(Кыргыз Республикасынын Президентинин 2024-жылдын 5-апрелиндеги ПЖ № 90 Жарлыгына)

2024-2028-жылдарга Кыргыз Республикасынын санариптик трансформациялоо КОНЦЕПЦИЯСЫ

1-глава. Киришүү

Ыкчам технологиялык өнүгүү биз билген дүйнөнү өзгөртүп, мамлекеттерге эң татаал кыйынчылыктарды жеңүү үчүн уникалдуу мүмкүнчүлүктөрдү ачып жатат. COVID-19 пандемиясынын шартында санариптик технологиялар үзгүлтүксүз жана ишенимдүү мамлекеттик кызмат көрсөтүүнү камсыз кылуучу мамлекеттик институттарга канчалык туруктуулук берерин көрсөткөн көптөгөн өлкөлөрдүн тажрыйбасы өзгөчө таасирдүү болууда. Бүгүнкү күндө биз жасалма интеллект технологиясы адамзаттын өнүгүшүндө чоң ийгиликтерге жетишип, эмгек өндүрүмдүүлүгүн бир нече эсе жогорулатуу менен келечектеги кесиптерди түбөлүккө өзгөртүп жатканына күбө болуп жатабыз. Туруктуу технологиялык өзгөрүүлөр, башкалар менен катар биздин өлкө үчүн дагы жаңы ченем болуп калды.

Өлкө санариптик багытта ишенимдүү алга жылып жатат жана белгилүү бир ийгиликтерге жетишти. Тактап айтканда, бардык деңгээлдеги шайлоолор шайлоочулардын биометрикалык маалыматтарын колдонуу менен өткөрүлүүдө, бул көптөгөн мыйзам бузууларды жасоого мүмкүндүктү жокко чыгарат. "Түндүк" ведомстволор аралык электрондук өз ара аракеттенүү системасы киргизилди, ал маалыматтык системалардын ортосундагы көпүрө болуу менен маалымат алмашууну жакшыртып, мамлекеттик чөйрөдө да, жеке сектор менен да кызматташууга өбөлгө түздү. Ошондой эле Электрондук кызмат көрсөтүүлөрдүн мамлекеттик порталы жана мамлекеттик кызмат көрсөтүүлөр үчүн мобилдик тиркеме киргизилди, алар аркылуу жарандар санариптик документтерди колдонот жана дүйнөнүн каалаган жеринде туруп, үйдөн чыкпастан, онлайн режиминде маалымкаттарды жана документтерди алат. Биз жарандардын укуктарын кылдаттык менен коргогон жана жеке маалыматтарды иштетүүнүн мыйзамдарга ылайык келишин камсыз кылган Жеке маалыматтарды коргоо боюнча мамлекеттик агенттикти түздүк. Киберкоопсуздук боюнча борборду ачуу жана Киберкоопсуздук стратегиясын кабыл алуу менен киберкоопсуздукка көңүлүбүздүн бурулушу мамлекеттин киберинциденттердин чакырыктарына карата чара көрүүгө даярдыгын айгинелеп турат.

Ошондой эле санариптештирүү мамлекеттик башкаруунун натыйжалуулугун жогорулатууга олуттуу салым кошту. Электрондук документ жүгүртүү системасын киргизүүдөн тартып, кадрларды эсепке алууну ийгиликтүү автоматташтырууга чейин, биз кагаз процесстерин ишенимдүү кыскартып, уюмдардын ишинин ыкчамдыгын жогорулатабыз. Маалыматтык системалар аркылуу жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары мамлекеттик кызмат көрсөтүүлөрдүн жеткиликтүүлүгүн жогорулатуу, калкты тейлөө процесстерин жөнөкөйлөтүү жана тездетүү аркылуу үй чарбаларын жана жарандарды каттоо жүргүзүүдө.

