(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 18-апрелиндеги № 216 токтомуна)

Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлигинин Ички аскерлеринин күжүрмөн кызматынын УСТАВЫ

1-глава. Кызматтык-күжүрмөн иштин негиздери

1. Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлигинин Ички аскерлеринин күжүрмөн кызматынын уставы (мындан ары - Устав) Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлигинин Ички аскерлеринин аскер кызматчыларынын кызматтык-күжүрмөн ишин өтөөдөгү укуктарын жана милдеттерин аныктайт.

Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлигинин Ички аскерлеринин аскер кызматчылары кызматтык-күжүрмөн милдеттерин моралдык жана физикалык күчтөрдүн эң жогорку чыңалуусу менен аткарууга, туруктуулукту, эрдикти, тайманбастыкты, чыдамкайлыкты, чынчылдыкты көрсөтүп, мыйзамдуулукту так сактоого милдеттүү.

Аскердик антка бек туруу, жогорку моралдык дух, эстүүлүк, кыраакылык, мыкты күжүрмөн даярдык, психологиялык даярдык, жогорку аскердик тартип, дененин чыйрактыгы жана аскер жамаатынын күжүрмөн биримдиги - күжүрмөн кызматта ийгиликтерге жетүүнүн эң маанилүү шарттары.

2. Согуш мезгилинде "Коргоо жана Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына ылайык Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлигинин Ички аскерлери (мындан ары - Ички аскерлер) Куралдуу Күчтөр менен биргеликте Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн Генералдык штабы тарабынан иштелип чыккан пландарга ылайык Кыргыз Республикасынын аймагын куралдуу коргоону уюштурууга катышат.

3. Күжүрмөн кезмет (күжүрмөн кызмат) - күжүрмөн милдеттерди аткаруу болуп саналат жана Ички аскерлердин аскер кызматчыларынын кароолдун, аскердик наряддын курамында, ошондой эле мыйзамдарга ылайык Ички аскерлерге жүктөлгөн милдеттерди аткаруу үчүн тартылган аскер бөлүктөрүн (бөлүкчөлөрдүн) курамында аскердик кызматтын милдеттерин аткарууну өзүнө камтыйт.

Эрежелерди бузууга күнөөлүү адамдар Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган жоопкерчиликке тартылат.

Ички аскерлердин кызматтык-күжүрмөн иши төмөнкүлөрдү камтыйт: коюлган милдеттерди аткарууну уюштуруу, күжүрмөн кызматты өтөө, өзгөчө кырдаалдарда жана күтүүсүздөн келип чыккан милдеттерди аткаруудагы иш-аракеттер жана Ички аскерлерди ар тараптан камсыз кылуу.

4. Ички аскерлердин бөлүктөрүнөн жана бөлүкчөлөрүнөн дайындалган кароолдорго жана аскердик наряддарга кызматтык-күжүрмөн милдеттерди аткарууда төмөнкүлөргө укук берилет:

- жарандардан, чет өлкөлүк жарандардан, жарандыгы жок адамдардан жана кызмат адамдарынан коомдук тартипти сактоону, Ички аскерлердин өз милдеттерин аткаруусуна тоскоолдук кылган аракеттерди токтотууну талап кылууга. Мыйзамдуу талаптар аткарылбаган учурда ички иштер органдары менен биргеликте Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган мажбурлоо чараларын колдонууга;

- кылмыштарды, укук бузууларды жасаган же аларды жасоого аракет кылган адамдарды кармоого жана ички иштер органдарына өткөрүп берүүгө;

- транспорт каражаттарын жана жүктөрдү кайтаруудагы объекттердин контролдоо-өткөрүү пункттары аркылуу өткөрүүдө кароо жүргүзүүгө;

- кайтаруудагы объекттерге (объекттерден) кирүүгө аракет кылган же бул объекттерге, кароол жайларына, сакчыга жана кароолдун башка адамдарына кол салган адамдарды куугунтуктоо жана издөөгө, кармоого, зарыл болгондо текшерип кароого жана ички иштер же улуттук коопсуздук органдарына өткөрүп берүүгө;

- ички иштер органдары менен макулдашуу боюнча кайтаруудагы объекттерге, кароол жайларына, сакчыга жана кароолдун башка адамдарына кол салган же кайтаруудагы объекттерге (объекттерден) кирүүгө аракет кылган адамдарды издөө жана кармоо боюнча Ички аскерлердин аракеттеринин убагында жергиликтүү райондорду, айрым курулмаларды жана башка объекттерди тосууга;

- Ички аскерлер иштеген райондордо ички иштер органдарынын кызматкерлери менен биргеликте издөөдө жүргөн адамдарды табуу максатында автотранспортту токтотууга жана кароого;

- көчөлөрдө жана жолдордо транспорт каражаттарынын жана жөө адамдардын кыймылына убактылуу тыюу салууга же чектөөгө, өзгөчө кырдаалдарда жарандардын өмүрүн, ден соолугун жана мүлкүн коргоо максатында аларды текшерип кароого;

- коменданттык сааттын режимин бузган жарандарды ал аяктаганга чейин, ал эми инсандыгын күбөлөндүрүүчү документтери жок адамдарды - инсандыгы аныкталганга чейин, бирок өзгөчө абал жөнүндө жана аскердик абал жөнүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген мөөнөттөн ашык эмес убакытка кармоого;

- шаардык, шаар четиндеги жана жергиликтүү каттамдагы коомдук транспорттун бардык түрлөрүн (жеңил таксиден тышкары) акысыз пайдаланууга.

Кызматтык-күжүрмөн милдеттерди аткарууда бөлүктөр жана бөлүкчөлөр күжүрмөн кезмет (кызмат) өтөгөн жерлерде жана издөө иш-чаралары жүргүзүлгөн райондордо кароолдорду жана аскердик наряддарды жайгаштырышы мүмкүн.

Коомдук тартипти сактоо боюнча аскердик наряддын курамында күжүрмөн кезмет (кызмат) өтөөдө Ички аскерлердин аскер кызматчылары ички иштер органдары менен бирдикте милициянын кайгуул-тозоттук кызматынын уставын жетекчиликке алат.

5. Кызматтык-күжүрмөн милдеттердин көлөмү стратегиялык, өзгөчө маанилүү жана башка кайтаруудагы объекттердин, дайындалган кароолдордун, аскердик наряддардын саны, ошондой эле тозоттордун орточо суткалык саны (суткалык эсеп) менен аныкталат. Аны эсептөөдө кароолдордун жана аскердик наряддардын башчыларынын, алардын жардамчыларынын, бөлүштүргүчтөрдүн, транспорт каражаттарынын айдоочуларынын жана кароолдордун жана аскердик наряддардын башка адамдарынын кызмат өтөө убактысы суткалык эсептөө менен тозотторго келтирилет.

6. Кызматтык-күжүрмөн милдеттерди аткарууда Ички аскерлердин өздүк курамы тарабынан курал-жарак, күжүрмөн жана атайын техника, кайтаруунун инженердик-техникалык каражаттары, байланыш жана башкарууну автоматташтыруу каражаттары, учкучсуз учуучу аппараттар, транспорт каражаттары, кызматтык иттер, атайын каражаттар колдонулат.

Күчтөр жана каражаттар комплекстүү жана эсептелип колдонулат. Буга кайтаруунун инженердик-техникалык каражаттарын активдүү колдонуу; өздүк курамды пайдалануунун белгиленген ченемдерин сактоо; кайтаруунун инженердик-техникалык каражаттарын өркүндөтүү жана аларды дайыма оң абалда кармоо; объекттерди кайтарууда кызматтык иттерди активдүү колдонуу менен өздүк курамды пайдаланууну билгичтик менен айкалыштыруунун негизинде кайтаруу системасын сарамжалдуу куруу аркылуу ишке ашат.

7. Аскер кызматчылар кароолдун курамында күжүрмөн милдеттерди (кызматты) аткарууда кароолдорду бөлүштүрүү аяктаган учурдан тартып (күжүрмөн кезметке (кызматка) буйрук алгандан баштап кароолду алмаштырганга (бөлүккө, бөлүкчөгө кайтып келүү боюнча милдеттердин аткарылгандыгы жөнүндө баяндама бергенге чейин) турат.

Аскер кызматчылардын түздөн-түз тозоттордогу кызматтык жүктөмү сутка ичинде суткалык тозоттордо 8 сааттан, жарым суткалык тозоттордо 4 сааттан ашпоого тийиш.

8. Кызматтык-күжүрмөн милдеттерди аткарууда өздүк курам штаттык курал менен иштейт. Кароолдор жана бөлүкчөлөр химиялык коргонуу каражаттары менен камсыз кылынат.

Күжүрмөн жана атайын техника объекттерди кайтарууда жана коргоодо, мыйзамсыз куралдуу түзүлүштөрдү, террористтик топторду жана уюмдарды жоюу, алардын базаларын (кампаларын), коммуникацияларын жок кылуу боюнча аракеттерде, куралдуу кылмышкерлерди колго түшүрүү, ошондой эле кырдаал татаалдашкан учурда өзгөчө маанилүү стратегиялык объекттерди кайтарууну күчөтүү үчүн "Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлигинин Ички аскерлери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамында каралган тартипте колдонулат.

9. Кайтаруунун инженердик-техникалык каражаттарына кирүүгө тыюу салынган зоналарда, контролдоо-өткөрүү пункттарында жана кайтаруудагы объекттердин режимдик жайларында орнотулуучу ар кандай инженердик курулмалар, тосмолор, сигнализация, байланыш, автоматика, видеобайкоо, жарыктандыруу жана байкоо каражаттары кирет.

Кайтаруунун инженердик-техникалык каражаттары объекттерди кайтаруунун ишенимдүүлүгүн, кароолдордо, блоктозоттордо күжүрмөн нөөмөттү (кызматты) өтөөгө зарыл шарттарды түзүү үчүн колдонулат.

10. Байланыш каражаттары баш ийген бөлүктөрдү, бөлүкчөлөрдү, кароолдорду үзгүлтүксүз башкаруу, ошондой эле өз ара аракеттенген органдар менен байланышты кармап туруу үчүн арналган.

11. Транспорт каражаттары (автомобилдер, квадроциклдер, мотоциклдер, катерлер жана башкалар) кызматтык-күжүрмөн милдеттерди аткарууда өздүк курамды, аскердик жүктөрдү ташууда, кароолдо күжүрмөн кезметти (кызматты) өтөөдө, укук бузган, кылмыш жасаган адамдарды кармоо жана аларды ички иштер органдарына жеткирүү үчүн колдонулат.

12. Кызматтык иттер объекттердин кайтаруусун күчөтүү, укук бузгандарды издөө, кармоо үчүн, ошондой эле башка кызматтык-күжүрмөн милдеттерди аткарууда колдонулат. Издөөчү иттер ар дайым колдонууга даяр абалда кармалып турат. Кароолдук иттер блоктозоттордо, тыюу салынган зоналардын кыйла аялуу участокторунда кайтарууну күчөтүү үчүн жайгаштырылат.

13. Аскер бөлүктөрүн күжүрмөн даярдыктын кыйла жогорку даражаларына өткөрүү Кыргыз Республикасынын ички иштер министринин чечимине (буйругуна) ылайык жүзөгө ашырылат.

14. Ички аскерлердин бөлүкчөлөрү кызматтык-күжүрмөн милдеттерин аткарууда Ички аскерлердин коңшу бөлүктөрү, Кыргыз Республикасынын ички иштер органдары, улуттук коопсуздук, коргоо жана өзгөчө кырдаалдар органдары менен бирге өз ара аракеттенет. Ички аскерлердин бөлүктөрү менен биргелешкен аракеттерде колдонулуучу өз ара аракеттенген бөлүктөрдүн, бөлүкчөлөрдүн жана органдардын күчтөрү жана каражаттары макулдашылган планда көрсөтүлөт.

15. Объекттерди кайтаруу болуп объекттердин сактыгын камсыз кылуу жана объекттерге (объекттерден) бузуучулардын кирүүсүнө жол бербөө максатында ишке ашырылуучу объекттердин администрациясынын жана өз ара аракеттенүүчү органдардын ыкчам, режимдик, инженердик-техникалык жана башка иш-чаралары менен биргеликте жүргүзүлүүчү аскердик аракеттердин комплекси саналат.

Объекттерди кайтаруу контролдоо-өткөрүү пункттары, тозот мунаралары, режимдик жайлар тарабынан периметр боюнча уюштурулат.

Объекттерди кайтарууга коюлуучу негизги талап анын ишенимдүүлүгү болуп саналат, ал кайтаруу системасын билгичтик менен түзүү, кайтаруунун кыйла максатка ылайыктуу ыкмаларын колдонуу, күжүрмөн кезметти (кызматты) туура уюштуруу жана так өтөө менен камсыз кылынат.

16. Объекттин коргоо системасы - бул коюлган милдеттерди аткаруу боюнча аракеттер үчүн күчтөрдү жана каражаттарды комплекстүү колдонуу болуп саналат. Ал кайтаруудагы объекттин мүнөзүнө жана өзгөчөлүктөрүнө, кайтаруунун инженердик-техникалык каражаттары менен жабдуу даражасына шайкеш келүүгө, кайтаруунун тереңдигин жана ишенимдүүлүгүн камсыз кылууга, күчтөрдү жана каражаттарды натыйжалуу жана үнөмдүү пайдаланууга тийиш.

