тиркеме

Кыргыз Республикасынын Транспорт жана коммуникациялар

 министрлигинин 2025-жылдын 20-январындагы

№ 25 буйругуна

 

Темир жол транспорту менен жүктөрдү ташуу эрежелери

 

1 Бөлүм. Жалпы жоболор

 

1. Жүктөрдү ташуунун ушул Эрежелери Кыргыз Республикасынын “Темир жол транспорту жөнүндө” Мыйзамына жана Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставына ылайык иштелип чыккан жана ушул Эрежелерден, Кыргыз Республикасынын башка ченемдик укуктук актыларынан жана Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, Мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерден турат.

2. Бул эрежелер темир жол транспорту менен жүктөрдү ташууга жайылтылат жана ташуучулардын, тармак ээлеринин, жүк жөнөтүүчүлөрдүн (жөнөтүүчүлөрдүн), жүк алуучулардын (алуучулардын), мамлекеттик органдардын, жеке жана юридикалык жактардын ортосундагы темир жол транспорту менен жүктөрдү ташууну жүзөгө ашыруудагы мамилелерди жөнгө салат.

3. Темир жол транспорту менен жүк ташуу боюнча кызматтарды көрсөтүүдө кызматтардын бардык керектөөчүлөрүнө/пайдалануучуларына бирдей тейлөө жана акы төлөө шарттары берилет.

4. Ташуучулардын, тармак ээлеринин, жүк жөнөтүүчүлөрдүн/жүк алуучулардын жана башка пайдалануучулардын жүктөрдү ташуу боюнча кызматтарды көрсөтүүдөгү ушул Эрежелерде каралбаган өз ара мамилелери Кыргыз Республикасынын Граждандык кодекси, “Темир жол транспорту” жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы, Кыргыз Республикасынын Темир жолунун Уставы жана Кыргыз Республикасынын башка ченемдик укуктук актылары менен жөнгө салынат.

 

§1. Негизги түшүнүктөр жана терминдер

5. Жүктөрдү ташуунун ушул Эрежелерин түшүнүүдө төмөнкүдөй негизги терминдер жана түшүнүктөр колдонулат:

1) автомобилдик транспорттук каражат (АТК) – жүктөлгөн автомобиль, автопоезд, чиркегич, ошондой эле автомобиль, автопоезд, чиркегич аларды темир жол менен кете турган жүктөрдү ташуу үчүн пайдаланганга чейин же андан кийин бош абалда;

2) тарифтин валютасы – тарифтин чени  туюнтулган акча бирдиги;

3) тармак ээси - менчик укугуна ээ болгон жеке же юридикалык жак же башка укук боюнча темир жол кирүү жолуна, ошондой эле имараттарга, курулмаларга жана курулуштарга, транспорттук иштерди аткарууга жана темир жол транспортунун кызматтарын көрсөтүүгө байланышкан башка объекттерге менчик ээси;

4) вагондун ээси – менчигинин негизинде же башка мыйзамдуу негизде вагонго ээ болгон жана улуттук мыйзамдарга ылайык транспорт каражаттарынын реестрине менчик ээси катары киргизилген жак;

5) убактылуу колдонуучу – улуттук ашуучуга таандык темир жол каттамдарын пайдалануучу жеке же юридикалык жак;

6) жүк – жүк ташуучуга таандык болбогон товар, вагон жана ташуу келишимин тариздөө менен ташууга кабыл алынуучу башка объекттер;

7) жүк жөнөтүүчү (жөнөтүүчү) – жүктү ташууга көрсөткөн жана коштомо кагазда жүктү жөнөтүүчү катары көрсөтүлгөн жеке же юридикалык жак;

8) жүктү алуучу (алуучу) – жүктү алуучу катары коштомо кагазда көрсөтүлгөн жеке же юридикалык жак;

9) келишим – улуттук ташуучу менен жүк жөнөтүүчүлөрдүн/жүк алуучулардын, тармак ээлеринин, контрагенттердин, убактылуу пайдалануучулардын, юридикалык жана жеке жактардын ортосундагы өз ара мамилелерди жөнгө салуучу укуктук документ;

10) келишимдик ташуучу – ушул Макулдашууга ылайык жөнөтүүчү менен ташуу келишимин түзгөн ташуучу;

11) темир жол – бир мамлекеттин аймагында жайгашкан инфраструктура;

12) жалпы пайдалануудагы темир жолдор – жалпы пайдалануудагы темир жол транспортунда ташуу процессиндеги операцияларды жүзөгө ашыруу үчүн арналган, инфратүзүмдүн объекттери болуп саналган темир жол станцияларынын аймактарындагы темир жолдор, ошондой эле көрсөтүлгөн темир жол станцияларын байланыштырган темир жолдор;

13) темир жол кирме жолу (жалпы пайдаланууга берилбеген жол) – үзгүлтүксүз рельс колеясы менен темир жолдордун жалпы тармагы менен байланышкан жана айрым жүк жөнөтүүчүлөрдү, жүк алуучуларды тейлөө үчүн арналган темир жол;

14) ташуу келишимин өзгөртүү – бара жаткан жолдо вагонду же вагондордун тобун токтотуу (ажыратуу), мамлекеттер аралык катнашууда жүк алуучунун же жүк жөнөтүүчүнүн жазуу жүзүндөгү арызынын негизинде бара турган бекетти жана/же жүк алуучунун ордун өзгөртүү;

15) интермодалдык транспорт бирдиги (ИТБ) – транспорттун түрүн алмаштырууда жүктүн өзүн кайра жүктөбөстөн транспорттун эки же андан көп түрү менен жүктөрдү ташуу үчүн арналган контейнер, чечилүүчү автомобиль кузову, жарым чиркегич;

16) инфратүзүм – магистралдык жана станциялык жолдорду, электрдик жабдуунун, сигнализациянын, байланыш объекттерин, түзүлүштөрдү, жабдууларды, имараттарды, курулуштарды, курулмаларды, оңдоочу, эксплуатациялоочу жана башка объекттерди камтыган жана темир жол транспортунда ташуу процессин камсыз кылуу үчүн арналган технологиялык комплекс;

17) Контрагент – тармак ээсинин темир жол кирме жолунун чегинде өзүнүн кампалары, жүктөө-түшүрүү фронттору же ага чектеш темир жолдору бар юридикалык же жеке жак.