Социалдык сектордун билим берүү, саламаттык сактоо жана социалдык жардам сыяктуу артыкчылыктуу багыттарда санариптештирүү боюнча негизги долбоорлор ишке киргизилди: балдарды мектептерге жана бала бакчаларга кабыл алуу боюнча маалыматтык системалар, iLab улуттук медициналык лабораториялык маалыматтык система түзүлгөн, ден соолуктун санариптик профили киргизилген, амбулатордук барууларды санариптик каттоонун жардамы менен калктын ден соолугунун абалына мониторинг жүргүзүү күчөтүлүүдө.

Бирок мамлекеттик органдарда санариптик өз ара аракеттенүү үчүн бардык жерде техникалык шарттар түзүлгөнүнө карабастан, өлкөнүн жарандары санариптик трансформациялоонун натыйжаларын өздөрүнүн кадимки турмушунда толук сезе элек. Жарандар инновациялык технологияларды киргизүү алардын социалдык жана экономикалык ишмердүүлүгүн кыйла ыңгайлуу кылып, жашоо сапатынын бир топ жакшырышына алып келгенде олуттуу өзгөрүүлөр боло турганын күтүшүүдө.

Ушуга байланыштуу санариптик трансформациялоонун башкы принциби жарандын жана бизнестин кызыкчылыктарынын үстөмдүгү болушу керек, алар үчүн санариптик сервистер пайдаланууга оңой, түшүнүүгө жеңил жана акысыз болууга тийиш. Ошол эле учурда санариптик сервистердин саны көбөйбөшү керек, тескерисинче, жарандардын мамлекетке кайрылууларынын агымы мамлекеттик органдар менен коммерциялык уюмдардын ортосундагы санариптик өз ара аракеттенүүнү күчөтүүнүн эсебинен максималдуу түрдө азайышы керек.

Ушундан улам стратегиялык максаттардын бири болуп мамлекеттик башкарууну толук санариптик реформалоо саналат, ал бюрократияны бир топ жөнөкөйлөтүп, кээде толугу менен жок кылууга, мамлекеттик функцияларды аткарууга кеткен чыгымдарды азайтууга тийиш. Бардык чөйрөлөрдө, өзгөчө билим берүү жана саламаттык сактоодо генерациялануучу санариптик маалыматтар бюджеттик чыгымдардын (салык төлөөчүлөрдүн акчаларынын) натыйжалуулугун өлчөө жана бул чөйрөлөрдөгү реалдуу кырдаалды баалоо инструменти болуп калууга тийиш. Бул үчүн мамлекеттик институттар маалыматтардын негизинде мамлекеттик саясатты калыптандыруу жана санариптик инструменттер аркылуу милдеттердин аткарылышын контролдоону ишке ашыруу үчүн ички процесстерди толугу менен кайра түзүүгө тийиш.

Кыргыз Республикасынын экономикасын санариптик трансформациялоодо биз энергетика, кен өнөр жайы, курулуш, телекоммуникация жана башка салттуу күчтүү секторлорго өзгөчө көңүл бурабыз. Мамлекет инновациялык ишмердүүлүк үчүн бардык зарыл шарттарды түзөт, ал ишканалардын өндүрүмдүүлүгүн жана ресурстарды пайдалануунун натыйжалуулугун мындан ары да жогорулатат.

Сунушталган Кыргыз Республикасын тездетилген санариптик трансформациялоо санариптик технологиялардын потенциалын бардык жарандардын жыргалчылыгы үчүн максималдуу пайдаланууга мүмкүндүк берет.

Ушул учурдан тартып жана мындан ары да санариптик трансформациялоого кошкон салым Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинен тартып айыл өкмөтүнө чейинки бардык деңгээлдеги мамлекеттик органдардын жана башкаруунун натыйжалуулугунун негизги көрсөткүчү болуп саналат. Санариптик трансформациялоонун максаттуу көрсөткүчтөрүн аткарбоо тиешелүү органдардын жана жетекчилердин жоопкерчилиги жөнүндө маселени чечүү үчүн негиз катары каралат. Өзгөрүү мезгили - бул Кыргызстан үчүн технологиянын күчүн пайдаланып, гүлдөп-өсүү жана туруктуу өнүгүү жолунда чоң секирик жасоого мүмкүндүк.