Кайтаруу системасын уюштурууда төмөнкүлөр аныкталат жана белгиленет:

- объектти кайтаруу ыкмасы;

- кароолдордун саны, алардын курамы, кайтаруу участоктору жана аракеттердин тартиби, ошондой эле кароол жайларынын жайгашкан жерлери;

- контролдоо-өткөрүү пункттарынын саны жана түрлөрү;

- тозоттордун саны, түрлөрү жана багыты, алардын жайгашкан жери жана участокторунун узундугу;

- тыюу салынган зоналарды, контролдоо-өткөрүү пункттарын жана режимдик жайларды кайтаруунун инженердик-техникалык каражаттары менен жабдуу мүнөзү, алардын тыгыздыгы жана жайгаштыруу тартиби.

Объектти кайтаруунун тереңдиги чек араны бойлото тыюу салынган зонада жана кайтарылуучу режимдик жайларда күчтөрдү жана каражаттарды жайгаштыруунун, объекттин чегинен тышкары аракет жүргөн райондордо кароолдорду, аскердик кезметтерди, бөлүкчөлөрдү жана резервдерди дайындоонун эсебинен түзүлөт.

17. Кароолдор объекттерди кайтарууну тозотторго сакчыларды коюу, кайгуул кызматын жүргүзүү, видеобайкоо каражаттарды, учкучсуз учуучу аппараттарды колдонуу, ошондой эле аралаш ыкмалары менен жүргүзүлөт.

18. Объектти кайтаруунун системасы жана ыкмасы объектти кайтарууга кабыл алууда ведомстволор аралык комиссия тарабынан аныкталат, анын курамына кайтарылуучу объекттин администрациясынын өкүлдөрү жана объектти кайтарууга кабыл алуучу аскердик бөлүктүн командачылыгы кирет.

Кабыл алынган чечимдин негизинде объектти кайтаруу жана коргоо планы иштелип чыгат.

19. Объектти сакчылар аркылуу кайтаруу үчүн объекттин айланасы боюнча контролдоо-өткөрүү пункттарда жана режимдик жайларда тозоттор орнотулат.

Сакчылар тыюу салынган зонада объекттин периметри боюнча тозоттордун участокторун кыдырып өтүү жана байкоо жүргүзүү аркылуу милдеттерин аткарышат. Тозоттордун участоктору тыюу салынган зонанын жабдуулануусуна жана ал жердин шарттарына жараша узундугу 500 метрге чейин болуш керек.

Режимдик жайлардын контролдоо-өткөрүү пункттарында жана контролдоо-өткөрүү тозотторунда, ал эми зарыл болгон учурда объекттин периметри боюнча - шарттары татаал участоктордо кыймылсыз сакчылар коюлат.

20. Объектти кайтаруу боюнча кароолго периметр боюнча участок дайындалат, анын узундугу объекттин өзгөчөлүгүнө, тыюу салынган зонанын инженердик-техникалык жабдууларынын абалына, жер шарттарынын мүнөзүнө жана тактикалык сапатына, транспорт каражаттарынын болуусуна жараша болот. Кароолдун курамы объектти кайтарууну кароол жайынан 4 километрге чейин сакчыларды коюу менен жүзөгө ашырышы мүмкүн.

Кароол жайы адатта кайтарылуучу участоктун ортосунда жайгаштырылат.

21. Объектти сакчылар кайтарууда кароолдун саны жана курамы орнотулган тозоттордун саны менен аныкталат. Мында бир кароолго 10дон ашык эмес тозот киргизилет, ал эми кароолдордун нөөмөтү 1 сааттан ашпоого тийиш. Эгерде кайтарылуучу объектке 10дон ашык тозотторду коюу зарыл болсо, анда бул объектке эки кароол курамы бөлүнөт.

Ар бир суткалык тозотко сакчылардын үч нөөмөтү, жарым суткалык тозотко - сакчылардын эки нөөмөтү дайындалат.

22. Контролдоо-өткөрүү пункттары багыты боюнча төмөнкүлөргө бөлүнөт: автотранспортту, темир жол курамын жана адамдарды өткөрүү үчүн багытталат.

23. Контролдоо-өткөрүү пункттарынын саны жана жайгашкан жери режимдик талаптарды сактоо менен кызматкерлердин жана унаа каражаттарынын объектке (объекттен) уюшкандыкта камсыз кылууда ушундай эсеп менен аныкталат.

Контролдоо-өткөрүү пункттарынын өтмөктөрүнүн саны объекттин администрациясы менен бирге адамдардын жана транспорттун кыймылынын интенсивдүүлүгүнө жараша аныкталат.

Ар бир автотранспорт же темир жол контролдоо-өткөрүү пунктун кайтаруу үчүн сакчылар коюлат.

Кыймылдын интенсивдүүлүгүнө жараша транспортту текшерип кароо жана өткөрүү үчүн ар бир текшерип кароо аянтчасына бир же эки сакчы коюлат. Автотранспорттук контролдоо-өткөрүү пункттарындагы текшерип кароо аянтчаларынын (өткөрмөлөрдүн) саны автотранспорттун кыймылынын интенсивдүүлүгүнө жараша болот.

Темир жол контролдоо-өткөрүү пункттарында аларды кайтаруу үчүн сакчылардан тышкары текшерип кароо топтору дайындалат.

24. Ички аскерлердин бөлүктөрү кайтарууга алган объект периметри боюнча инженердик-техникалык каражаттар, контролдоо-өткөрүү пункттар жана режимдик жайлар менен жабдылат. Объекттин периметри боюнча эреже катары тыюу салынган зона түзүлөт.

Режимдик имараттар электромеханикалык датчиктер, видеобайкоо системалары жана сигнализация менен жабдылат.

25. Объектти кайтаруу системасын жана ыкмасын өзгөртүү объекттин администрациясынын жана объектти кайтарууга кабыл алган аскердик бөлүктүн командачылыгынын биргелешкен чечиминин негизинде жүргүзүлөт.

Кабыл алынган чечимдин негизинде объекттин администрациясынын жана аскер бөлүгүнүн өкүлдөрүнөн комиссия түзүлөт, ал кайтаруунун жаңы системасын, объектти кайтаруунун инженердик-техникалык каражаттары менен жабдуу боюнча иш-чараларды, аларды ишке ашыруу мөөнөттөрүн аныктайт.

Жаңы көзүт системасына жана ыкмасына өтүүдө жогоруда аталган комиссиянын актысында каралган иш-чаралар толук аткарылгандан кийин жүргүзүлөт.

26. Ички аскерлердин кол башчысы, аскер бөлүгүнүн командири объекттин администрациясы менен бирге объектти кайтарууга бөлүнгөн сандын чегинде күзөт системасына кээ бир өзгөртүүлөрдү киргизет.

Ар бир учурда күзөт системасына киргизилген айрым өзгөртүүлөр комиссиянын актысы менен таризделет. Акт Кыргыз Республикасынын улуттук коопсуздук боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органы менен макулдашылат жана объекттин жетекчиси же анын режим боюнча орун басары жана аскер бөлүгүнүн командири тарабынан бекитилет. Актынын негизинде кароолдордун кызматтык документтерине зарыл болгон өзгөртүүлөр киргизилет.

27. Айрым учурларда объекттин администрациясынын жазуу жүзүндөгү билдирүүсү боюнча Ички аскерлердин кол башчысы, аскер бөлүгүнүн командири тарабынан объектти, режимдик жайларды жана убактылуу контролдоо-өткөрүү пункттарын кайтаруу үчүн 3 суткадан ашпаган мөөнөткө убактылуу тозоттор коюлат. Ар бир убактылуу тозотко тозоттук табель түзүлөт.

Кырдаалга жараша Ички аскерлердин кол башчысы, аскер бөлүгүнүн командири кошумча тозотторду убактылуу орнотот же тыюу салынган зонада жана контролдоо-өткөрүү пунктунда объектти кайтаруунун ишенимдүүлүгүн начарлатпастан тозоттордун санын кыскартат, периметрдин айрым участокторунда тозоттордун жайгашуусун, сакчылардын кызмат өтөө тартибин жана ыкмаларын өзгөртөт.

Күзөт системасындагы бул өзгөртүүлөр командирлердин чечимдеринде, тозоттук табелдерде жана кароолдордун күжүрмөн кезмет (кызмат) пландарында чагылдырылат, ал эми тозоттордун санын кыскартуу объекттин администрациясы менен макулдашылат.

28. Өзгөчө маанилүү жана режимдик объекттер Кыргыз Республикасынын ички иштер министринин буйругун аткарууда Ички аскерлердин кол башчысынын буйругу (көрсөтмөсү) боюнча аскер бөлүктөрү тарабынан кайтарууга алынат.

Ички аскерлер менен объекттин администрациясынын ортосундагы келишим объектти кайтаруунун системасын жана ыкмасын, аскердик күзөттүн санын жана Ички аскерлер менен кайтарылуучу объекттин администрациясынын кызматкерлеринин ортосундагы өз ара мамилесин аныктайт.

29. Кызматтык-күжүрмөн милдеттерди аткаруу үчүн Ички аскерлердин бөлүктөрүнөн жана бөлүкчөлөрүнөн кароолдор жана аскердик наряддар дайындалат.

Кароол деп күжүрмөн тууларды, аскердик жана мамлекеттик объекттерди, атайын жүктөрдү, ошондой эле кармалган адамдарды кайтаруу жана коргоо боюнча күжүрмөн милдеттерди аткаруу үчүн дайындалган куралдуу бөлүкчөлөр (же анын бөлүгү) аталат.

Кызматтык-күжүрмөн милдеттерди аткаруунун мүнөзүнө жараша кароолдор төмөнкүлөргө бөлүнөт:

- объекттерди кайтаруу жана коргоо боюнча;

- атайын жана аскердик жүктөрдү кайтаруу жана коргоо боюнча;

- аскердик бөлүктөрдүн объекттерин кайтаруу жана коргоо (ички кароолдор).

Өрт, авария, табигый кырсык учурларында мамлекеттик мүлктү кайтаруу боюнча милдеттерди аткаруу жана башка кароолдорду күчөтүү үчүн убактылуу кароолдор дайындалат.

30. Зарыл болгон учурда кароолдун курамына төмөнкүлөр дайындалат: кароолдун башчысынын жардамчысы - контролдоо-өткөрүү пунктунун башчысы, издөөчү кайгуул иттерди үйрөтүүчү, радиотелефонист жана ашпозчу.

Бөлүштүрүүчүлөрдүн саны тозоттордун жайгашкан жерине жана санына жараша, мында ар бир бөлүштүрүүчү тозотторго бештен ашык эмес сакчыны коюп, ал эми тозотторго баруу, сакчыларды алмаштыруу жана кароол жайына кайтып келүү убактысы бир сааттан ашык эмес убакытка эсептелиши керек.

Кароолго бир нече бөлүштүрүүчү дайындалганда, алар: биринчи бөлүштүрүүчү, экинчи бөлүштүрүүчү ж.б. деп аталат.

31. Кароолдун өздүк курамынын саны төрт аскер кызматчыдан кем болбошу керек жана ошол кароол үчүн белгиленген тозоттордун санына жараша аныкталат. Сутка бою тозотту кайтаруу үчүн эреже катары үч сакчы нөөмөтү, ал эми тозотту күндүзү (түнү) гана кайтаруу үчүн - эки сакчы нөөмөтү дайындалат.

Кароол сакчылары мөөнөттүү кызматтын аскер кызматчыларынын арасынан дайындалат. Мөөнөттүү аскердик кызматтын аскер кызматчылары жетишсиз болгон учурда кароол сакчылары катары катардагы жана сержанттык курамдын кызмат орундарында контракт боюнча аскердик кызмат өтөп жаткан аскер кызматчылары дайындалышы мүмкүн. Бул учурда көрсөтүлгөн тозоттордун бардык нөөмөттөрү алардын курамынан дайындалат.

Тозоттор суткалык, жарым суткалык (күндүзгү, түнкү) жана убактылуу болот.

32. Күтүүсүздөн пайда болгон милдеттерди аткаруу жана сакчыларга жардам көрсөтүү үчүн сергектеги жана эс алуудагы кароол сакчыларынын нөөмөтүнөн резервдик топтор түзүлөт, алар күжүрмөн айгай белгиси боюнча кароолдун башчысы, анын жардамчысы же бөлүштүрүүчүнүн колунун астында, тартип бузуу болгон жерге келет жана кырдаалга жараша аракеттенет. Бул топторду тартип бузуу болгон жерге тез жеткирүү үчүн зарыл болгон учурда кароолдор транспорт каражаттары менен камсыз кылынат.