18) жалпы колдонулуучу жерлер – темир жол бекетинин аймагында жайгашкан, темир жолго таандык жана жүк алуучулардын ар кандай жүк жөнөтүүчүлөрүнүн жүктөрүн жүктөө, түшүрүү, сорттоо, сактоо үчүн пайдалануулуучу (жабык жана ачык) кампалар;

19) жалпы эмес пайдалануудагы жерлер - жалпы эмес пайдалануудагы темир жолдор, ошондой эле айрым керектөөчүлөр жүктөрдү жүктөө, түшүрүү, сактоо боюнча операцияларды жүзөгө ашыруу үчүн пайдаланылуучу жабык жана ачык кампалар жана участоктор;

20) мультимодалдык ташуу – бир Келишим боюнча, бирок транспорттун кеминде эки түрү менен аткарылган жүктөрдү ташуу;

21) үстөк айып (айып, туум) – катуу акчалай сумма же ташуу келишиминен келип чыккан милдеттенмелер бузулган учурда ташуунун катышуучусу башка катышуучуга төлөөгө милдеттүү болгон милдеттенменин суммасынан пайыз менен туюнтулган акчалай сумма;

22) темир жол транспортунун кыймылынын жана эксплуатациялоонун коопсуздугун камсыз кылуу - темир жол транспорту уюмдарынын, мамлекеттик бийлик органдарынын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, башка юридикалык жактардын, ошондой эле жеке жактардын темир жол транспортун үзгүлтүксүз иштөөсүнө, транспорт кырсыктарын болтурбоого, жарандардын өмүрүнө жана ден соолугуна, айлана-чөйрөгө, жеке адамдардын жана юридикалык жактардын мүлкүнө зыян келтирүү тобокелдигин төмөндөтүүгө багытталган иши;

23) жөнөтүү – бир жөнөтүүчүдөн бир жөнөтүү бекетинде бир алуучунун дарегине бир баруучу бекетке бирден коштомо кагаз менен ташууга кабыл алынган жүк;

24) жүктү кайра даректөө – жүк алуучунун же жүк жөнөтүүчүнүн жазуу жүзүндөгү арызынын негизинде баруучу бекетти жана/же жүк алуучу бекетти өзгөртүү;

25) жүк ташуу – эл аралык түз темир жол каттамында жүк ташуу жана эл аралык түз темир жол-паром каттамында жүк ташуу;

26) эл аралык темир жол каттамында жүк ташуу – эки же андан ашык мамлекеттин аймагы боюнча темир жол транспорту менен бүткүл жүрүү каттамына таризделген бирдиктүү документ (коштомо кагаз) боюнча жүк ташуу;

27) түздөн-түз эл аралык темир жол-паром каттамында жүк ташуу – жүк жөнөтүүчү бекеттен баруучу бекетке чейин вагондо же өзүнүн огунда жүргөн шартта суу транспортунун катыш менен түздөн-түз эл аралык темир жол каттамында жүк ташуу;

28) ташуучу жабдыктар – ташылуучу жүктү жайгаштырууну, бекитүүнү, сакталышын камсыз кылууга арналган каражаттар;

29) ташуучу - жүктөрдү, жүргүнчүлөрдү, жол жүгүн, таңгакталган жол жүгүн жана почта жөнөтүүлөрүн ташуу боюнча ишти жүзөгө ашыруучу, менчик укугунда же болбосо башка мыйзамдуу негизде сүйрөгүч транспорт каражаттарын кошуп алганда кыймылдуу курамга ээлик кылган жана темир жол транспортундагы коопсуздуктун Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан бекитилген талаптарына жооп берген темир жол транспортунун уюму;

30) пломба – бирдиктүү конструкциянын курамдык бөлүгү болуп саналган контролдук элемент, анын бүтүндүгү вагондун пломбалануучу конструкциялык тешиктери, ИТБ же АТК аркылуу жүккө жетүүнүн жоктугун тастыктайт. Пломба деп ошондой эле бекитүүчү-пломбалоочу түзүлүш (БПТ) түшүнүлөт;

31) кийинки ташуучу – ташуу келишимине кирүү менен (келишимдик ташуучу тарабынан түзүлгөн) жүктү андан ары ташуу үчүн келишимдик ташуучудан же башка кийинки ташуучудан жүктү кабыл алган ташуучу;

32) темир жолдорго бөлүнгөн тилке (мындан ары - бөлүнгөн тилке) - жалпы пайдалануудагы жана жалпы эмес пайдалануудагы темир жолдорго жанаша жаткан жалпы пайдалануудагы жана жалпы эмес пайдалануудагы темир жолдорду жайгаштыруу үчүн жер участоктору, ошондой эле топурак тилкеси, жасалма курулмалар, жол тилкеси жана башка имараттар, темир жол сигнализациясынын жана байланышынын түзүлүштөрү жана курулмалары, темир жол станцияларын, суу буруучу жана бекемдөөчү түзүлүштөрдү жайгаштыруу, темир жолдорду бойлото кеткен коргоочу токой тилкелерин, байланыш линияларын, электр менен жабдуу түзүлүштөрүн жана жол түзүлүштөрүн, өндүрүштүк (ремонттук жана эксплуатациялык) жана башка имараттарды, курулуштарды, курулмаларды, түзүлүштөрдү жайгаштыруу үчүн пайдаланылуучу же арналган жерлер, ошондой эле темир жол транспортун болочокто өнүктүрүү үчүн бөлүнгөн жерлер;

33) ташуу төлөмдөрү – ташуу акысын, узатуучунун, автопоезддин айдоочусунун жол киреси үчүн акыны, ташуу келишимин түзүүдөн тартып алуучуга жүктү бергенге чейинки мезгилде пайда болгон, анын ичинде жүктү кайра жүктөө же арабаларды алмаштыруу менен байланышкан кошумча жыйымдарды жана башка төлөмдөрдү камтыган төлөмдөр;

34) алымдар – тарифтерге киргизилбеген, тарифтик колдонмолордо каралган баа коюмдары, аларды колдонуунун өлчөмдөрү жана жиптери Кыргыз Республикасынын Мыйзамдарына ылайык аныкталат;

35) коштолгон операция- жүк жөнөтүүчүнүн жүктү жүктөө үчүн өзү түшүргөн вагонду/контейнерди пайдалануусу;

36) темир жол транспортунун кызмат көрсөтүүлөрүнө тариф – темир жол транспортунун кызмат көрсөтүүлөрүнүн наркынын акчалай наркы;

37) инфраструктураны башкаруучу – ташуучуларга инфраструктураны пайдалануу боюнча кызмат көрсөткөн адам;

38) ташуунун катышуучусу – жөнөтүүчү, ташуучу, алуучу;

39) жүктөө, түшүрүү фронту – жабык жана ачык кампаларга жанаша турган жана жүктөрдү жүктөөгө, түшүрүүгө арналган жалпы эмес пайдалануудагы темир жолдун бөлүгү;

40) электрондук документ – электрондук түрдө түзүлгөн жана ушул Эрежелердин жана Кыргыз Республикасынын башка ченемдик укуктук актыларынын жана Мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдердин жазма буйруктарына ылайык таризделүүчү тиешелүү документ үчүн каралган маалыматтардын көлөмүн камтыган юридикалык маанилүү документ.

 

§2. Нормативдик шилтемелер

6. Ушул Эрежелерде төмөнкү ченемдик документтерге шилтемелер колдонулган:

7. Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставы, 2000-ж.;

8. КР КЧжЭ– 12 – 03 – 00;

9. 1951-жылдагы эл аралык жүк ташуу келишими (ЭЖТК) ;

10. Көз карандысыз Мамлекеттердин Шериктештигине катышкан мамлекеттердин темир жол транспорту боюнча кеңешинин 30 - отурумунун чечими менен бекитилген КМШга катышкан мамлекеттердин, Латвия Республикасынын, Литва Республикасынын, Эстония Республикасынын темир жолдорунда габариттүү эмес жана оор салмактагы жүктөрдү ташуу боюнча нускама.

 

2 Бөлүм. Жүк ташууну пландаштыруу

 

§1. Ыкчам пландаштыруу

11. Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 17-беренесине ылайык темир жол транспорту менен жүктөрдү ташуу жүктөрдү ташууга кабыл алынган табыштамаларга ылайык жүзөгө ашырылат.