Кыргыз Республикасынын стратегиялык максаты болуп туруктуу жана инклюзивдик өнүгүүгө өбөлгө түзгөн, мамлекеттик кызмат көрсөтүүлөрдү өркүндөткөн, чечимдерди кабыл алуу процессинде маалыматтарды колдонгон, жарандардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейткен жана алардын жашоо сапатын жогорулаткан, биздин маданий мурастарды сактаган жана илгерилеткен, ишенимдүү санариптик инфратүзүмдү түзгөн жана экономикалык өнүгүүгө жана инновацияларга өбөлгө түзгөн санариптик экосистеманы түзүү саналат.

Кыргыз Республикасын санариптик трансформациялоону тездетүүнүн алкагында 2028-жылга карата биз үч негизги натыйжага жетишүүнү күтөбүз:

- мамлекеттик башкарууда жана өз ара аракеттенүүдө өтмө санариптик платформаларды жана системаларды колдонуунун натыйжасында процесстерди оптималдаштыруунун эсебинен мамлекеттик органдардын натыйжалуулугу жогорулатылат, бул мамлекеттик процесстердин санын кыскартууга жана кайталоолорду жокко чыгарууга алып келиши керек;

- мамлекеттин жарандар жана бизнес менен өз ара аракеттенүүсү сапаттуу жакшыртылат жана жөнөкөйлөтүлөт. Бюрократиялык жол-жоболорду кыскартуунун жана мамлекеттик сервистерди көрсөтүүгө чыгымдарды кыскартуунун эсебинен бизнес үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөр түзүлөт, алар Интернетти жана санариптик технологияларды колдонуу менен дүйнөлүк финансылык, интеллектуалдык ресурстарга жана сатуунун эл аралык рынокторуна мүмкүнчүлүк алышат;

- мамлекеттик маалыматтык системалар жана маалыматтар базалары өз ара максималдуу интеграцияланат, бул маалыматтардын кайталанышын жокко чыгарууга, маалыматтарды чогултуу жана сактоо үчүн ресурстарды үнөмдөөгө, маалыматтардын негизинде чечимдерди кабыл алууну тездетүүгө, ошондой эле бизнеске калк жана бизнес үчүн сервистерди ишке киргизүүгө мүмкүндүк берет;

- санариптик экономиканы өнүктүрүү, процесстерди бардык жагынан санариптештирүүнүн жана автоматташтыруунун натыйжасында күчтүү мамлекеттик жана жеке IT-компаниялар пайда болот, алар дүйнөлүк берүүчүлөр менен атаандаша ала турган продуктуларды иштеп чыгып, кызматтарды көрсөтө алышат.

Бул стратегиянын негизги максаттарынын бири болуп мамлекеттик жана жеке түзүмдөр үчүн санариптик маалыматтардын жеткиликтүүлүгүн камсыздоо саналат. Натыйжада жарандардын мамлекеттик, финансылык жана башка кызматтарды жана сервистерди алуу жолдору, анын ичинде акыркы колдонуучулар үчүн тааныш платформаларды колдонуу кыйла кеңеет. Мамлекеттик жана жеке секторлорго комплекстүү кызматтарды көрсөтүүгө мүмкүндүк берген ыкчам айкалышкан сервистер пайда болот.

Колдонуучулардан алынган маалыматтар мамлекеттик башкаруу процесстерин жана кызмат көрсөтүүлөрдү андан ары өркүндөтүү үчүн пайдаланылат. Мамлекеттик органдар менен физикалык байланыш минималдаштырылат, ал эми акыркы колдонуучулар менен иштөөдө санариптик байланыш артыкчылыктуу болот.

Бул үчүн мамлекеттик органдар өздөрүнүн мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү менен санариптик инструменттерди толук пайдаланууга тийиш, натыйжада коомдун жашоо-турмушунун сапатын жакшыртуу үчүн заманбап жана ыкчам мамлекеттик аппарат түзүлөт.