33. Объекттерди күнү-түнү кайтарууга дайындалган кароолдор сутка сайын же үч суткадан кечиктирилбестен алмашууга тийиш. Атайын жана аскердик жүктөрдү ташууда кайтаруу үчүн дайындалган кароолдор, ошондой эле убактылуу кароолдор тапшырма толугу менен аткарылып аяктаганга чейин алмаштырылбайт. 6 сааттан 12 саатка чейинки мөөнөткө объекттерди кайтарууга алган кароолдорго бир эле аскер кызматчылары эки суткадан ашык эмес дайындалышы мүмкүн.

34. Аскердик наряд - объекттерди кайтаруу жана коргоо, коомдук тартипти сактоо боюнча, өзгөчө кырдаалдарда, ошондой эле атайын операцияларды жүргүзүүдө күжүрмөн милдеттерди аткаруу үчүн дайындалган аскер кызматчыларынын тобу же бөлүкчөлөрү.

Аскердик наряддарга: байкоочу тозот, күзөтүү, буктурма, изине түшүү тобу, издөө тозоту, издөө тобу, кайгуул, тартипти сактоо тозоту, контролдоо-өткөрүү пунктундагы наряд, аскердик чынжырча кирет.

35. Аскердик наряддын курамына аскердик наряддын башчысы, аскердик наряддын башчысынын жардамчысы (саны үч адамдан ашык болсо) жана керектүү сандагы аскер кызматчылары дайындалат.

Офицерлер же прапорщиктер кароолдун башчысы болуп дайындалууга тийиш болгон кароолдордун жана аскердик наряддардын тизмеси объекттин мүнөзүнө, кызмат өтөө шарттарына жана тозоттордун санына жараша аскер бөлүгү боюнча буйрук менен аныкталат.

36. Кароолго жана аскердик наряддарга өздүк курамды тандоо ротанын командири тарабынан өзүнүн орун басарларынын, взводдордун командирлеринин сунуштарын, аткарыла турган милдеттердин мүнөзүн, аскер кызматчыларынын кызматтык тажрыйбасын, моралдык-күжүрмөн жана психологиялык сапаттарын эске алуу менен жүргүзүлөт. Кароолдун, аскердик наряддын курамына бир бөлүмчөдөн, ал эми кароолдун саны бир бөлүмчөдөн ашык болсо - бир взводдон өздүк курам дайындалат.

Жаш аскер кызматчылары күжүрмөн кезмет (кызмат) өтөө тартибин жана эрежелерин үйрөнүү боюнча атайын программаны бөлүкчөлөрдө алар менен иштеп чыгуудан кийин гана кароолдорго жана аскердик наряддарга дайындалат. Биринчи айда алар азырак кызматтык жүктөм берилген кароолдорго жана аскердик наряддарга, кароол жайларына жакын жайгашкан тозоттордо жана күчөтүлгөн контролдун астында кызмат өтөйт.

Нарядды баштоонун алдындагы түнү кароолго дайындалган аскер кызматчылары эч кандай кызмат аткарбоого жана сабактар менен жумуштарга тартылбоого тийиш. Түнкү окууга катышкан аскер кызматчылары күндүзү эс алат.

37. Бөлүкчөлөр жайгашкан райондо милдеттерди аткарган кароолдор жана аскердик наряддар ротанын командирине, анын орун басарларына жана дайындалган жериндеги кароол боюнча кезметчиге баш иет.

Коомдук тартипти коргоо боюнча аскердик наряддар кайгуул тобунун башчысына жана аскердик наряддын кезметчисине баш иет.

Бөлүк (бөлүкчө) жайгашкан райондон тышкары милдеттерди аткарган Ички аскерлердин кароолдору жана издөө топтору өзүнүн бөлүгүнүн командирине, ошондой эле кызматтык-күжүрмөн милдеттерди аткарып жаткан райондо жайгашкан Ички аскерлердин аскер бөлүгүнүн командирине баш иет.

Кароолдор (аскердик наряд) бөлүштүрүүчү (күжүрмөн кезметке, кызматка буйрук берген) адамды тосуп алуу үчүн бөлүштүрүү учурунда "Түз тур" деген команда берилген учурдан тартып бөлүкчөгө (бөлүккө) кайтып келгенге жана кароол (аскердик наряд) башчысы милдеттерди аткаргандыгы жөнүндө билдирме бергенге чейин көрсөтүлгөн адамдарга баш иет.

38. Эгерде күжүрмөн кезмет (кызмат) өтөөнүн жүрүшүндө аскер кызматчыга андан ары милдеттерин аткарууну улантууга жол берилбесе, анда ал бөлүкчөнүн командиринин (бөлүк, кароол, аскердик наряд боюнча кезметчи) тескемеси менен ал бөлүкчөгө куралсыз жана ок-дарысыз анын ордуна башка аскер кызматчысы чыгуу үчүн жиберилет. Аны кароолдун башчысынын жардамчысы (бөлүштүрүүчү) же бул максат үчүн бөлүкчөдөн чакырылган адам коштоп жүрөт.

Бөлүкчө аракет жүргүзгөн райондун чегинен тышкары күжүрмөн кезмет (кызмат) өтөө учурунда четтетилген адам, эгерде зарыл болсо, Ички аскерлердин жакынкы бөлүгүнө куралсыз жана ок-дарысыз жиберилет, бул үчүн ошол бөлүктөн өкүл чакырылат.

Жолдо жүрүү учурунда кароолдун өздүк курамынын бир бөлүгүн же кароолдун бардыгын тез арада алмаштырууну талап кылган кырдаалдар түзүлгөн кезде, бул жөнүндө чечимди Ички аскерлердин кол башчысы кабыл алат.

39. Бөлүк жайгашкан пунктта кароолдорду же болбосо ири же бир нече объекттерди кайтарган кароолдорду түздөн-түз башкаруу үчүн бөлүктүн командиринин чечими менен кароолдор боюнча кезметчи дайындалат.

40. Бөлүк жайгашкан пунктта кароол боюнча кезметчи ротанын командиринен төмөн эмес кызмат орундагы офицерлердин арасынан бир суткага дайындалат. Ал кароол кызматынын туура аткарылышына жооп берет жана бөлүктүн командирине баш иет.

Ал төмөнкүлөргө милдеттүү:

- бөлүк жайгашкан пунктта жана анын жанындагы жердеги кайтарылуучу объекттердин жайгашуусун, аларга баруучу жолдорду жана күзөт планына ылайык күжүрмөн кезмет (кызмат) уюштуруу тартибин жана кароолдор менен байланыш тартибин билүүгө;

- кезметке чыгаар алдында бөлүктүн штабынан объекттерди кайтаруу боюнча келерки сутка ичинде аткарыла турган милдеттердин көлөмү, кароолдорду жөнөтүү убактысы жана аларга бөлүнгөн транспорт каражаттары жөнүндө маалыматтарды, ошондой эле аны кароол боюнча кезметке дайындоо тууралуу жазма буйрукту алууга;

- объекттерди кайтаруу үчүн дайындалган өзүнө баш ийген кароолдорду бөлүштүрүүгө;

- кароолдордун күжүрмөн кезмет (кызмат) өтөгөн жерлерине өз убагында кетүүсүн камсыз кылууга, өздүк курамды ташуу үчүн бөлүнгөн транспорт каражаттарынын атайын жабдылышынын оңдугун, автомобилдердин улуктарынын жана айдоочулардын өз милдеттерин жана баруучу жолдорду билүүсүн текшерүүгө;

- кызматтык милдеттерин аткаруу үчүн кайда жана канча убакытка кетип жаткандыгы жөнүндө штабдын башчысына (бөлүк боюнча кезметчиге маалымдоого) билдирүүгө;

- бөлүктүн командири тарабынан көрсөтүлгөн убакытта кароолдордун, анын ичинде башка бөлүктөрдөн келгендердин кызмат өтөшүн текшерүүгө;

- кароолдо болгон бардык окуялар жана көрүлгөн чаралар жөнүндө бөлүкчөнүн командирине тезинен билдирүүгө жана кароол дайындалган бөлүкчөнүн командирине кабарлоого, окуя болгон жерге жеке өзү барууга; зарыл болгон учурда бөлүктүн командиринин уруксаты менен (бөлүк боюнча кезметчи аркылуу) кезметтеги бөлүкчөнү же анын бир бөлүгүн, ал эми өрт чыккан учурда кошумча өрт өчүрүүчү команданы чакырууга;

- бөлүктүн командирин жана анын түздөн-түз башчыларын кароол кызмат өтөгөн жерлерге келген учурда тосууга жана аларга билдирме берүүгө, мисалы: "Жолдош полковник, кароолдо кызмат өтөө учурумда эч кандай окуя болгон жок (же болбосо тигил же бул окуя болду). Кароол боюнча кезметчи капитан Султанов".

Эгерде кароол боюнча кезметчи капыстан ооруп калса, ал бул тууралуу бөлүктүн командирине билдирет жана андан кийин анын көрсөтмөсү боюнча аракеттенет.

Бөлүштүрүү аяктагандан кийин жаңы кароолдор боюнча жаңы кезметчи эски кезметчиден тизмеде көрсөтүлгөн документтерди кабыл алат. Кароол башчыларынын жүргүзүлгөн алмашуулары тууралуу билдирмелеринен кийин кароол боюнча кезметчилер бөлүктүн командирине кезметти тапшыруу жана кабыл алуу жөнүндө билдирме берет, мисалы: "Жолдош полковник, капитан Султанов кароол боюнча кезметти тапшырды"; "Жолдош полковник, капитан Орозов кароол боюнча кезметти кабыл алды".

Андан кийин жаңы кезметчи, кезметти кабыл алуу учурунда аныкталган бардык кемчиликтер жөнүндө, ал эми эски кезметчи кароолдордун кызмат өтөөсү, аныкталган кемчиликтер жана аларды жоюу боюнча көрүлгөн чаралар жөнүндө билдирме берет. Билдирме бергенден кийин жаңы кезметчи, кезметти кабыл алуу жана тапшыруу жөнүндө жазуу китебин бөлүктүн командиринин кароого берет.

Зарыл болгон учурда кароол боюнча кезметчи бөлүктүн командиринин көрсөтмөсү боюнча бөлүштүрүү аяктагандан кийин кыйла оор кырдаалда милдетти аткарып жаткан кароолдордун бири менен кароолдун башчысына күжүрмөн кезметти (кызматты) уюштурууга жардам берүү үчүн чогуу чыгып кете алат.

41. Өзүнчө жайгашкан бөлүкчөдө кароол боюнча кезметчи бөлүкчөнүн офицерлеринен же прапорщиктеринен арасынан дайындалышы мүмкүн. Ал бөлүмчөнүн командирине баш иет жана нускамага ылайык милдеттерин аткарат.

42. Кароолдун башчысы Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн гарнизондук жана кароол кызматтарынын уставында көрсөтүлгөн милдеттерден тышкары өткөрүү режимине, коюлган милдеттердин так жана өз убагында аткарылышына, кароолдун өздүк курамынын күжүрмөн даярдыгына, алар тараптан кызматты туура аткаруусуна, аскердик тартиптин абалына, мыйзамдардын жана коопсуздук эрежелерин сакталышына, курал-жарактын, ок-дарылардын, атайын каражаттардын, техникалардын, инженердик-техникалык, материалдык жана өрт өчүрүүчү каражаттардын, кароол жана тозоттор менен байланыш каражаттарынын жана тизмеде көрсөтүлгөн башка буюмдардын сакталышына, ошондой эле алардын туура пайдаланышына жооп берет.

43. Кароолдун башчысы Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн ички, гарнизондук жана кароол кызматтарынын уставдарынын талаптарына ылайык кароолдун куралдануусунда турган курал-жарактарды, атайын каражаттарды өзү же кароолдун курамы менен колдонууга укуктуу.

44. Кароолдун башчысы Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн гарнизондук жана кароол кызматтарынын уставында көрсөтүлгөн милдеттерден тышкары төмөнкүлөргө милдеттүү:

- контролдоо-өткөрүү пункттарында өткөрүү режиминин аткарылышын катуу көзөмөлдөө, түртүп жана казып кирүү үчүн кыйла кооптуу жерлерди билүүгө, ал жерлерди жаап турган кайтаруучу инженердик-техникалык каражаттардын абалын текшерүүгө, аныкталган кемчиликтерди четтетүү боюнча чараларды көрүүгө;

- кырдаал жана кызмат өтөөнүн жыйынтыктары тууралуу бөлүкчөнүн командирине (кароол боюнча кезметчиге), ал эми ал жок болгон учурда бул жөнүндө кезметчи офицерге (прапорщикке) же рота боюнча кезметчиге кеминде 2 саат сайын, ал эми окуя болгон учурда - дароо билдирүүгө;

- өз ара аракеттенген кароолдор жана аскердик наряддар менен байланышта болууга, зарыл болгон учурда аларга күзөт планына ылайык жардам көрсөтүүгө;

- өздүк курам менен тарбия иштерин коюлган милдеттерди ийгиликтүү аткарууга багыттоого;

- кайтарылуучу объектте окуя болгон учурда (кырдаал тез курчуп кеткенде) нускамага ылайык, ошондой эле конкреттүү кырдаалга жараша аракет көрүүгө;

- кароолдун өздүк курамы тарабынан курал колдонуу тартибин жана коопсуздук чараларын бекем сактоосуна, алардын ден соолугунун абалына, өз убагында тамактануусун жана ичүүчү суу менен камсыз болуусун көзөмөлгө алууга;

- кароолдун нөөмөтү аяктагандан кийин куралдардын, ок-дарылардын толуктугун текшерүүгө жана бөлүкчөгө келээри менен командирге билдирүүгө;

- сутка сайын (милдеттерин аткаруу аяктагандан кийин) жыйынтык чыгарууга жана кароолдун ар бир адамынын күжүрмөн кызматын баалоого.