12. Оперативдүү пландаштыруу юридикалык, жеке жактардын жана Кыргыз Республикасынын калкынын (жүк жөнөтүүчүлөрдүн) өндүрүштүк ишинин конкреттүү шарттарынан келип чыгуучу ташууларга болгон бардык муктаждыктарды аныктоо максатын көздөйт.

13. Жүктөрдү ташууну оперативдүү пландаштыруу Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 17-беренесинин талаптарына ылайык жүк жөнөтүүчүлөрдүн табыштамаларынын негизинде жүзөгө ашырылат.

14. Келишимге ылайык, улуттук ташуучу белгиленген мөөнөттө белгиленген көлөмдө жүктү кабыл алууга, ал эми жүк жөнөтүүчү ташууга көрсөтүүгө милдеттенет. Өз ара жоопкерчилик МИ-1 формасындагы эсептик карточкалар боюнча ай сайын аныкталат.

 

§2. Жүктөрдү ташууну пландаштыруунун тартиби

15. Товарды ташуу үчүн табыштамаларды жөнөтүүчүлөр бардык зарыл маалыматтарды көрсөтүү менен улуттук жүк ташуучунун башкармалыгына беришет.

16. Ташуулардын негизги планы пландаштырылган айдын башталышына чейин 15 күндөн кечиктирилбестен берилет.

17. Кошумча ташуу планы түз, жергиликтүү жана аралаш (мультимодалдык) байланышта экспорттолуучу жүктөрдү пландаштырылган ташуу башталганга чейин кеминде 10 күн мурун берилет.

18. Бош жүргөн өздүк, ижарага алынган жүк ташуучу вагонду ташууну жүзөгө ашыруу үчүн жүк жөнөтүүчү жөнөтүү бекетине бардык зарыл маалыматтарды көрсөтүү менен табыштама берет.

19. Туура эмес таризделген жүк ташуу табыштамалары кароого жана макулдашууга кабыл алынбайт.

20. Үй буюмдарына контейнерлерди берүү пландаштырылган жүктөө башталганга чейин 5 күн мурда берилген жүк жөнөтүүчүнүн табыштамасы боюнча бекеттин башчысы тарабынан жүргүзүлөт.

21. Макулдашуу үчүн экспортко ташуу учурунда табыштама-кат улуттук ташуучуга пландаштырылган ташуу башталганга чейин кеминде 15 күн мурда берилет.

22. КМШ өлкөлөрүнүн чегинен тышкары экспорттук ташууларды жана түз аралаш темир жол-паром каттамында жүктөрдү ташуу үчүн бардык тартылган темир жол администрациялары менен макулдашуудан кийин улуттук ташуучу менен жүк жөнөтүүчүнүн ортосунда келишим түзүлөт.

 

§3. Ташуу планын аткаруу тартиби жана аны эсепке алуу

23. Жүк жөнөтүүчүнүн ташуу планын аткаруусу жөнөтүү бекети ачкан эсептик карточкасында эске алынат.

24. Эсептик карточкалар бекеттин кызматкерлери тарабынан бир нускада же жүк жөнөтүүчүнүн талабы боюнча ар бир жүк жөнөтүүчү боюнча жана планда көрсөтүлгөн жүктөрдүн ар бир номенклатурасы боюнча өзүнчө эки нускада жүргүзүлөт. Негизги план боюнча эсептик карточкалары декадалар боюнча бөлүү менен бир айга, ал эми алардын ичинде декаданын күндөрү боюнча бирдей түзүлөт.

Эсептик карточкага жүк жөнөтүүчү жана товардык кассир ар бир отчеттук сутка аяктагандан кийин, декадага жана айга бекетинин башчысы же анын орун басары кол коет.

25. Жүк жөнөтүүчү эсептик карточкасына кол коюудан баш тарткан учурда жалпы формадагы акт түзүлөт.

26. Бланктарды кошумча бергендиги үчүн Прейскурантка ылайык акы (жүктөрдү ташуу менен байланышкан кошумча операциялар үчүн жыйымдар) алынат.

27. Жүктөрдү ташууга кабыл алынган табыштаманы (ташуулардын планын) аткарбагандыгы үчүн вагондор/контейнерлер берилбеген учурда, ал эми жүк жөнөтүүчү жүктү көрсөтпөгөн же берилген вагондор/контейнерлер пайдаланылбаган учурда, Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 102-беренесине ылайык айып пул түрүндө жоопкерчилик тартат.

28. Эсептик карточканын 2-графасында бир айга жүктөрдү ташууга берилген табыштамага ылайык ар бир күнгө жүктөө ченеми көрсөтүлөт.

29. 3-графа вагондордо жана тонналарда пландаштырылган жүктөр боюнча гана толтурулат. Жүктөрдү контейнерлерде ташууда бул графа толтурулбайт.

30. Улуттук ташуучу жүк жөнөтүүчү менен макулдашуу боюнча каттамдарды түзүү жана ташууларды ирилештирүү үчүн, ошондой эле жүктөрдү ташууга кабыл алынган табыштама боюнча кем жүктөрдү толтуруу үчүн вагондорду жана контейнерлерди жүктөөгө берүүнү көбөйтө алат.

31. 4-графада отчеттук суткага жүктөөнү камсыздоого берилген вагондордун/контейнерлердин саны көрсөтүлөт. Мында берилген деп төмөнкүлөр эсептелет:

1) бир сутканын ичинде жүктөө үчүн берилген бош вагондор/контейнерлер толук жүктөө мөөнөтү менен;

2) мурунку суткада жүктөлбөй калган вагондор/контейнерлер;

3) түшүрүү жана андан ары жүктөө үчүн толук мөөнөт менен эки эселенген операцияга берилген жүктөлгөн вагондор/контейнерлер;

4) жүктөө убактысы толук эмес жолго берилген, бирок жөнөтүүчү тарабынан отчеттук күндүн аягына чейин жүктөлгөн вагондор/контейнерлер.

32. 5-графада ушул отчеттук суткада жүктөлгөн вагондордун/контейнерлердин саны, вагондордо жана тонналарда пландалган жүктөр боюнча көрсөтүлөт, 6-графада жүктөлгөн тонналардын саны көрсөтүлөт, жүктөрдү контейнерлерде ташууда бул графа толтурулбайт.

33. 7-графада жүк жөнөтүүчүнүн кабыл алынган табыштамасы боюнча кем жүктөөнүн себептери көрсөтүлөт. Жүк жөнөтүүчү жүктөөдөн жазуу жүзүндөгү баш тартууну көрсөткөндө бул графага баш тартуучу күндү көрсөтүү менен “Вагондорду жүктөөдөн баш тартуу” деген белги коюлат. Жөнөтүүчүнүн жүктөөдөн баш тартуу жөнүндө арызы индекс картасына тиркелет. Эгерде айрым сутка ичинде кем жүк жолдун жана жөнөтүүчүнүн күнөөсү боюнча бир убакта болгон болсо, бул графада кем жүктүн себептеринен тышкары, тиешелүү түрдө жолдун күнөөсү боюнча жана жөнөтүүчүнүн күнөөсү боюнча жүктөлбөгөн вагондордун саны көрсөтүлөт.

34. Декадада жүктөрдү ташууга кабыл алынган табыштаманы аткаруунун натыйжалары төмөнкү тартип менен аныкталат:

1) 2-графа боюнча декадага ташууга кабыл алынган вагондордун/контейнерлердин саны эсептелет;

2) 4-графа боюнча берилген вагондордун/контейнерлердин саны;

3) 5-графа боюнча иш жүзүндө жүктөлгөн вагондордун/контейнерлердин саны.