45. Кароолдун курамындагы кимдир бирөө өзүнүн милдетин аткарбаган же мыйзамсыз аракеттерди жана (же) башка тартиптик жосундарды жасаган учурда кароолдун башчысы зарыл болгон чараларды көрөт, ал эми кийинкиге калтырууга мүмкүн болбогон учурларда мыйзамсыз аракеттерди жана (же) башка тартиптик жосундарды жасаган адамды андан ары күжүрмөн кезмет (кызмат) өтөөдөн четтетет жана бул тууралуу дароо бөлүкчөнүн командирине (бөлүктүн командирине, кароол боюнча кезметчиге) билдирет. Укук бузууларды жана (же) тартиптик жосундарды териштирүү бөлүкчөдө жүргүзүлөт.

46. Кароолдун башчысы Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн гарнизондук жана кароол кызматтарынын уставында каралган учурларда кароолду "куралга" чакырат.

Кароолду "куралга" чакыруу үчүн кароолдун башчысы "Кароол - Куралга" деген команда берет. Бул команда боюнча кароолдун өздүк курамы Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн гарнизондук жана кароол кызматтарынын уставында көрсөтүлгөндөй аракеттенет.

47. Капыстан кароолдун башчысы өзү ооруп калган учурда бул тууралуу ал бөлүкчөнүн командирине (бөлүктүн командирине, кароол боюнча кезметчиге) билдирет жана андан ары анын көрсөтмөсү боюнча аракеттенет.

Бөлүштүрүүчүлөрдүн бири капыстан ооруп калган учурда кароолдун башчысы анын милдеттерин өзүнүн жардамчысына жүктөйт же аларды жеке өзү аткарат жана бул тууралуу бөлүкчөнүн командирине (бөлүктүн командирине, кароол боюнча кезметчиге) билдирет.

48. Кароолдун башчысы кароолдук жайга өзү баш ийген (ушул Уставдын 37-п.) жана алар коштоп жүргөн адамдарды, ошондой эле кароол дайындалган взводдордун командирлерин, ротанын старшинасынын жана рота командиринин бардык түздөн-түз башчыларын, эгер аларды өңүнөн тааныса гана кароолдук жайга киргизет. Бул адамдардын кароолдук жайга келгендиги тууралуу кароолдун башчысы бөлүкчөнүн командирине же анын орун басарына билдирет. Башка адамдарды кароолдун башчысы алардын эмне максат менен келгендигин билип, өздүгүн тастыктаган документи боюнча ким экенин аныктап жана кароолду текшерүүгө укук берген күбөлүгүн текшергенден кийин гана кароолдук жайга киргизет.

Кароолдун башчысы кароолго келгендерди кароолдук жайга киргенге чейин тосуп алат. Кароолдун башчысы туура эмес таризделген документ менен келгендерди кармап жана бул тууралуу бөлүкчөнүн (бөлүктүн) командирине же аймактык ички иштер органдарына тезинен билдирет жана андан ары алардын көрсөтмөсү боюнча иш жүргүзөт.

Кароолдун башчысы кароолду текшерүү үчүн келген адамдардан тышкары кароолдук жайга ар бир кирген учур тууралуу тозоттук ведомостко жазып турат.

49. Кароолдук жайга кароолдун башчысы баш ийген адамдар, алардын түздөн-түз башчылары, жогорку турган башчылар, ошондой эле кароол кызматын текшерүүчүлөр келгенде кароолдун башчысы аларга баяндама берет, мисалы: "Жолдош полковник, кызмат өтөө учурунда кароолдо эч кандай окуя болгон жок (же болбосо тигил же бул окуя болду). Кароолдун башчысы лейтенант Орозов". Кароолдун башчысы кароолдук жайдын ичинде баяндама берип жатканда кароолдун уктабай сергек турган нөөмөтү куралын албастан, катарга тизилбестен, ал үчүн өзгөчө буйрукту күтпөстөн "түз тур" абалында турушат.

Кароолдун башчысы менен бирдей даражадагы же аскердик наамы боюнча андан улуу башка адамдар кароолдук жайга келген учурда кароолдун башчысы ага басып келет да өзүн тааныштырат, мисалы: "Жолдош лейтенант, кароолдун башчысы прапорщик Жумаев".

50. Кароолдун башчысына төмөнкүлөргө тыюу салынат:

- өзүнүн милдеттерин аткарууга байланыштуу учурлардан тышкары, кароолдук жайды таштап кетүүгө; кароолдук жайдан чыгып кетүүдө өзүнүн ордуна жардамчысын (бөлүштүрүүчүнү) же бир кароол сакчысынын бирин дайындап кетет;

- техникалык байланыш каражаттары аркылуу жеке сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүгө же кароолдун башка адамдарына ага уруксат берүүгө;

- кароол баш ийген адамдардын уруксатысыз кароолдун курамынан кимди болбосун бошотууга;

- объекттин көзөтүн күчөтүү учурлардан тышкары, тозоттук ведомостто каралган өздүк курамдын тозотторго жайгашуусун жана кароолдо турган адамдардын кызмат өтөө графигин өзгөртүүгө;

- кароолду камсыз кылуу үчүн бөлүнгөн транспорт каражаттарын башка максаттарда пайдаланууга;

- бөлүкчөнүн командиринин уруксатысыз инженердик-техникалык күзөт каражаттарын өчүрүп салууга.

51. Кароолдун башчысынын жардамчысы кароолдун башчысына баш иет.

Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн гарнизондук жана кароол кызматтарынын уставында көрсөтүлгөн милдеттенмелерден тышкары төмөнкүлөргө милдеттүү:

- кароолдо бөлүштүрүүчү жок болгон учурда нөөмөттү алмаштырууга жана тозотторго сакчыларды коюуга;

- кароол үчүн азык-түлүктү, тозоттук кийимди жана башка мүлктөрдү алууга, аларды эсепке алууга жана кароолдун башчысынын көрсөтмөсү боюнча аларды өздүк курамга берүүгө;

- кароолдун башчысы катуу ооруган (оор жаракат алган) же каза болгон учурда анын милдеттерин аткарууга киришүүгө жана бул тууралуу бөлүкчөнүн командирине (аскер бөлүктүн командирине, кароол боюнча кезметчиге) билдирүүгө.

52. Кароолдун башчысынын кызматтык иттер боюнча жардамчысы кызматтык иттердин (кайгуул-издөө иттерин машыктыруучулардан) нускоочуларынан дайындалат, ал кароолдун башчысына баш иет жана бузуучулардын издерин өз учурунда табууга, качып кеткен бузуучулардын издери менен иттерди натыйжалуу колдонууга, ошондой эле кароолдун курамына кирген кызматтык иттерди колдонуу боюнча адистери тарабынан милдеттерин толук жана так аткаруулары үчүн жооп берет.

Кароолдун башчысынын кызматтык иттер боюнча жардамчысы төмөнкүлөргө милдеттүү:

- кароолдун тапшырмасын, кароолдун курамына кирген кызматтык иттер боюнча бардык адистерин милдеттерин, кайтарылуучу объекттин жана анын жанындагы аймактын аялуу жерлерин билүүгө;

- издерди жашыруу үчүн пайдаланылуучу амалдарды, аларды аныктоо ыкмаларын, кароолдогу кызматтык иттерди колдонуу боюнча тактикалык ыкмаларды жана аракеттерди билүүгө;

- кызматтык иттер менен график боюнча суткасына 4 жолудан кем эмес (анын ичинде түнкүсүн 2 жолу) тышкы тыюу салынган зонадагы контролдоо-из түшүүчү тилкенин жана объектке жанаша 10-15 метр тилке жеринин абалдарын текшерүүгө. Текшерүүнү белгиленген багыт боюнча кайгуул жолу менен жүргүзүү керек;

- контролдоо-өткөрүү пункттарында кайгуул-издөө иттери менен кызматта турган машыктыруучулардын өз милдеттерин аткаруусун текшерүүгө, аларга бекитилип берилген иттерди колдонуу менен транспорт каражаттарын текшерип кароодо жардам көрсөтүүгө, ал эми кароолдун курамында машыктыруучулар жок болгон учурларда алардын милдеттерин аткарууга;

- кароолдук иттердин тозоттогу жайгашуусун, ал жактагы кызмат өтөөнүн шарттарын, ар бир иттин жүрүм-турумунун өзгөчөлүгүн билүүгө жана аларды тозотторго жайгаштырууда жетекчилик кылууга;

- график боюнча жана кароолдун башчысынын буйругу менен кароолдук иттердин жүрүм-турумун жана тозоттордун абалын текшерүүгө; күжүрмөн кызматтагы иттердин активдүүлүгүн жогорулатуу боюнча чараларды көрүүгө жана тозоттордогу бузулуп калган жабдыктарды оңдоого (моюнчак же чынжырдын үзүлүп калышы, иттердин ар нерсеге оролуп калышы ж.б.у.с.);

- тозотко турууга бараткан сакчыга ал туруучу тозоттун чегине коюлган кароолдук иттин жүрүм-турумунун өзгөчөлүгү тууралуу эскертүүгө (тозотко жакындап келе жаткан бузуучуларга карата иттердин таасирленүү ыкмасын, ар түрдүү үндөргө, бөтөн адамдар тарабынан тамактандырууга болгон мамилеси ж.б.у.с.);

- эреже бузуучунун изи табылганда кароолдун башчысынын буйругу менен (күжүрмөн эсеп боюнча) эреже бузганды издөө үчүн кароолдун резервдик тобун жетектөөгө, укук бузуучунун изи боюнча издөөгө жана аны кармоо үчүн издөөчү (кайгуул-издөөчү) иттерди пайдаланууга;

- кызматтык иттерди кармоонун жана багуунун бардык эрежелерин аткарууга.

53. Кароолдун башчысынын жардамчысы - контролдоо-өткөрүү пунктунун башчысы прапорщиктердин жана сержанттардын арасынан дайындалат, кароолдун башчысына баш иет жана адамдардын, транспорттун жана жүктөрдүн контролдоо-өткөрүү пункту аркылуу өткөрүү тартибинин бекем сакталышына, ошондой эле кароолдун курамынан бөлүнгөн текшерип кароо тобунун өздүк курамы жана контролдоо-өткөрүү пунктундагы сакчылары тарабынан милдеттерин толук жана так аткаруусуна жооп берет.

Кароолдун башчысынын жардамчысы - контролдоо-өткөрүү пунктунун башчысы төмөнкүлөргө милдеттүү:

- кароолдун тапшырмасын, контролдоо-өткөрүү пунктунун бардык сакчыларынын жана текшерип кароо тобунун өздүк курамынын милдеттерин, адамдарды, транспортту жана жүктөрдү контролдоо-өткөрүү пункту аркылуу өткөрүүнүн тартибин билүүгө;

- кароол алмашууда кызматтык документтерди, жабдыктарды, шаймандарды жана контролдоо аянтчасындагы мүлктөрдү кабыл алууга жана бул тууралуу тозоттук ведомостко жазууга;

- кароолдун башчысынын буйругу боюнча контролдоо-өткөрүү пунктунун сакчыларын алмаштырууга;

- контролдоо-өткөрүү пунктунун сакчыларынын кызмат өтөөсүн жеке өзү уюштурууга жана текшерип кароо тобун жетектөөгө;

- документсиз чыгууга (кирүүгө) аракет кылган адамдарды кармоого, контролдоо аянтынан тыюу салынган буюмдарды ташып чыгарууга (ташып киргизүүгө) аракет кылган транспортту жана мыйзамсыз алынган материалдык баалуулуктарды кайтарууга;

- контролдоо-өткөрүү пункттарындагы сакчылардын кызмат өтөөсүн текшерүүчү адамдарды кароолдун башчысынын буйругу боюнча коштоп жүрүүгө.

54. Бөлүштүрүүчү ага баш ийген сакчылардын туура жана кыраакы кызмат өтөөлөрү үчүн, аларды тозотторго өз убагында коюу жана алмаштыруу үчүн, сакчылардын тозотторду туура өткөрүүсү жана кабыл алуусу үчүн жооп берет. Ал кароолдун башчысына жана анын жардамчысына баш ийет жана алардын гана буйруктарын аткарат.

55. Бөлүштүрүүчү кайтарууга алган объектке, сакчыга, алмашууга бараткан сакчылар тозотко баратканда же кароол жайына кайтып келе жатканда кол салуунун мизин кайтаруу үчүн өзү же алмашууга бараткан сакчылардын курамы менен курал колдонууга укуктуу.

Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн гарнизондук жана кароол кызматтарынын уставында көрсөтүлгөн милдеттерден тышкары, сакчыларды тозотторго коюп жатканда кайтарууда турган объектти тозоттук табель аркылуу кабыл алууга жана кароолдун башчысына билдирүүгө жана төмөнкүлөргө милдеттүү:

- эски кароолдун бөлүштүрүүчүсү менен бирге сырттан кароо жолу менен кайтаруудагы объекттин абалын, кайтаруучу инженердик-техникалык каражаттардын, коопсуздук жабдууларынын, жарыктандыруусун жана окоптордун ишке жарамдуулугун текшерүүгө;

- алмаштырылып жаткан сакчыдан тозотто турган учурда байкаган бардык нерсе жөнүндө сурап алууга.

Тозотту кабыл алууда (өткөрүүдө) кандайдыр бир кемчиликтер аныкталган, ошондой эле кароолдун башчысы жана анын жардамчысы катуу ооруган (оор жаракат алган) же каза болгон учурда бөлүштүрүүчү Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн гарнизондук жана кароолдук кызматтарынын уставынын талаптарына ылайык чара көрөт.

56. Сакчынын жалпы милдеттери Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн гарнизондук жана кароолдук кызматтарынын уставында көрсөтүлгөн.

57. Сакчы-оператор кайтаруучу техникалык коопсуздук каражаттарынын белгиленген иштөө режимин камсыздап турууга жана ыйгарылып берилген тилкеде объекттин ишенимдүү кайтарылуусун камсыз кылуу үчүн жооп берет. Ал кароолдун башчысына жана анын жардамчысына баш иет.

Сакчы-оператор төмөнкүлөргө милдеттүү:

- техникалык күзөт каражаттарынын белгиленген иштөө режимин камсыздап турууга;

- шаймандардын көрсөткүчтөрү боюнча техникалык күзөт каражаттарынын иштөөсүн контролдоого;

- байкагыч каражаттардан түшкөн сигналдар, техникалык күзөт каражаттарынын жана электр жабдууларынын бузулгандыгы тууралуу кароолдун башчысына тезинен кабарлоого;

- кароолдун башчысынын жана анын жардамчысынын буйругу боюнча белгиленген тартипте күзөттүк жарык берүүчү шаймандарды күйгүзүүгө жана өчүрүүгө;

- байкагыч каражаттардын кээ бир участокторун кароолдун башчысынын буйругу боюнча гана "контролдоо" режимине которууга;

- тыюу салынган чектерди жана объекттин аймагын тозоттун табелинде көрсөтүлгөн тармактарды көзөмөлдөөгө; кароол башчысына бардык билинген эреже бузуулар тууралуу тезинен баяндоого;

- электр коопсуздук чараларын сактоого;

- аппараттык журнал жүргүзүүгө.

58. Контролдоо-өткөрүү пунктунун сакчысы белгиленген өткөрүү режиминин сакталышы үчүн жоопкерчилик тартат. Ал кароолдун башчысына, анын жардамчысына жана кароолдун башчынын жардамчысы - контролдоо-өткөрүү пунктунун башчысына баш иет.

Контролдоо-өткөрүү пунктунун сакчысы төмөнкүлөргө милдеттүү:

- контролдоо-өткөрүү пункту аркылуу адамдарды жана транспорт каражаттарын өткөрүү тартибин жакшы билүүгө жана так сактоого;

- адамдар объектке кирүү (чыгуу) жана контролдоо-өткөрүү пункту аркылуу объектке ар кандай буюмдарды мыйзамсыз киргизүү (чыгаруу) үчүн колдонуучу амалдарды билгичтик менен байкоого;

- кайтарылуучу объектке адамдардын, транспорт каражаттарынын, өрт өчүрүүчү жана авариялык командалардын кирүүсүнө (чыгуусуна) белгиленген үлгүдөгү өткөрмө жана инсандыгын күбөлөндүргөн документтер боюнча уруксат берүүгө;

- кайтарылуучу объектке тийиштүү документтери жок же туура эмес таризделген документтер боюнча кирүүгө жана чыгууга, ошондой эле ар кандай буюмдарды мыйзамсыз алып кирүүгө (алып чыгууга) аракет кылган бардык адамдарды кармоого;

- контролдоо-өткөрүү пункту аркылуу өтүүчү транспорт каражаттарын жана жүктөрдү кылдаттык менен текшерип кароого, мында тийиштүү документтери жок аныкталган буюмдарды алып коюуга, ал эми качып жүргөн эреже бузуучуларды кармоого, бул тууралуу кароолдун башчысынын жардамчы - контролдоо-өткөрүү пунктунун башчысына, ал эми ал жокто - кароолдун башчысына дароо билдирүүгө;

- адамдар өтүүчү далистин эшигин, транспорт өтүүчү дарбазаны жана тосмону адамдарды (транспорт каражатын) өткөрүү учурунда гана ачууга;

- кызматтык милдеттерди аткаруу учурунда жарандарга жогорку маданияттуулукту жана сылык мамиле көрсөтүүгө.

59. Башка тозоттордун сакчыларынын өзгөчө милдеттери ар бир объектти кайтаруунун жана коргоонун шарттарына жараша тозоттордун табелинде көрсөтүлөт.

60. Кайгуул-издегич иттердин машыктыруучусу кызматтык иттин жардамы менен контролдоо-өткөрүү пункттары аркылуу транспорт каражаттары жана ташып чыгарылуучу жүктөр менен эреже бузуучунун өтүп кетүүсүнө жол бербөөгө жооптуу. Ал кароолдун башчысына жана анын жардамчыларына баш иет.

Кайгуул-издегич иттердин машыктыруучусу төмөнкүлөргө милдеттүү:

- эреже бузуучулар тарабынан транспорт каражаттарын пайдалануу менен контролдоо-өткөрүү пункттары аркылуу өтүү үчүн колдонуучу амалдарды, адамдын өзүнүн жеке жытын жашыруучу ыкмаларды жана ал жыттарды аныктоо методдорун билүүгө;

- транспорт каражаттарын жеке кароого жана аларды текшерип кароо жана жүктөрдү тинтүү үчүн кызматтык иттерди колдонууга;

- кайгуул-издегич ит менен тыюу салынган зонада контролдоо-из түшүүчү тилкенин абалын график боюнча текшерүүгө; эреже бузуучунун изи табылганда тезинен кароолдун башчысына билдирип, тыюу салынган зонага жакын жолдорго байкоо жүргүзүүнү күчөтүүгө жана байкалган издерди сактоо чарасын көрүүгө;

- кызматтык иттерди кармоонун жана багуунун бардык эрежелерин аткарууга.

61. Транспорт каражатынын айдоочусу транспорт каражатын кароолго (аскердик нарядга) жүктөлгөн милдеттерди аткаруу үчүн дароо пайдаланууга ар дайым даяр болушуна жооптуу жана күзөт планына ылайык кароолдун (аскердик наряддын) курамында кызмат өтөйт. Ал кароолдун (аскердик наряддын) башчысына жана анын жардамчысына баш иет.

Транспорт каражатынын айдоочусу төмөнкүлөргө милдеттүү:

- транспорт каражатын жана анын жабдууларын оң абалда жана ар дайым колдонууга даяр кармап турууга;

- каттамдардын багытын, алардын өзгөчөлүктөрүн билүүгө, жол кыймылынын эрежелерин бекем сактоого;

- күжүрмөн кезметтин (кызматтын) өзгөчөлүгүнө жараша кароолдун (аскердик наряддын) башчысынын же анын жардамчысынын буйругу боюнча кароолдун (аскердик наряддын) өздүк курамын, күжүрмөн кезметти (кызматты) текшерүүчү адамдарды жана башка адамдарды көрсөтүлгөн каттамдар менен ташууга;

- кароолдун (аскердик наряддын) башчысынын, улук башчынын командасы боюнча транспорт каражатын дароо токтотууга;

- кароолдун (тозоттордун табелине ылайык) башчысынын буйругу боюнча сакчынын милдеттерин аткарууга;

- транспорт каражатын кароосуз калтырбоого, кабинадан чыкканда аны өчүрүп, ачкычты өзү менен кошо алып жүрүүгө;

- өзүнө бекитилген куралдын жана ок-дарылардын сактыгын камсыздоого, аларды транспорт каражатында калтырбоого.

Айдоочуга транспорт каражатын башкарууну башка адамга, анын ичинде өзү баш ийген адамдарга өткөрүп берүүгө тыюу салынат.

62. Радиотелефонист кароолдун (аскердик наряддын) ичинде бөлүкчө, өз ара аракеттенген кароолдор (аскердик наряддар) менен үзгүлтүксүз туруктуу радиобайланышын кармоого жооптуу жана күзөт планына ылайык кызмат өтөйт. Ал кароол (аскердик наряддын) башчысына жана анын жардамчысына баш иет.

Радиотелефонист төмөнкүлөргө милдеттүү:

- кароолго (аскердик нарядга) кетердин алдында радиостанцияны кабыл алууга жана текшерүүгө, бөлүкчөнүн командиринен (байланыштын башчысынан) радио маалыматтарды алууга;

- өзүнүн тармагындагы (багытындагы) радиостанциялардын жана командирдин радиостанциясынын чакыруу белгилерин билүүгө;

- аскерлерди жашыруун башкаруунун эрежелерин, радиостанцияда иштөөнүн тартибин бекем сактоого, билдирүүлөрдү (буйруктарды) жана сигналдарды тез өткөрүп берүүгө жана кабыл алууга; алынган буйруктар (сигналдар) тууралуу тезинен кароолдун (аскердик наряддын) башчысына билдирүүгө;

- радиостанцияны аяр колдонууга жана аны оң абалда кармоого; радиостанция бузулганда кароолдун (аскердик наряддын) башчысына дароо билдирүүгө жана аны оңдоо боюнча чараларды көрүүгө;

- радиостанцияларды эсепке алууга жана батареяны туура кубаттоого;

- бөлүкчөгө келгенде радиостанцияны жана радио маалыматтарды белгиленген тартипте тийиштүү кызмат адамдарына тапшырууга.

Радиотелефонистке кароолдун (аскердик наряддын) башчысынын уруксатысыз радиостанцияны таштап кетүүгө, белгиленбеген чакыруу белгилерин жана коддук белгилерди пайдаланууга, радиостанцияны радиомаалыматтарда каралбаган жыштыктарга которууга тыюу салынат.

63. Кароолдорду, аскердик наряддарды бөлүштүрүү жана алмаштыруу Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн гарнизондук жана кароолдук кызматтарынын уставынын талаптарына ылайык төмөнкү өзгөчөлүктөрдү эске алуу менен жүргүзүлөт.

64. Бөлүктүн кароолдорун жана аскердик наряддарын бөлүштүрүү 40 мүнөттөн, бөлүкчөлөрдү - 20 мүнөттөн ашпашы керек.

Бөлүштүрүү төмөнкүдөй жүргүзүлөт:

- өзүнчө жайгашкан бөлүкчөдө объекттерди кайтаруу боюнча кароолдор, убактылуу кароолдор жана аскердик наряддар - ротанын командири же анын орун басарлары тарабынан, ал эми бөлүктүн (батальондун) штабынын алдында бөлүкчөнү жайгаштырууда - аскер бөлүгү боюнча кезметчи же кароолдор боюнча кезметчи тарабынан;

- коомдук тартипти сактоо боюнча аскердик наряддар - бөлүктүн командири же анын орун басары тарабынан.

Эгерде кароолдор, аскердик наряддар күтүүсүздөн чыккан милдеттерди аткаруу үчүн же түнкү убакта жиберилсе, анда аларды бөлүштүрүү жүргүзүлбөстөн, даярдыгы текшерилет жана буйрук берилет.

Бөлүштүрүүгө чейин кароолдордун жана аскердик наряддардын башчыларына кызматтык документтер берилет.

65. Бөлүштүрүүгө кароолдордун, аскердик наряддардын, оркестрдин (добулбасчылардын) өздүк курамы толугу менен чыгарылат, алар бөлүштүрүү жерине анын башталышына 10 мүнөт мурун келишет. Өзүнчө жайгашкан бөлүкчөлөрдө бөлүштүрүүгө суткалык наряд дагы чыгарылат. Бөлүштүрүү тийиштүү үн жазуусу менен коштолушу мүмкүн.

Кароолдорду жана аскердик наряддарды бөлүштүрүүгө кароолдордун кезметчиси же аскердик наамы (кызматы) боюнча жогору турган кароолдун башчысы төмөнкү иретте тизет: объекттерди кайтаруу боюнча кароолдор, аскердик наряддар, суткалык наряд жана башка наряддар.

Транспорт каражаттары жана кызматтык иттер алар үчүн бөлүнгөн жерлерде жайгаштырылат.

66. Кароолдорду жана аскердик наряддарды бөлүштүрүү Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн гарнизондук жана кароолдук кызматтарынын уставынын талаптарына ылайык төмөнкү өзгөчөлүктөрдү эске алуу менен жүргүзүлөт.