Вагондордо жана тонналарда пландаштырылган жүктөр боюнча 3 жана 6-графалардын жыйынтыгы чыгарылат.

2 – графа боюнча эсептелген сумманы жана 5-графа боюнча эсептелген сумманы салыштыруу жолу менен жүктөөнүн аткарылышы декадада аныкталат (вагондордо жана тонналарда ташууга кабыл алынган жүктөр боюнча-тиешелүүлүгүнө жараша 3-графада эсептелген сумма жана 6-графада эсептелген сумма).

Эгерде декадалык табыштама аткарылбаганы аныкталса, анда кийинки эсептөө жүргүзүлөт. Жолдун күнөөсү боюнча жүктөлбөгөн вагондордун/контейнерлердин саны 4-графада эсептелген сумманы 2-графада эсептелген суммадан чыгарып салуу жолу менен аныкталат.

Мындан тышкары, бул айырмадан жөнөтүүчүнүн күнөөсү боюнча жүктөлбөгөн вагондор алынып салынат (жүктөөдөн баш тартуу, табыштаманын жоктугунан вагондорду бербөө, нормадан ашык токтоп турган вагондор менен жүктөө фронтун ээлегендигинен, жүктүн жоктугунан ж.б.). Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 103-беренесине ылайык улуттук ташуучуну жоопкерчиликтен бошотуучу жагдай орун алган учурда, буга байланыштуу берилген вагондордун саны да вагондордо жана тонналарда ташууга билдирилген жүктөр боюнча жогоруда көрсөтүлгөн айырмадан алынып салынат, жолдун күнөөсү боюнча жүктөлбөгөн тонналардын саны жолдун күнөөсү боюнча жүктөлбөгөн вагондордун санын белгиленген статикалык жүктөмгө көбөйтүү жолу менен аныкталат.

Жүк жөнөтүүчүнүн күнөөсү боюнча жүктөлбөгөн вагондордун (контейнерлердин) саны 5-графа боюнча декадада эсептелген сумманы 4-графада эсептелген суммадан кемитүү жолу менен аныкталат.

Вагондордо жана тонналарда пландалган жүктөр боюнча жөнөтүүчүнүн күнөөсү боюнча жүктөлбөгөн тонналардын саны 6-графада эсептелген сумманы 4-графада эсептелген жана статикалык жүктөмгө көбөйтүлгөн суммадан кемитүү жолу менен аныкталат.

Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 103-беренесинде көрсөтүлгөн, берилген табыштаманы аткарбагандыгы үчүн жүк жөнөтүүчүнү жоопкерчиликтен бошотуучу жагдайлар орун алган учурларда, жүк жөнөтүүчүнүн күнөөсү боюнча кем жүктүн өлчөмү жүктөлбөгөн вагондордун/контейнерлердин санына, тоннага азайтылат.

Жүк жөнөтүүчүнүн күнөөсү боюнча жол менен берилбеген вагондор (табыштаманын жоктугу, жүктөөдөн баш тартуу, жүктүн жоктугу, жүктөө фронтунун ченемден ашыкча токтоп турган вагондор менен алек болушу ж.б.) жүк жөнөтүүчүгө тиешелүү. Бул жагдайлардын бар экендиги жөнүндө 7-графада көрсөтүлүүгө тийиш.

Декадада жүктөлбөгөн вагондордун/контейнерлердин жана тонналардын саны, анын ичинде жолдун жана жөнөтүүчүнүн күнөөсү боюнча тиешелүү графаларда көрсөтүлөт, мында жүктөлбөгөн каттамдардын саны бөлүүчү менен көрсөтүлөт.

35. Улуттук ташуучу жүк жөнөтүүчү менен макулдашуу боюнча же анын өтүнүчү боюнча декадалык табыштамада каралгандан көп вагондорду/контейнерлерди берген учурларда берилген вагондордун/контейнерлердин бардык саны эсептик карточканын 4-графасына киргизилет.

36. Жүк жөнөтүүчү тарабынан вагонду жүктөөнүн техникалык нормаларын аткарбагандыгынын натыйжасында кабыл алынган табыштама боюнча тонна менен кем жүк жөнөтүүчүгө таандык болот.

37. Эгерде жүк жөнөтүүчү вагондорду техникалык ченемдерден ашык тыгыздалган жүктөөнүн натыйжасында, бирок жүк көтөрүмдүүлүгүнөн ашырбастан жүк ташууга кабыл алынган табыштамада каралгандан азыраак вагондорду пайдаланса, анда товардык кассир ар бир сутка үчүн 7-графада техникалык ченемден ашык салынган тонналардын саны жөнүндө белги коет. Тыгыздалган жүктөөнүн натыйжасында бошотулган вагондордун саны декаданын ичинде техникалык ченемдерден ашык жүктөлгөн жүктүн жалпы санын ошол декадага эсептелген жүктөөнүн орточо техникалык ченеми менен жүктөлгөн бир вагонго бөлүү жолу менен аныкталат. Орточо техникалык жүктөө ченемин аныктоо үчүн вагондордун тиешелүү түрлөрү үчүн белгиленген өндүрүлгөн техникалык жүктөө ченемдеринин суммасын декадада жүктөлгөн ушундай вагондордун саны боюнча табуу жана бул сумманы декадада жүктөлгөн вагондордун жалпы санына бөлүү керек. Бул учурда декадага жөнөтүүчүнүн күнөөсүнө киргизилген кем жүк техникалык ченемдерди ашыра аткаруунун натыйжасында бошотулган вагондордун санына азайтылат.

38. Баруучу жолдор боюнча жүктөө туурасында маалымат вагондор/контейнерлердеги гана бардык жүктөр боюнча 10-графада көргөзүлөт жана декада үчүн баруучу жолдор боюнча жыйынтык чыгарган учурда андан кийинки жүктөр 10-графага киргизилет жана андан кийинки графаларда вагондордун/контейнерлердин табыштама боюнча саны, бөлүүчү катары бул баруучу жолго иш жүзүндө жүктөлгөн вагондордуну/контейнерлердин саны алым катары көрсөтүлөт.

Ташуу вагондордо жана тонналарда эсепке алынган жүктөр боюнча, айып пулдар боюнча кийинки эсептөөлөр үчүн кем жүк статикалык жүктү арналышы боюнча жүктөлбөгөн вагондордун санына көбөйтүү жолу менен тонналар менен эсептелет.

Эгерде жүк жөнөтүүчү статикалык жүктөмдү ашыра аткаруунун натыйжасында вагондордун санын азыраак колдонгон болсо, анда баруучу жолдордогу тыгындар статикалык жүктөмдү ашыра аткаруунун эсебинен үнөмдөлгөн вагондордун санына азаят.

Жолго вагондордун (контейнерлердин) берилбегендигинин натыйжасында баруучу жолдор боюнча жүктөөгө белгиленген декадалык табыштамалар аткарылбаган учурда жоопкерчилик жолго жүктөлөт.

39. Жүк жөнөтүүчү Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 35 жана 102-беренелерине ылайык ташууга кабыл алынган табыштаманы аткарбагандыгы үчүн айып төлөөдөн бошотулат.