Бөлүштүрүүнү жүргүзгөн офицер текшерүү аяктагандан кийин төмөнкүдөй команда берет: "Кароол, түздөн", "Түз тур", "Кароолдун башчылары, мага келгиле". Кароолдун башчылары саптык кадам менен бөлүштүрүүнү жүргүзгөн офицерге келип, андан эки-үч кадам алыстыкта бир катарга (аралыгы бир кадам менен) туруп, келгени тууралуу билдиришет, мисалы: "Объектти кайтаруу боюнча кароолдун башчысы сержант Кадыров".

Бөлүштүрүүнү жүргүзгөн офицер ар бир кароолдун башчысына алардын кызматынын өзгөчөлүгү тууралуу эскертип, сыр сөздөр жазылган баракчаларды тапшырып "Кароолдун башчылары, сапка тургула" деген команда берет.

Бөлүштүрүү аяктагандан кийин ротанын командири же офицерлер анын тапшырмасы боюнча кароолдордун, аскердик наряддардын күжүрмөн кезмет (кызмат) аткара турган жерлерге өз убагында келишин камсыз кылууга, кароолдордун (аскердик наряддардын) туура алмашуусун, байланыш каражаттарынын жана транспорт каражаттарынын абалын, коопсуздук чараларын сактоого жана кароолдордун (аскердик наряддардын) башчыларына коюлган милдетти аткарууну уюштурууда жардам көрсөтүүгө милдеттүү.

Эгерде бөлүштүрүү жүргүзүлгөн жерден кароол жайына чейинки аралык 5 километрден ашык болсо, бөлүктүн (бөлүкчөнүн) командиринин буйругу менен кароолго транспорт каражаттары берилет.

67. Кароолдорду алмаштыруу Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн гарнизондук жана кароолдук кызматтарынын уставынын талаптарына ылайык ишке ашырылат.

Өзүнчө жайгашкан бөлүкчөлөрдө кароолдордун алмашуусун бөлүкчөнүн командири же офицерлеринин бири контролдойт.

68. Жарым суткалык жана башка убактылуу тозоттордо күжүрмөн кезметти (кызматты) өтөгөн кароол сакчылары кайтаруу мөөнөтү аяктагандан кийин кароол алмашканга чейин кароолдук бөлмөдө калат жана резервдик топтун курамына киргизилет. Алардын эс алуу тартиби бөлүкчөнүн командири тарабынан белгиленет.

69. Сакчылардын алмашуусу Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн гарнизондук жана кароолдук кызматтарынын уставынын талаптарына ылайык жүргүзүлөт.

70. Байкоо мунарасында, кайтаруунун техникалык каражаттарынын башкаруу пультунда жана контролдоо-өткөрмө пунктунда сакчыларды алмаштыруу төмөнкүдөй өзгөчөлүктөрдү эске алуу менен жүргүзүлөт.

Байкоо мунарасында сакчылар алмашканда бөлүштүрүүчү алмаштыруучу сакчыларды тозоттун чегине алып келип, аны токтотот жана команда берет, мисалы: "Катардагы Курбанов, тозотту кабыл алууга кириш", андан кийин кароол кыймылын улантат. Эски кароолдун бөлүштүрүүчүсү жана тозотко туруучу кароол сакчы кыймылда тозоттун участогун жана кайтаруунун инженердик-техникалык каражаттарынын абалын карап чыгат. Байкоо мунарасына жеткенде жаңы кароолдун бөлүштүрүүчүсү нөөмөттү токтотот, байкоочуну дайындайт жана эски кароолдун бөлүштүрүүчүсү жана тозотко туруучу кароол сакчы менен бирге тозоттун калган участогун карап чыгууну улантат. Кароо аяктагандан кийин, эски жана жаңы кароолдун бөлүштүрүүчүлөрү жана тозотко туруучу кароол сакчы байкоо мунарасына чыгат. Эски кароолдун бөлүштүрүүчүсүнүн командасы боюнча тозотту сөз менен тапшыруу жүргүзүлөт.

Тозотту сөз менен тапшыргандан кийин тозотко туруучу кароол сакчы байкоо мунарасынан объекттин ички тыюу салынган зонасын карап чыгат, мунаранын абалын (терезелерин, эшиктерин, кулпуларын), байланыш, билдирүү каражаттарынын, тозоттук кийимдин оң экендигин текшерет.

Сакчы-операторду алмаштырууда тозотко туруучу кароол сакчы эски сакчы-оператордун катышуусунда тизме боюнча документтерди жана жабдууларды кабыл алат, анын оң экендигин жана аппаратура журналында туура жазылгандыгын текшерет; жайдан чыкпастан ага тапшырылган тозоттун чектериндеги тыюу салынган зонаны жана контролдоо-өткөрмө пунктунун чатырын карап чыгат. Тозотту тапшыруу жана кабыл алуу аяктагандан кийин сакчы жана кароол сакчы баяндама жасайт, мисалы: "Жолдош сержант, катардагы Батырбаев тозотту оң абалда тапшырды (кабыл алды)".

Контролдоо-өткөрмө пунктунун сакчысын алмаштырууда жаңы кароолдун башчысынын жардамчысынын, мисалы: "Катардагы Каримов, артыман кадамдап-бас" деген командасы боюнча кароол сакчы кароолдун башчысынын жардамчылары менен бирге контролдоо-өткөрмө пунктунун сакчысынын жайына кирет.

Тозотту кабыл алууда кароол сакчы контролдоо-өткөрүлмө пунктунун эшиктеринин, бекиткичтеринин, терезе торлорунун, дарбазаларынын, шлагбаумунун, байланыш жана жарык берүүчү каражаттарынын оң экендигин текшерет, тизме боюнча кызматтык документтерди жана инвентарды кабыл алат, ошондой эле объектке кирген адамдардын паспортторун жана уруксаттарын текшерет.

71. Кароолдук жай Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн гарнизондук жана кароолдук кызматтарынын уставына ылайык, ушул Уставда каралган өзгөчөлүктөрдү эске алуу менен жабдылат (1, 2, 3-тиркемелер).

Кароолдук жайдын алдында жылчыксыз тосмо менен тосулуучу аянтча тургузулат, ага табуу каражаттары орнотулат. Аянтчада кароол сакчыны тизүү, куралды октоо жана оксуздандыруу, тамеки чегүү, бут кийим тазалоо үчүн жерлер жабдылат, спорттук шаймандар орнотулат, ошондой эл өрткө каршы тозоттун инвентары жайгаштырылат. Аянтчага жана кароолдук жайга кирүүчү эшиктер карап туруучу терезелер, кулпулуу өзү жабылуучу түзүлүштөр, чакыруучу баскычтар менен жабдылат жана дайыма жабык турууга тийиш. Терезелер металл торлор менен тосулат жана түнкү убакта ичинен жапкыч менен бекитилет.

72. Ар бир кароол сакчы үчүн штаб тарабынан күн тартиби иштелип чыгат жана бөлүктүн командири тарабынан бекитилет, анда негизги иш-чараларды жүргүзүү убактысы жана анын узактыгы: объектте иштин башталышы жана аякташы, кароолду алмаштыруу, тамактануу ж.б.у.с. көрсөтүлөт.

Кароолдун курамынан эч ким кароолдук жайды жана анын алдындагы аянтчаны кароолдун башчысынын уруксатысыз таштап кетүүгө укугу жок. Кароол сакчыларды тамак ичүү үчүн бөлүкчөгө жиберүүгө же аны кароол сакчыга жеткирүүгө тыюу салынат. Кароолду таштап кетти деп эсептелген аймактын чеги кайтаруу схемасында белгиленет.

73. Кароолдук жайда тынчтык жана тартип сакталышы керек. Ырдоого жана музыкалык аспаптарда ойноого тыюу салынат. Белгиленген убакта радиоберүүнү угууга, окууга, жазууга, шахмат жана шашки ойноого уруксат берилет. Тамеки чегүүгө жана бут кийимди тазалоого бул үчүн атайын бөлүнгөн жерде гана уруксат берилет.

74. Автоматтар жана пулеметтор пирамидаларда дайыма оксуз, магазинсиз коюлат, мында курок түшүрүлгөн, которгучу - сактагычта. Кароолдук жайлардагы пирамидалар кулпу менен бекитилбейт. Алар кароол сакчынын башчысынын бөлмөсүнө, ал эми ал каралбаган жерлерде - кароол сакчынын курамы үчүн жалпы бөлмөдө коюлат жана үн-жарык сигнализациясы менен блоктолот. Пулеметтордун магазиндери кулпу менен бекитилген атайын ящиктерде сакталат, анын ачкычы кароол сакчынын башчысында болот.

Автоматтарга ок-дарылар салынган магазиндери менен баштыктар жана штык-бычактар менен бычактар курдагы кындан чечилбейт.

Тапанча менен куралданган кароолдордун башчылары жана кароол сакчылар кароолдук жайда аларды чечпейт.

Пирамидадан куралдар кароолдун башчысынын же анын жардамчысынын уруксаты менен гана алынат. Куралды тазалоо алардын жетекчилигинин алдында жана түздөн-түз байкоосунда жүргүзүлөт. Тазалоо үчүн куралды ажыратууга уруксат берилбейт.

75. Кароолдордун өздүк курамынын тапанчалары жана октору кызмат өтөө жайларындагы кароолдун башчысына тапшырылат. Кабыл алынган тапанчалар жана октор атайын жабдылган металл ящиктерде сакталат.

Кароолдун башчысынан тышкары, учакта күжүрмөн тапшырманы аткарып жаткан кароолдун өздүк курамынын тапанчалары учуу убагында экипаждын командирине жол жүрүү ведомостуна кол койдуруу менен тапшырылат. Кароолдун башчысы учуу аяктагандан кийин экипаждын командиринен тапанчаларды алганы тууралуу жол жүрүү ведомостуна кол коёт.

76. Кароолдун өздүк курамына кароолдук жайда баш кийимсиз, күрмөсүз жана кыска тонсуз, бирок жабдыктарын чечпестен жүрүүгө уруксат берилет.

77. Суткага дайындалган кароолдорго жабдыктарын чечпестен төмөнкүдөй тартипте жатып эс алууга (уктоого) уруксат берилет:

- кароолдун башчысына, анын жардамчыларына жана бөлүштүрүүчүлөргө - нускамада аныкталган убакытта 6 сааттан ашык эмес;

- кароол сакчыларга - 6 сааттан кем эмес: бир нөөмөттүн курамына (үч нөөмөт болгон учурда) тозотко турардын алдында, тозотту алмаштырган башка нөөмөт кароолдук жайга келгенден кийин жана кароол сакчыга күжүрмөн эсеп жүргүзүлгөндөн кийин; эки нөөмөт болгон учурда кароол сакчылардын нөөмөтүндө - кароолдук жайга келгенден тартып кайра тозотко жиберилгенге чейин;

- транспорт каражатынын айдоочусуна - кароолдун башчысынын уруксаты менен.

Эс алып жаткан өздүк курамга уктап жаткан убакта кителин (мундирин) жана бут кийимин чечүүгө уруксат берилет.

78. Кароолдук жайды жана контролдоо-өткөрмө пунктун түнкү убакта кайтаруу үч нөөмөттүк тозоттордун уктабаган нөөмөтүнүн кароол сакчыларынан же контролдоо-өткөрмө пункттарынын адамдарды өткөрүү боюнча өз милдеттерин аткаруудан бошотулган сакчыларынын ичинен сакчыны коюу менен ишке ашырылат.

Бөлүктүн командиринин чечими менен кароолдун турган жерине, анын курамына жана кырдаалга жараша кароолдук жайды кайтаруу үчүн өзүнчө тозот түзүлүшү мүмкүн.

79. Кароолдор (аскердик наряддар) Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн гарнизондук жана кароолдук кызматтарынын уставына ылайык, ушул Уставда каралган өзгөчөлүктөрдү эске алуу менен текшерилет.

Күжүрмөн кызматты контролдоо төмөнкүлөрдү текшерүү эсебинен уюштурулат:

- суткага дайындалган объекттерди кайтаруу боюнча бардык кароолдорду жана аскердик наряддарды эки жолудан кем эмес, анын ичинен бир жолу түнкү убакта;

- коомдук тартипти сактоо боюнча бардык аскердик наряддарды кызматты өтөө убагында бир жолудан кем эмес;

- бардык туруктуу издөө тозотторун жумасына эки жолудан кем эмес, калган издөө наряддарын - аскердик бөлүктүн командиринин чечими боюнча;

- башка кароолдорду жана аскердик наряддарды милдеттерди аткаруунун өзгөчөлүгүн жана кырдаалды эске алуу менен бөлүктөрдүн командирлеринин чечими боюнча.

Кароолдорду жана аскердик наряддарды текшерүү күтүүсүз мүнөздө болушу керек.

80. Кароолдорду, аскердик кезметтерди төмөнкүлөр текшерүүгө милдеттүү:

- кароолдор (аскердик наряддар) баш ийген адамдар (аларга баш ийген бөлүктөрдөн (бөлүкчөлөрдөн) дайындалган кароолдор, аскердик кезметтер), түздөн-түз башчылар жана бул адамдардын улук башчылары;

- взводдордун командирлери жана ротанын старшинасы - офицерлер жетектеген кароолдордон тышкары, өз ротасынан дайындалган кароолдор, (аскердик наряддар).