40. Эгерде жүктөөгө берилген вагон түшүрүлгөндөн кийин жүктү ошол суткада жүктөөгө убактысы болсо, ал жүк жөнөтүүчүнүн күнөөсү боюнча жүктөлбөгөн болуп эсептелет.

41. Жүк жөнөтүүчү вагондорду/контейнерлерди темир жолдун уруксатысыз пайдаланган учурда жүк жөнөтүүчү Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 111-беренесине ылайык айып төлөйт.

42. Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 16-беренесине ылайык улуттук ташуучу жана жүк жөнөтүүчү ташууларды системалуу түрдө жүзөгө ашырууда ташууларды уюштуруу жөнүндө узак мөөнөттүү келишимдерди түзө алышат.

Ташууларды уюштуруу жөнүндө келишимде транспорт каражаттарын жана ташуу үчүн көрсөтүлгөн жүктөрдү берүүнүн көлөмү, мөөнөтү жана башка шарттары, эсептешүүлөрдүн тартиби, ошондой эле ташууну уюштуруунун башка шарттары аныкталат. Келишимге ылайык, улуттук ташуучу белгиленген мөөнөттө жүктү кабыл алууга, ал эми жүк жөнөтүүчү ташууга көрсөтүүгө милдеттенет.

43. Узак мөөнөттүү келишимдерге ай сайын эсептик карточкасы ачылат жана ташуулардын келишимдик көлөмү үчүн жоопкерчилик жүргүзүлөт.

44. Табыштамадан тышкары жөнөтүлгөн жүктөргө улуттук ташуучунун уруксаты боюнча өзүнчө эсептик карточка түзүлөт.

3 Бөлүм. Жүктөрдү ташууга кабыл алуу эрежелери

 

§1. Жалпы жоболор

45. Жөнөтүүчү жүктү ташуу үчүн алдын ала келишимге макулдук бергенден кийин көрсөтөт.

46. Вагондорду рельстерге вагондун дөңгөлөктөрүнүн жуптугунан жол берилген статикалык жүктү эсепке алуу менен жүк көтөрүмдүүлүгүнө чейин жүктөөгө болот.

47. Жүктү жүктөө үчүн негиз болуп темир жол администрациялары менен макулдашуу жол-жобосунан өткөн жүктү ташууга арыздын болушу эсептелет, андан кийин буйрук бекеттин башчысына берилет, анын негизинде бекеттин башчысы жүктөө күнүн белгилөөгө макулдук (виза) берет.

48. Улуттук ташуучу вагондорду Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 10-беренесине жана 25-беренесине ылайык жүктөөгө берүүгө милдеттүү.

49. Вагондордун/контейнерлердин коммерциялык жактан жарактуулугу (конкреттүү жүктөрдү ташуу үчүн жарактуу вагондордун/контейнерлердин жүк отсектеринин абалы, ошондой эле алардын ичинде бөтөн жыттын, жүктөрдү жүктөөдө, түшүрүүдө жана жолдо баратканда алардын абалына таасир этүүчү башка факторлордун жоктугу, вагондордун кузовдорунун, контейнерлердин ички конструкцияларынын өзгөчөлүктөрү) конкреттүү жүктөрдү ташуу үчүн вагондорго/контейнерлерге карата жүк жөнөтүүчүлөр тарабынан аныкталат.

50. Жүк жөнөтүүчү конкреттүү жүктөрдү ташуу үчүн жараксыз вагондордон/контейнерлерден баш тартууга укуктуу жана улуттук ташуучу көрсөтүлгөн вагондордун/контейнерлердин ордуна мындай жүктөрдү ташуу үчүн жарактуу оң вагондорду/контейнерлерди берүүгө милдеттүү.

51. Вагондордун жүктөрдү ташууга, анын ичинде эки эселенген операциялар тартибинде пайдаланылуучу (жүк вагондон түшүрүлгөндөн кийин) жараксыз фактылары жалпы формадагы акт менен таризделет, ага улуттук ташуучунун жана жүк жөнөтүүчүнүн өкүлдөрү кол коюшат.

52. Жүк жөнөтүүчү Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 23-беренесине ылайык жүктөрдү ташуу үчүн кыймылдын коопсуздугун, жүктөрдүн, вагондордун, контейнерлердин сакталышын камсыз кылгыдай кылып даярдоого милдеттүү. Жүктөрдү жабыркоодон, бузулуудан, жоголуудан жана кем чыгуудан сактоо максатында, б.а. жүктү транспорттук абалга келтирүү максатында жүк жөнөтүүчү жүктү ташууга алдын ала даярдоого, ошондой эле кыймылдуу курамдын, темир жол полотносунун жана курчап турган жаратылыш чөйрөсүнүн булганышын жана таштандыга толушун болтурбоо үчүн стандарттарга жана техникалык шарттарга ылайык келген транспорттук идишти колдонуу менен таңгакталган түрдө ташууга көрсөтүлүүгө тийиш. Жүктөрдүн идишине жана таңгагына, улуттук ташуучулар ташыган өнүмдөрдүн сапатына талаптар стандарттар, техникалык шарттар жана тиешелүү органдар тарабынан каралууга тийиш. Идишине жана таңгагына стандарттар жана техникалык шарттар белгиленбеген жүктөр ташууда алардын толук сакталышын камсыз кылуучу туура идиш менен ташууга берилет. Вагондорго жүктөрдү жүктөө вагондун жүк көтөрүмдүүлүгүн же сыйымдуулугун толук пайдалануу менен жүргүзүлүшү керек, ошондой эле жүктөр бир калыпта, тыгыз жайгаштырылууга жана зарыл болгон учурда эшиктерде жылышуу, кулоо, үйүлүп калуу, аларды ташууда эскирип же бузулуу болбошу үчүн бекем бекитилүүгө тийиш.

53. Вагондордо жүктөрдү жайгаштыруу жана бекитүү эл аралык темир жол жүк каттамы жөнүндө макулдашууга, башка эл аралык келишимдерге, көз карандысыз Мамлекеттердин Шериктештигине катышкан мамлекеттердин темир жол транспорту боюнча кеңешинин 30 – отурумунун чечими менен бекитилген КМШга катышкан мамлекеттердин, Латвия Республикасынын, Литва Республикасынын, Эстония Республикасынын темир жолдорунда габариттүү эмес жана оор салмактагы жүктөрдү ташуу боюнча нускамага, Кыргыз Республикасынын Мыйзамдарына, анын ичинде техникалык ченемдик укуктук актыларга ылайык жүзөгө ашырылат.

54. Эл аралык темир жол жүк каттамы жөнүндө Макулдашууда каралган учурларда жүк жөнөтүүчүлөр тарабынан жүк ташуучу менен макулдашуу боюнча вагондорго жүктү жайгаштыруу жана бекитүү ыкмасын аныктоочу документтер иштелип чыгат. Бул документтерди иштеп чыгуу, тариздөө жана макулдашуу тартиби улуттук ташуучу тарабынан белгиленет.

55. Жүктөрдү жүктөөнү же түшүрүүнү жүзөгө ашыруучу жүк жөнөтүүчүлөр, жүк алуучулар жүктөрдү жүктөө, бекитүү жана түшүрүү үчүн жооптуу кызматкерлерди (мындан ары - жооптуу кызматкерлер) дайындайт. Жүктөрдү жүктөө, бекитүү жана түшүрүү боюнча иштерди жетектөөгө жүктөрдү жайгаштырууга жана бекитүүгө карата талаптарды билүүсүн текшерүүдөн өткөн жана ушул Эрежелерде белгиленген темир жолдун кыймылдуу курамынын сакталышын камсыз кылган жана билимин текшерүүдөн өткөндүгү жөнүндө күбөлүгү бар жооптуу кызматкерлерге жол берилет. Жооптуу кызматкердин билимин текшерүү улуттук ташуучу тарабынан жүргүзүлөт.

56. Улуттук ташуучу жүктөрдүн ачык темир жол кыймылдуу курамында жайгаштырылышына жана бекитилишине карата талаптардын жүк жөнөтүүчүлөр тарабынан сакталышына контролдукту ичине салынган вагондорду кароо үчүн жеткиликтүү бөлүгүндө визуалдык кароо аркылуу жүзөгө ашырат. Жүктү ташууга көрсөтүлгөндө улуттук ташуучу жүк жөнөтүүчүдөн жүктү жайгаштыруу жана бекитүү ыкмасы эл аралык келишимдердин, Кыргыз Республикасынын Мыйзамдарынын, анын ичинде техникалык ченемдик укуктук актылардын белгиленген талаптарына ылайык келерин ырастоочу зарыл документтерди берүүнү талап кыла алат.

57. Ачык темир жол кыймылдуу курамында ташылуучу жүктөрдү, жабык вагондордогу идишке салынган жана дааналай жүктөрдү жайгаштырууга жана бекитүүгө талаптардын аткарылышын жүк жөнөтүүчүнүн жооптуу кызматкери транспорттук темир жол коштомо кагазынын тиешелүү графасына жүктөрдү жайгаштыруу жана бекитүү ыкмасы жөнүндө белги менен күбөлөндүрөт. Эл аралык каттамда жүктөрдү ташууда жүк жөнөтүүчүнүн жүк жайгаштыруу жана бекитүү ыкмасы жөнүндө ташуу документиндеги белгисинин жанында кызматчынын кызмат орду, жүк жөнөтүүчүнүн жооптуу кызматкеринин фамилиясы жана инициалдары көрсөтүлөт.

58. Жүктөр жүктөөнүн техникалык нормаларына жараша вагондорго жана контейнерлерге жүктөлүшү керек. Жүктөөнүн техникалык нормалары белгиленбеген жүктөр вагондорду/контейнерлерди толук пайдаланганга чейин, бирок алардын жүк көтөрүмдүүлүгүнөн жогору эмес жүктөлүүгө тийиш.

59. Вагон/контейнер жүк көтөрүмдүүлүгүнөн ашык жүктөлгөн учурда жүк жөнөтүүчү улуттук ташуучунун талабы боюнча жүктүн ашыкчасын түшүрүүгө милдеттүү.

60. Жүк жөнөтүүчү вагондорду техникалык нормалардан төмөн эмес жүктөөгө милдеттүү. Жүктөөнүн техникалык ченемдери вагондун трафареттик жүк көтөрүмдүүлүгүнөн ашкан учурда кыймылдуу курамдын трафареттик жүк көтөрүмдүүлүгүнүн чегинде ишке ашырылат.

61. Жүктүн жана контейнердин салмагынын суммасы контейнерде көрсөтүлгөн жалпы салмагынан ашпоого тийиш.

62. Жабык жана изотермикалык вагондордо жана контейнерлерде ташууга көрсөтүлүүчү транспорт топтомунун салмагы 1 тоннадан ашпоого тийиш, жалпак таянычтары бар поддондордо жана пакеттөө каражаттарын эске алуу менен - 1,25 т.

63. Жүктөөнүн техникалык ченемдери белгиленбеген же ар кандай техникалык ченемдери бар жүктөрдү биргелешип ташуу үчүн контейнерди пайдаланууда контейнер толук сыйымдуулукка чейин, бирок анын брутто массасынан жогору эмес жүктөлүүгө тийиш.

64. Улуттук ташуучуга жүк жөнөтүүчү менен макулдашуу боюнча ташуучу өнүмдөрдүн касиеттерине жана сапатына жараша вагондорду жана контейнерлерди жүктөөнүн жергиликтүү техникалык нормаларын темир жолдун ичинде гана белгилөөгө уруксат берилет.

65. Ачык кыймылдуу курамды үймөк кылып ташылуучу жүктөр борттун капталынан өйдө кылып жүктөлөт (“капкак” менен, анын негизи борттун деңгээлинен 50 мм төмөн болушу керек): таш, таш көмүр ж. б. - 460 мм; көмүр жана майда фракциялардын башка жүктөрү 200-300 мм тыгыздалгандан кийин; кум жана акиташ ташы - 600 мм; чопо - 650 мм; курулуш ташы - 700 мм; гипс ташы - 750 мм; шагыл жана майда таш - 780 мм; 730 мм башка минералдык-курулуш жүктөрү менен.

66. Идиш-таңгактоочу жана дааналай жүктөрдү эшиктер аралык мейкиндикте тизүү эшиктерден 25 см чегинүү менен жүргүзүлөт. Мындай жүктөрдү бир вагонго жүктөөгө тыюу салынат, алар касиеттери боюнча башка жүктөрдү бузуп же бузушу мүмкүн.

67. Ушул Эрежелерге ылайык жүктөрдү ташууга кабыл алуу мүмкүн болбогондо, жүк ташуу “Өзгөчө шарттарда” жүзөгө ашырылышы мүмкүн, бул учурда жүк жөнөтүүчүнүн жана жүк алуучунун улуттук ташуучуга мындай ташуунун натыйжасында жүктүн сапатынын жана санынын өзгөрүшү үчүн жоопкерчилик ташуучуга берилбей турган мындай ташууну ишке ашыруу мүмкүнчүлүгү жана ниети жөнүндө кепилдик берилет. Ташуу бардык темир жол администрацияларынын макулдашуусунан кийин жүргүзүлүшү мүмкүн.

68. Жүк жөнөтүүчү/жүк алуучу улуттук ташуучунун структуралык бөлүмү болуп саналган жүктөрдү “Өз муктаждыктары үчүн” ташуу улуттук ташуучунун ички буйруктары жана тескемелери менен жөнгө салынат. Мында жөнөтүү бекети тарабынан бул ташууга вагондук баракча таризделет.

69. Бул жүктү жөнөтүүчү/баруучу бекет кабыл алуу жана өткөрүү эскертмесин/вагондорду жүктөө/түшүрүү жана вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу ведомостун тариздейт жана аны Тех.борборго берет. Жүргүзүлгөн ташуулар жөнүндө маалыматтар вагондук барактардын көчүрмөлөрү түрүндө статистика жана кыймылдуу курамды эсепке алуу бөлүмүнө отчеттук айдан кийинки айдын 5инен кечиктирилбестен берилет.

  

 

§2. Жүктү текшерүү

70. Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 34-беренесине ылайык ташуучу коштомо кагаздарда көрсөтүлгөн жүк жөнөтүүчүнүн маалыматтарынын тууралыгын, жөнөтүүчү тарабынан ташуунун шарттары сакталгандыгын текшерүүгө, ошондой эле тандап таразалоо жолу менен жүктүн салмагын текшерүүгө укуктуу.

71. Жүктү ташууга кабыл алуу күнү темир жол коштомо кагазына бекеттин календарлык штемпелин коюу менен ырасталат.