81. Кароолдорду, аскердик кезметтерди ошондой эле төмөнкү кызмат адамдары текшерет:

- Кыргыз Республикасынын ички иштер министринин, анын орун басарларынын, Ички аскерлердин кол башчысынын жана анын орун басарларынын тапшырмасы боюнча адамдар;

- аскердик бөлүктүн командиринин тапшырмасы боюнча адамдар - ага баш ийген бөлүктөрдөн (бөлүкчөлөрдөн), ошондой эле Ички аскерлердин баш ийген бөлүктөр жайгашкан райондо милдеттерди аткарган башка бөлүктөрдөн дайындалган кароолдор (аскердик наряддар);

- инспекциялоо (текшерүү) жүргүзүүнү жетектөө үчүн келген адамдар жана алардын тапшырмасы боюнча инспектордук (текшерүүчү) топтун ичинен офицерлер - алар инспекциялоочу (текшерүүчү) аскер бөлүктөрүнүн кароолдору (аскердик наряддары).

Кароолдорду жана аскердик наряддарды текшерүү улук башчылар тарабынан бул кызматты жакшы билген адамдарга гана тапшырылат. Кароолдорду (аскердик наряддарды) текшерүүгө дайындалган адамдар нускоодон өтүүгө тийиш.

82. Кароолдордо, аскердик наряддарда алардын кызматтарынын өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен төмөнкүлөр текшерилет:

- күжүрмөн кезметти (кызматты) өтөөнүн ушул Уставдын талаптарына жана кайтаруу планына ылайык келиши;

- күжүрмөн даярдыгы;

- өздүк курамдын толуктугу жана анын тозоттук (жол жүрүү) ведомостко жана тозоттордун табелине ылайык жайгаштырылышы;

- куралдын, ок-дарылардын толуктугу жана алардын туура сакталышы;

- кызмат өтөөнүн сапаты;

- кайтаруунун инженердик-техникалык каражаттарынын, байланыш каражаттарынын абалы, ошондой эле бул каражаттарды пайдаланууну билүүсү;

- өздүк курамдын тозоттук табель боюнча милдеттерди жана күжүрмөн эсеп боюнча аракеттерди билүүсү;

- ички тартип;

- тарбиялык иштин планынын (жеке тапшырмалардын) аткарылышы, көрүнө үгүттүн абалы, жаңы гезиттердин жана журналдардын болушу;

- өздүк курамдын жабдыктары, сырткы турпаты, жеке гигиена эрежелеринин сакталышы, тозоттук кийимдердин болушу жана оң абалда экендиги, эс алуунун жана тамактануунун уюштурулушу;

- өздүк курам тарабынан куралды пайдалануу тартибин жана күжүрмөн кезметтеги (кызматтагы) коопсуздук чараларын билиши жана сакталышы.

83. Кароолдун (аскердик наряддын) күжүрмөн кезметин (кызматын) текшерген офицер кайтарылуучу объекттеги кырдаалды, өздүк курам тарабынан милдетти аткаруунун шартын билүүгө, буйруктардын жана көрсөтмөлөрдүн талаптарынын толук аткарылышын аныктоого тийиш.

Кароолдун (аскердик наряддын) башчысынан, бөлүмдүн командиринен аныкталган кемчиликтерди жоюуну талап кылууга, зарыл болгон учурда аларга жардам берүүгө, ал эми объекттин администрациясынын жана улук башчылардын чечимдерин талап кылган маселелер боюнча команда боюнча баяндама жасоого тийиш.

84. Ушул Уставдын 80, 81-пункттарында көрсөтүлгөн адамдар кароолдун (аскердик наряддын) башчысына алар тапшырмасы боюнча текшерүү үчүн дайындалган башчынын колу коюлган, гербдүү мөөр менен күбөлөндүрүлгөн кароолдорду (аскердик наряддарды) текшерүү укугуна күбөлүктү көрсөтүүгө милдеттүү.

85. Кароолду (аскердик нарядды) текшерүүчү адамдарды тозоттор боюнча кароолдун (аскердик наряддын) башчысы же анын жардамчысы бир-эки куралданган кароол сакчылар менен коштойт.

Сакчылардын кызмат өтөөсүн текшергендер (сакчылар баш ийген адамдардан тышкары) аларга сын пикирлерди айтпайт, бардык байкалган кемчиликтер тууралуу аларды коштоп жүргөн адамдарга көрсөтмө берет. Текшерүүнүн жыйынтыгын жана өздөрүнүн көрсөтмөлөрүн текшерүүчүлөр тозоттук (жол жүрүү) ведомостуна жазат.

Сакчынын кызмат өтөөсүн текшерүү учурунда кайтарылуучу объектке байкоо жүргүзүүнү күчөтүү үчүн кароолдун башчысы (башчынын жардамчысы) аны коштоп жүргөн кароол сакчыны тартат.

86. Тозотко жашыруун жакындап келүү, сакчынын куралын тартып алууга аракет жасоо жана күтүлбөгөн кырсыкка алып келиши мүмкүн болгон башка ыкмаларды колдонуу жолу менен сакчынын кызмат өтөөсүн текшерүүгө тыюу салынат.

87. Сакчылардын кызмат өтөөсүн текшерүү үчүн, ошондой эле тозотко чакыруу учурунда кароолдун башчысы же анын жардамчысы (бөлүштүрүүчү) тозотко октолгон куралы менен жана бир-эки куралдуу кароол сакчынын коштоосунда келет.

88. Жашыруун сөз пароль болот, ал кароолдун башчысы үчүн алмашууга келген кароол чын эле ушул максатта дайындалгандыгын күбөлөндүрүү каражаты болот.

Мындан тышкары пароль бөлүктүн (бөлүкчөнүн) командиринин буйругу менен келген адамдын чындап эле ага тиешелүү башчы тарабынан ыйгарым укук берилгенин күбөлөндүрүү каражаты катары кызмат кылат.

89. Пароль кайсы бир шаардын (калктуу конуштун) аталышы менен аталат жана ар бир күнгө (алмашылып): бөлүктү (батальонду) башкарууда жайгаштырылган бөлүмдөрдөн дайындалуучу кароолдор үчүн - бөлүктүн (батальондун) штабынын башчысы, ал эми өзүнчө жайгашкан бөлүмдөн дайындалуучу кароолдор үчүн - бөлүмдүн командири тарабынан белгиленет.

Ар бир кароол үчүн өзүнчө пароль белгиленет.

90. Паролдор 10 күндөн ашык эмес мурдатан белгиленет жана паролдордун китебине киргизилет, ал бөлүктүн (батальондун) штабынын башчысында, өзүнчө жайгашкан бөлүмдүн командиринде сейфте мөөр басылып жабылган папкада сакталат.

91. Эски жана жаңы паролдор жазылган кат белгиленген убакытта, бөлүштүрүү башталар алдында кароолдорду бөлүштүрүү үчүн дайындалган офицерге бөлүктүн (батальондун) штабынын башчысы, өзүнчө жайгашкан бөлүмдүн командири тарабынан паролдор китебине кол койдуруу менен тапшырылат.

Паролдор ушундай эле тартипте бөлүктүн (батальондун, өзүнчө жайгашкан бөлүмдүн) командири тарабынан кароолдун башчысына буйругу менен жөнөтүлүүчү адамга тапшырылат.

92. Паролду билген бардык адамдар аны бекем сыр сактоого милдеттүү. Суроо учурунда пароль аны үн чыгарып айтпастан, кат түрүндө билдирилет, андан кийин кат дароо өрттөлөт.

Пароль жазылган кат жоголгондо же ал ачыкка чыгарылган башка учурларда анын колдонулушу кароолдун башчысы же бөлүктүн (батальондун) штабынын башчысы, өзүнчө жайгашкан бөлүмдүн командири тарабынан дароо токтотулат.

Жаңы паролду бөлүктүн (батальондун) штабынын башчысы, өзүнчө жайгашкан бөлүмдүн командири кароолдун башчысынын жеке өзүнө кароолдук жайда тапшырат.

93. Өткөрмө жана жооп берүү издөө иш-чараларын жүргүзүүдө жана операцияларды жүргүзүүнүн жүрүшүндө башка кызматтык- күжүрмөн милдеттерди аткарууда өздөрүнүн аскер кызматчыларын таануу үчүн ар бир суткага белгиленет.

Өткөрмө катары курал-жарактын же күжүрмөн техниканын аталышы кызмат кылат, мисалы: "Автомат", ал эми жооп берүү - өткөрмө башталуучу тамгадан башталуучу калктуу конуштун аталышы, мисалы: "Арашан". Өткөрмө жана жооп берүү аскердик кезметтин курамына гана билдирилет.

Өткөрмө аскердик наряд ээлеген чек аркылуу (курчоонун, бөгөт коюлган аймактын чегинен) өткөн адамдардан суралат. Аскердик наряддын курамындагы аскер кызматчысы (байкоочу) белгисиз адам ага 3-5 метр жакындаганда: "Токто, өткөрмө" деп кыйкырып токтотот.

Токтотулган адам буга жооп катары өткөрмөнү атоого тийиш, мисалы: "Автомат", ал эми аскер кызматчы буга жооп сөзүн айтат, мисалы: "Арашан".

Өткөрмө жана жооп берүү акырын айтылат. Өткөрмөнү жана жоопту билбеген бардык адамдар токтоп турат. Токтоп тургандарды аскердик наряддын башчысы (бөлүкчөнүн командири) жеке өзү сурайт жана кырдаалга жараша аларга андан ары жүрүүгө уруксат берет же аскердик нарядды жиберген командирге кайтаруу алдында жөнөтөт.

94. Окуялар (кол салуу, тыюу салынган зонаны бузуу, топтук баш ийбөө, өрт чыгуу, табигый кырсык, кыйроолор, авариялар, ж.б.у.с.) болгондо кароолдун (аскердик наряддын) башчысы дароо команда боюнча болгон окуя тууралуу баяндама жасайт жана күжүрмөн эсеп боюнча аракеттенет. Кароол "Мылтык алгыла" деп чакырылат, объектти кайтаруу күчөтүлөт.

95. Жарандар кароолдун (аскердик наряддын) өздүк курамына, ички иштер, улуттук коопсуздук органдарынын кызматкерлерине, ошондой эле кайтарылуучу объектке же кароолдук жайга кол салган учурда, кароолдун (аскердик наряддын) башчысы кол салуунун мизин кароолдун (аскердик наряддын) күчү менен кайтарууну уюштурат.

Сакчы (кароол сакчы, аскердик наряддын аскер кызматчысы) өзүнө же кайтарылуучу объектке түздөн-түз кол салуу болгондо "Кол салуу" деген сигнал берет жана кол салуунун мизин кайтарууга чараларды көрөт. Зарыл болгон учурда өзүн, башка адамдарды же кайтарылуучу объектти (тозотту) коргоо үчүн кол менен кармашка түшөт, тайманбастык менен аракеттенүүгө тийиш, зарыл болсо Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык курал, атайын каражат жана кол менен кармашуунун ыкмаларын колдонот.

96. Кароолдук жайда, транспорт каражатында же кайтарылуучу объектте өрт чыкса, өрттү биринчи байкаган сакчы (кароол сакчы, аскердик наряддын аскер кызматчысы) "Өрт" деген сигнал берет.

Өрттү өчүрүү бардык болгон өрт өчүрүү каражаттарын колдонуу менен кароолдун (аскердик наряддын) өздүк курамынын күчү менен уюштурулат, өрт өчүрүүчү команда чакырылат жана адамдарды, куралды, техникалык каражаттарды, мүлктү жана документтерди сактоо чаралары көрүлөт.

Өмүрүнө өрттөн коркунуч келтирилүүчү сакчылар (аскердик наряддын адамдары) кыйла коопсуз жерлерге которулат, ал жерден өз милдеттерин аткарууну улантат.

Автомобиль өрт чыкканда дароо токтотулат. Поезд вагондо чыккан өрттү кароолдордун күчү менен өчүргөнгө мүмкүн болбосо, стоп-кран менен токтотулат. Өрт өчүрүүгө өрт өчүрүүчү команда жана поезддин бригадасы киргизилет.

97. Табигый кырсыктар (суу ташкындары, жер титирөө, бороон ж.б.) болгондо кароолдун (аскердик наряддын) башчысы зарыл болгон учурда жабыркагандарга жардам берүүнү, куралды жана мүлктү сактоону уюштурат. Улук башчылардын көрсөтмөлөрү боюнча жарандарды эвакуациялоо жүзөгө ашырат, мамлекеттик мүлктү кайтаруу жана объекттеги белгиленген режимди сактоо чараларын көрөт.

98. Атайын (жүк ташуучу) автомобиль авария болгондо, эгерде ал өз жолу менен жүрө албаса, кароолдун башчысы бөлүктөн (бөлүкчөдөн) башка автомобилди чакыртат, авариялык кырдаалдын белгилерин (сигналдарын) коёт.