72. Жүк жүктөлгөндөн кийин жүк жөнөтүүчү вагондун кузовунун сырткы бөлүгүн, вагондун тетиктерин жана вагондогу жазуулардын жүк менен булганган жерлерин тазалайт.

73. Жайгаштыруу жана бекитүү бекитүүнүн көп жүгүртүүчү каражатын пайдалануу менен жүзөгө ашырылып жаткан жүктү ташууга көрсөтүлгөндө жүк жөнөтүүчү ташуучуга бекитүүнүн көп жүгүртүлүүчү каражатын пайдалануу боюнча колдонмого (паспортко) ылайык түзүлгөн акыркы мезгилдүү күбөлөндүрүү актысын берет.

74. Календардык штемпель коюлган жана анын негизинде улуттук ташуучу тарабынан жөнөтүүчүгө берилген коштомо кагаздын түп нускасы ташуу келишими түзүлгөндүгүн тастыктайт.

 

§3. Жүктү жеткирүү мөөнөтү

75. Эгерде жөнөтүүчү менен ташуучу башкача макулдашпаса, жеткирүү мөөнөтү жүктүн бүткүл жолуна аныкталат жана жүктөрдү ташуунун ушул эрежелеринде белгиленген ченемдерге негизденүү менен эсептелген мөөнөттөн ашпоого тийиш.

76. Жүктү жеткирүү мөөнөтү төмөнкү ченемдердин негизинде аныкталат:

1) контейнерлер үчүн- ар бир башталган 150 км үчүн 1 сутка;

2) калган жөнөтүүлөр үчүн- ар бир башталган 200 км үчүн 1 сутка.

Өзүнүн техникалык мүнөздөмөлөрү боюнча ылдамдыкты чектөөнү талап кылган, габариттүү эмес жана өзүнчө локомотив менен атайын поезддерде бара жаткан жүктөр үчүн жеткирүү мөөнөттөрү ташуучу тарабынан белгиленет.

Түз эл аралык темир жол-паром каттамында ташылуучу жүктөр үчүн жолдун суу участогунда жеткирүү мөөнөтүн жолдун ошол участкасында ташууну жүзөгө ашыруучу ташуучу белгилейт.

77. Жүктү жеткирүү убактысы жүктү жөнөтүүгө байланыштуу операцияларга 1 суткага узартылат.

Жүктү жеткирүү мөөнөтү 2 суткага узартылат:

1) колеянын башка жазылыгындагы вагондорго жүктү ар бир жүктөөгө;

2) вагондордун ар бир орун алмашуусуна, өз огундагы жүк арабага колеянын башка жазылыгында;

3) түз эл аралык темир жол-паром каттамында жүк ташууда.

78. Жүктү жеткирүү мөөнөтү ташуучуга көз каранды болбогон себептерден улам жол жүрүүдөгү бардык кечигүүлөргө узартылат.

79. Жүктү жеткирүү мөөнөтү ташуу келишими түзүлгөн күндөн кийинки күнү саат 0.00 дөн башталат жана жүктүн келгендиги жөнүндө билдирүүнү алуучуга берген учурда аяктайт, мында толук эмес сутка толук деп эсептелет.

80. Жолдо жүк бөлүнгөн учурда жеткирүү мөөнөтү коштомо кагаз менен келген жүктүн бөлүгү боюнча эсептелет.

81. Эгерде жүк жеткирүү мөөнөтү аяктаганга чейин баруучу бекетке келсе жана ташуучу алуучуну жүктүн келгендиги жана жүктү алуучунун карамагына өткөрүп берүү мүмкүнчүлүгү жөнүндө кабарласа, жеткирүү мөөнөтү аткарылды деп эсептелет. Алуучуга билдирүүнүн тартиби жүк берилген жердеги улуттук мыйзамдар менен аныкталат.

82. Алуучуну жана бажы органдарын бажы контролунда турган жүктүн баруучу бекетке келгендиги жөнүндө билдирүү үчүн багыты боюнча жеткирүүнүн иш жүзүндөгү мөөнөтүнүн күнү болуп саналат жана улуттук ташуучу жүктү бажылык тариздөөгө байланыштуу баруучу бекетте жүктүн кечиктирилиши үчүн жоопкерчилик тартпайт.

 

§4. Жөнөтүүлөр

83. Бир коштомо кагаз боюнча жүк (жөнөтүү) бир жөнөтүүчү бекеттеги бир жөнөтүүчүдөн бир баруучуу бекеттин бир алуучусунун дарегине ташууга кабыл алынат.

84. Бир жөнөтүү катары кабыл алынат:

1) эгерде ташууга көрсөтүлүп жаткан жүк үчүн өзүнчө вагон талап кылынса же эки же андан көп вагонду (вагондорду чиркештирүү) бириктирүү талап кылынса, вагонго салынган жүк (вагондорду чиркештирүү);

2) ИТБ, АТКга жүктөлгөн жүк, же ИТБ, АТК бош абалда;

3) өз огунда жүк (темир жолдун жүрүүчү курамы, темир жолундагы крандар, темир жолдогу жол жана курулуш машиналары ж.б.).

85. Жөнөтүүчү менен ташуучунун ортосундагы макулдашуу боюнча бир жөнөтүүчү бекеттеги бир жөнөтүүчүдөн бир баруучу бекеттеги бир алуучунун дарегине ташууга берилген бир коштомо кагаз таризделиши мүмкүн.

1) эки же андан көп вагондордо ташылуучу бир аталыштагы жүк (чиркегичтерден тышкары);

2) өз огундагы бир аталыштагы бирден ашык сандагы жүк.

Бир коштомо кагаз менен ташуу таризделиши мүмкүн:

3) бир жөнөтүүчү тарабынан бир вагонго жана кийинкилерге бир жөнөтүүчү бекеттен экинчи баруучу бекетке бир алуучунун дарегине кайра жүктөөсүн жана бара турган жолдо кайра жайгаштырбастан бир нече контейнерде же бош контейнерлердеги жүктөрдү;

4) бир жөнөтүүчүдөн бир жиберүүчү бекеттен бир алуучунун дарегине баруучу вагондордун талап кылынган санына карабастан бир нече контейнерлердеги же бош контейнерлердеги жүктөрдү, эгерде бул жөнөтүүчү жана ташуучу тарабынан макулдашылса.

86. Жүктөрдү ташууга кабыл алуу жалпы жана жалпы эмес жерлерде жүргүзүлөт. Жүктөрдү ташуу вагондук, контейнердик, топтук жана маршруттук жөнөтүүлөр менен жүргүзүлүшү мүмкүн.

1) Вагондор менен жөнөтүү болуп ташууга бирден коштомо кагаз менен көрсөтүлгөн жүк эсептелет, аны ташуу үчүн өзүнчө вагон берүү талап кылынат;

2) Контейнердик жөнөтүү деп ташууга бирден коштомо кагаз көрсөтүлгөн жүк эсептелет, аны ташуу үчүн бир контейнер берүү талап кылынат;

3) Топтук жөнөтүү болуп бирден ашык вагон менен камсыз кылууну талап кылган, бирок каттамдык жөнөтүүдөн кем болбогон бир коштомо кагаздагы жүк эсептелет;

4) Каттамдык жөнөтүү деп ташуу үчүн салмагы же узундугу боюнча каттамдар үчүн белгиленген ченемдерге ылайык сандагы вагондорду берүү талап кылынган бир коштомо кагазы боюнча ташууга көрсөтүлгөн жүк эсептелет.