99. Кайтарылуучу объектти коргоонун максаты объектти душмандардын диверсиялык-чалгындоо, десанттык жана башка бөлүкчөлөрү тарабынан басып алууга (кыйратууга) жол бербөө.

Аскердик бөлүк (бөлүкчө) кайтарылуучу объектти туруктуу коргоого тийиш жана аны душмандардын күчтөрүнүн жана каражаттарынын үстөмдүгүнө карабастан таштап кетүүгө укугу жок.

100. Коргоо үчүн кайтарылуучу объекттин аймагы жана жанаша жайгашкан жер секторлорго бөлүнөт, аларда төмөнкүлөр уюштурулат:

- объектке жакын жерлерди чалгындоо жана чектөө аракеттери (7-15 км);

- жердин шарттарына жараша объекттен 3 км чейинки аралыкта бөлүкчөнүн таяныч пункттарынын системасы;

- кайтарылуучу объекттин периметри боюнча жана анын аймагында (режимдик имараттарда) кароолдордун таяныч пункттарынын (позициялар) системасы.

Контролдонуучу зоналары бар объекттерди коргоо үчүн объектке жакын жерлерди чалгындоону жана чектөө аракеттерин уюштуруу менен бөлүкчөлөрдүн таяныч пункттарынын системасы контролдонуучу зонанын линиясы боюнча, бирок өндүрүш аянтчаларынан 2-3 км жакын эмес жабдылат.

Шаарда жайгашкан объектти коргоодо бөлүкчөнүн таяныч пункттарынын системасы объекттин периметри боюнча жана анын аймагында гана түзүлөт. Мындай учурда чалгындоо объектке түздөн-түз жакын жерлерде жүргүзүлөт.

101. Объектке жакын жерлердеги чалгындоо жана чектөө аракеттери взводдун курамындагы чалгындоо топтору тарабынан жүргүзүлөт. Чалгындоо топтору милдеттерин жерлерге байкоо жүргүзүү, кароо, буктурмаларды коюу, ал эми зарыл болгон учурда согушуу аркылуу аткарат. Объектке жакын жерлердеги ар бир коргоо секторуна жана 1-2 чалгындоо топтору жөнөтүлөт.

Чалгындоо тобу 2-3 адамды жөнөтөт (коёт), аларга күндүзү 1000 м чейин, түнкүсүн 500 м чейин байкоо жүргүзүү участогу дайындалат.

Чектөө аракеттерин жүргүзүү үчүн буктурмалар колдонулат, чыгуучу чектерде позициялар түзүлөт.

102. Объектке жакын жерлердеги бөлүкчөлөрдүн таяныч пункттарынын системасы коргоонун негизин түзөт.

Жердин мүнөзүнө жараша рота маңдай бети боюнча 1500 м чейин жана тереңдиги боюнча 300 м чейин, взвод маңдай бети боюнча 500 м чейин жана тереңдиги боюнча 100 м чейин таяныч тозотун ээлейт. Роталардын таяныч пункттарынын ортосунда 1 км чейинки аралыкка, взводдордун таяныч пункттарынын ортосунда - 300 м чейинки аралыкка жол берилет, алар ок атуулар жана тосмолор менен коргонот.

103. Кароолдордун таяныч пункттарынын системасы жана позициялары объекттин тыюу салынган зонасына жанаша жердин пайдалуу участокторунда, душмандардын мүмкүн болгон жүрүү багыттарында түзүлөт.

Таяныч пункттарынын жана позициялардын өлчөмдөрү кароолдордун санына жараша аныкталат. Сакчылар үчүн тыюу салынган зоналарда, контролдоо-өткөрмө пункттарынын жана режимдик имараттардын жанында бир кишилик окоптор даярдалат.

104. Аскердик бөлүктүн объектти коргоодогу күжүрмөн тартиби чалгындоо топторунан, калкалоо топторунан, кайтаруу топторунан жана резервден турат.

Калкалоо тобу күжүрмөн кезмет (кызмат) өтөөдөн бош бөлүкчөлөрдөн түзүлөт жана таяныч пункттарын ээлөө жана объектке жакын жерлерде душмандардын мизин кайтаруу үчүн багытталат.

Кайтаруу тобу кароолдорду камтыйт жана объектти кайтаруу, объектке бөлүкчөлөрдүн таяныч пункттары аркылуу өтүп кеткен душмандардын мизин кайтаруу (жок кылуу) үчүн багытталат.

Резерв калкалоо жана кайтаруу топторун күчөтүү, ошондой эле капысынан келип чыккан милдеттерди чечүү үчүн багытталат.

105. Объектти коргоого даярдоо алдын ала жүргүзүлөт (тынчтык убакта) жана чечимдерди кабыл алууну жана иш-чараларды пландоону, ошондой эле бөлүкчөлөрдү объектти коргоо боюнча милдеттерди аткарууга дайындоону камтыйт.

106. Аскердик бөлүктүн командири объектти коргоону уюштуруу боюнча чечимди объектти, жанаша жайгашкан жерди, душмандын болжолдуу аракеттерин эске алуу менен күчтөрдүн жана каражаттардын мүмкүнчүлүгүн изилдөөнүн негизинде объектти кайтарууга алууда кабыл алат.

Объект жайгашкан райондогу жана ага жакын жерлерди изилдөө үчүн, коргоо системасын аныктоо максатында аскердик бөлүктүн командири тарабынан рекогносцировка жүргүзүлөт.

Рекогносцировканын жүрүшүндө аскердик бөлүктүн командири душмандын болжолдуу жүрүү багыттарын, объектке жашыруун жакын жерлерди изилдейт, чалгындоо топтору үчүн аракеттердин пайдалуу чектерин, таяныч пункттарынын чектерин жана жайгашкан жерин, ок атуу системасын аныктайт; инженердик иштердин көлөмүн жана кезегин, тосмолорду орнотуучу жерлерди белгилейт.

Бөлүктүн командири объектти коргоону уюштуруу боюнча чечимде төмөнкүлөрдү аныктайт:

- көздөмдү (коргоо секторлорун, күчтөрдүн жана каражаттардын топторун, коргоону түзүүнү, таяныч пункттарынын санын жана жайгашышын);

- бөлүкчөлөргө милдеттерди (күжүрмөн тартиптин элементтерин);

- өз ара аракеттенүү тартибин;

- инженердик жабдуу жана ар тараптан камсыздоо тартибин.

107. Аскердик бөлүктүн командиринин чечими объектти кайтаруунун жана коргоонун планында көрсөтүлөт.

Объектти коргоо боюнча иш-чаралар күжүрмөн аракеттер (согуш) башталгандан тартып же улук башчынын тескемеси боюнча жүргүзүлөт. Алдын ала кароолдордун позициялары түзүлүшү жана бир кишилик окоптор даярдалышы мүмкүн.

108. Күжүрмөн аракеттер (согуш) башталгандан тартып объектти коргоо максатында төмөнкүлөр жүргүзүлөт:

- коргоо секторлорунда чалгындоо;

- коргоо секторлорунда инженердик жабдуу боюнча иштер;

- жапырт кыргын салуучу каражаттардан коргоо боюнча иш-чаралар;

- коңшу аскердик бөлүктөр менен өз ара аракеттенүүнү уюштуруу.

109. Таяныч пункттарын жана позицияларды инженердик жабдуу коргонуу бөлүкчөлөрүнүн туруктуулугун жана душмандын жапырт кыргын салуучу каражаттардан коргонууну камсыз кылууга тийиш.

Таяныч пункттарында жана позицияларда окоптор жана ок атуучу позициялар даярдалат. Андан кийин траншеялар жана каттоо жолдору казылат, траншеялардын участоктору, блиндаждар жана өздүк курамдын баш калкалоочу жайлары тосулат. Алдынкы четинин алдында жана таяныч пункттарынын ортосундагы аралыкта инженердик жана мина жарылуучу тосмолор орнотулат.

110. Корголуучу объекттин районуна жакын жерде душмандын пайда болушу жөнүндө маалымат келип түшкөндөн тартып аскердик бөлүктүн командири объектке жакын жерлерде чалгындоону уюштурат, бул үчүн коргоо секторлоруна чалгындоо топтору жөнөтүлөт. Объектти коргоо күчөтүлгөн тартипте жүргүзүлөт. Калкалоо тобу таяныч пункттарын ээлөөгө даяр турат.

111. Чалгындоо топторунун командирлери душмандарды тапкан учурда дароо аскердик бөлүктүн командирине баяндайт жана душмандын курамын, аракеттеринин багытын, анда жапырт кыргын салуучу каражаттардын болушун аныктоо максатында чалгындоону улантат.

Душмандар объектке карай жыла баштаганда чалгындоо тобу пайдалуу чектердеги буктурмалардан душмандардын алдыга жылышын ок атуулар менен токтотуп, аны жоготууга учуратып, жалгыз диверсанттарды жана чакан топторду колго түшүрөт.

Чалгындоо тобунун командири душмандын үстөмдүк кылган күчтөрүнүн соккусунан өздүк курамды өз убагында жана уюшкандыкта алып чыгууга милдеттүү.

Калкалоо тобу коргонуу чегине жеткенде чалгындоо тобу коргонуп жаткан бөлүкчөнүн таяныч пункттарында позицияларды ээлейт.

Алдында душмандар табылбаган чалгындоо топтору душмандар пайда болгон коргонуу секторуна жанаша жайгашкан жерлердин капталдарына өзгөчө көңүл буруу менен чалгындоо аракеттерин күчөтөт.

112. Аскердик бөлүктүн командири чалгындоодон жана башка булактардан алынган маалыматтарды баалап, мурда кабыл алынган чечимди тактайт жана бөлүкчөлөргө милдеттерди коёт: кайсыл секторлордо жана кайсы мөөнөткө калкалоо жана кайтаруу топторунун күчтөрү менен таяныч пункттарын (позицияларды) ээлөө керек экендигин.

Кырдаал жөнүндө маалыматтардын негизинде жана кабыл алынган чечим жөнүндө аскердик бөлүктүн командири объекттин жетекчисине (анын режим боюнча орун басарына), улуттук коопсуздук органына маалымдайт жана режимдик иш-чараларды ишке ашыруу тартибин макулдашат; штаб коңшу аскердик бөлүктөр, объекттеги аскерлештирилген жана өрткө каршы кайтаруу менен өз ара аракеттенүү тартибин тактайт.

113. Калкалоо тобунун бөлүкчөлөрү ээлөө үчүн дайындалган таяныч пункттарына, ээлөөчү позицияларга багыт алат, ок атуу системасын жана душманга байкоо жүргүзүүнү уюштурат, аракеттенүүдөгү чалгындоо топтору менен байланыш түзөт.

114. Кароолдордун башчылары объектти кайтарууну, коркунуч жараткан багыттарда ээлеген позицияларын (таяныч пункттарын) күчөтөт. Объектте коомдук коопсуздукту сактоо маселелерин, өзгөчө объектке кирүү жана анын аймагында кызматкерлердин жүрүү тартибин тактайт.

115. Калкалоо топторунун бөлүкчөлөрү келе жаткан душманды аныктоо менен аны белгиленген чектерге чейин жетүүсүнө жол берет жана душмандын топторунун алдынкы четке өтүп кетүүсүнө жол бербөө менен бардык каражаттардан ок атат.

Душман күжүрмөн тартиптерге чукул келген учурда, калкалоо тобунун командири душманды бардык каражаттардан ок атуу менен токтотууга жана чукул келген участоктордун оң капталынан күчөтүүгө жана душманды ок атуу менен басууга тийиш.

Аскердик бөлүктүн командири коркунуч жаралган багытка резервди жөнөтөт. Эгерде душман чоң күчтөр менен өтүп кетсе, анда резерв душмандын соккусунун багытындагы чекти ээлейт жана бардык каражаттардан ок атуу менен анын андан ары киришине жол бербейт.

Объектке кирип келген душмандын топтору кароолдордун ээлеген позицияларынан ок атуу менен жок кылынат.

116. Эгерде душман калкалоо тобунун бөлүктөрү ээлеген таяныч пункттарын айланып өтүүгө аракет кылса, анда аскердик бөлүктүн командири башка багыттагы таяныч пункттарын ээлөө үчүн резервди жөнөтөт.

Калкалоо тобу ээлеген чектерди коргоону улантуу менен күчтөрдүн бир бөлүгү менен айланып өтүүчү душмандын оң капталынан сокку урат.

Душмандын кол салуусунун жаңы багытында жайгашкан кароолдор кайтаруу тобунун резервинин эсебинен күчөтүлөт.

117. Аскердик бөлүктүн командири резервдин күчтөрү менен душманга кайрадан топтолуп чабуулга өтүүгө же күчтөр жана каражаттар менен маневр жасоого мүмкүнчүлүк бербөө аркылуу ага сокку урат.

118. Душманды жок кылгандан кийин аскердик бөлүктүн командири кол салуунун кесепеттерин жоюу боюнча иш-чараларды уюштурат, биринчи кезекте объекттин кайтаруу жана коргоо системасын калыбына келтирүү боюнча чараларды көрөт.