 

§5. Маркировка

87. Стандарттарга же башка ченемдик-техникалык актыларга ылайык түшүрүлгөн маркировкадан тышкары жүктөргө ушул Эрежелерде белгиленген маркировкалоо коюлат.

88. Маркировка так көрүнүп, окулууга тийиш. Маркировкалоо үчүн колдонулган материалдар сууга туруктуу жана бышык болушу керек.

89. Идиши жок жүктөрдү үйүп жана куюп ташууда жүккө маркировка коюлбайт.

90. Эгерде жүктөлгөн вагондогу орундардын санын көз менен саноо мүмкүн болбосо жана бекитүүнү бузбастан жүктүн айрым жерлерин алып коюу мүмкүн болсо, ачык кыймылдуу курамда жүк жөнөтүүчүнүн жүктү сактоочу маркировкасы менен түшүрүлөт.

91. Сактоочу маркировкалоо жүктүн жок дегенде бир жерин алып койгондо сактоочу маркировкалоо бузулгандыгы көрүнүп тургандай кылып жазылат.

 

§6. Орундардын саны жана жүктүн массасы

92. Жүктүн орду деп жүктүн бир бирдиги же таңгагы, пакети жана өз ара бекитилген жүктүн өзүнчө бирдигинен түзүлгөн башка бирдиги эсептелет (жүктүн ирилештирилген орду).

93. Салмагы трафарет менен аныкталган жүктүн ар бир ордунда жөнөтүүчү анын номерин, дүң жана таза массасын көрсөтөт.

94. Вагондогу орундардын санын жана жүктүн салмагын аныктоо жөнөтүүчү тарабынан жүргүзүлөт.

95. Жүк жөнөтүүчү коштомо кагазда жүктүн орундарынын санын көрсөтөт, буга:

1) вагондо үймөк кылынып, чубурма, куюлуп ташылган жүктөр;

2) эгерде орундардын жалпы саны 100дөн ашса, ачык кыймылдуу курамда же ачык контейнерлерде ташылуучу идиштеги, таңгактагы же даана жүктөрдү.

96. Улуттук ташуучу жөнөтүүчүдөн даана же майда жүктөрдү жүктүн ирилештирилген жерлерине бириктирүүнү, анын ичинде эгерде жүктүн өлчөмдөрү жана касиеттери буга мүмкүндүк берсе, бул жүктөрдү топтом кылып түзүүнү талап кылууга укуктуу.

97. Салмагы жүктүн ар бир ордунда көрсөтүлгөн идиштеги же таңгактагы жүктөр же даана жүктөр, ошондой эле ташууга кабыл алууда бирдей стандарттык салмактагы жүктүн орундары таразага тартылбайт.

98. Вагонго салынган жүктүн жалпы салмагы (брутто), ИТБ же АТК жүктүн түрүнө жана таразага тартуунун техникалык мүмкүнчүлүгүнө жараша эсептөө жолу менен аныкталат.

Жүк жөнөтүүчүдө вагондук тараза жок болгон учурда жүктүн салмагы ташуучунун таразасында аныкталышы мүмкүн.

Эсептөө жолу менен жүктүн салмагы аныкталат:

1) трафарет боюнча, б. а. жүктүн ар бир ордун маркировкалоодо көрсөтүлгөн жүктүн салмагын (брутто) суммалоо менен;

2) стандарт боюнча, б.а. жүк бирдигинин стандарттык салмагын жүк орундарынын санына көбөйтүү менен;

3) өлчөө боюнча, б. а. ченөөлөрдүн негизинде эсептелген жүктөлгөн жүктүн көлөмүн анын көлөмдүк салмагына көбөйтүү менен;

4) куюлган жүктүн көлөмүн даярдоочу тарабынан иштелип чыккан цистерналардын калибровкалоо таблицалары боюнча аныктоо менен куюунун бийиктигин (этил спирти үчүн – жеткирбей азыраак куюу) өлчөө боюнча, мында жүктүн температурасы жана азыктын тыгыздыгы аныкталат;

99. Эгерде жүктү ташууда вагондун тарасынын салмагына киргизилбеген ташуучу шаймандар пайдаланылса, ИТБже АТК, алардын салмагы коштомо кагазда өзүнчө аныкталат жана көрсөтүлөт.

100. Вагон таразасында таразага тартуу жолу менен жүктүн салмагын аныктоодо вагондун тарасынын салмагы катары вагондо көрсөтүлгөн салак алынат.

Эгерде жүктөө алдында вагондун идишинин салмагын текшерүү жүргүзүлсө, анда жүктүн салмагын аныктоодо вагондун идишинин салмагы катары таразага тартууда аныкталган масса алынат.

 

§7. Ачык кыймылдуу курамда ташылуучу жүктөр

101. Ачык кыймылдуу курамда, ошондой эле ачык контейнерлерде жапырт жана үймө жүктөрдү ташууга уруксат берилет.

102. Майда фракцияларды камтыган жүктү ачык кыймылдуу курамда ташуу мүмкүнчүлүгүн жөнөтүүчү аныктайт.

103. Майда фракциялары бар жүктү ташууда жөнөтүүчү вагондун конструкциялык боштуктары аркылуу жүктүн төгүлүп кетишине, поезддерде баратканда жүктүн майда бөлүкчөлөрүн үйлөп кетишине, ошондой эле аны вагондун капталдарынын деңгээлинен жогору жүктөгөн учурда (“капкагы” бар) жүктүн төгүлүп кетишине жол бербөөчү чараларды көрүүгө тийиш.

104. Жүктү ачык кыймылдуу курамга жүктөө эл аралык темир жол жүк каттамы жөнүндө макулдашууга (ЭЖТК) ылайык жүргүзүлүүгө тийиш.

105. Жүк жөнөтүүчүнүн өтүнүчү боюнча улуттук ташуучу тизмеде аты аталбаган жүктөрдү ачык кыймылдуу курамда ташууга жүк алуучунун мындай ташууга жолдун ичинде гана макул болгон шартта уруксат бере алат.

106. Минералдык-курулуш жүктөр вагондун капталынан жогору жүктөлгөн учурда, жүктүн “капкак” негизи капталынан 50 мм төмөн болушу керек.

“Капкактын” бийиктиги шагыл үчүн - 780 мм, курулуш ташы үчүн - 700 мм, башка минералдык-курулуш жүктөрү үчүн - 730 мм болушу керек.

107. Көмүрдү жүктөөдө жарым вагондун кузовунун боо жыгачынын үстүндөгү “капкактын” бийиктиги тыгыздалгандан кийин анын жүк көтөрүмдүүлүгү толук пайдаланылганга чейин вагонду жүктөөнү камсыз кылбайт, ал 200-300 мм болушу керек. Жүк тыгыздалгандан кийин “капкактын” төмөнкү негизи жарым вагондун кузовунун байлоочу түркүктөн жогору болбошу керек.

108. Вагонду түшүргөндөн кийин жүк алуучу вагонду жүктүн калдыктарынан, бекитүүнүн реквизиттеринен тазалоого милдеттүү. Улуттук ташуучу тарабынан жүктү түшүрүүдө көрсөтүлгөн операциялар анын каражаттары менен аткарылат.

 

§8. Жүктү улуттук ташуучунун карамагына өткөрүү