1-БӨЛҮМ. АЙМАКТЫН ЖАЛПЫ МҮНӨЗДӨМӨЛӨРҮ

Географиялык абал

Ала-Тоо айыл аймагы Ош облусунун чыгыш тарабындагы Кара-Суу районунда айыл жергенсинде жайгашкан. Аймак чыгыштан Манас айыл аймагы менен (эгер айыл аймагы менен эмес, башка район менен болсо – анда районду көрсөтүү керек), батыштан Кара-Суу шаары менен чектешет. Айылдык аймактын борборуайылы. Кашкар-Кыштак айылы, Облустук борбордон алыстыгы 9 км. Борбордон алыстыгы 630 км. Айыл аймагы 2024- ж. уюштурулган.

Андан кийин жумушчу топтун каалоосу боюнча дагы мүнөздөмөлөрдү кошууга болот, бирок эки абзацтан ашпашы керек.

Жалпы аянты (Га)

3450 га

Ландшафт жана жаратылыш шарттары

Деңиз деңгээлинен 800 метр бийиктикте жайгашкан. Кескин континенттик климат айыл чарбасынын өнүгүшүнө олуттуу таасирин тийгизет. Кыш мезгили 3 айга созулат жана каттуу суук менен коштолот, минималдуу төмөнкү температура -10 ^оС жетиши мүмкүн. Жай мезгилинде температура + 30 ^оС чейин жетиши мүмкүн. Жайында орточо температура +35 ^оС, кышында-10 ^оС

АА калкы (адам), аялдардын саны:

анын ичинде (айылдарда):

48 834 адам, аялдар 24 503 адам

Кашкар-Кыштак (АА борбору)

 22 266

с. Ак-Таш

5172

с. Жылкелди

5167

с. Барак

990

с. Монок

5253

с. Андижан маала

557

с. Тажик маала

763

с. Кенжекул

3058

с. Жарооз

1558

с. Алгабас

929

с. Бекжар

1000

с. Кайрагач

1500

СЭӨПнын максаты

2025-2027-жылдарда Ала-Тоо айыл аймагынын бардык тармактарын жана калкынын жашоо шарты жакшыртылды, анын ичинде, азыр жашап жаткан жана келечек муундардын экономикалык, социалдык жана экологиялык бакубаттуулугуна жетишилди.

Айыл аймагында инновациялык ыкмаларды колдонуу менен чакан жана орто бизнес ишканалары ачылып, жеке ишкерлер экологиялык жактан таза айыл чарба өндүрүшүн, жогорку өнүккөн тиричилик инфрастуктурасын өнүктүрүлдү.

Ушул СЭӨПда каралган тапшырмалардын аткарылышынын натыйжасында, социалдык жана коммуналдык инфраструктура жакшыртылды, элет жергеси, калктын бардык катмарынын, анын ичинде: балдардын, жалгыз бой энелердин, улгайган адамдардын, мүмкүнчүлүгү чектелген адамдардын жашоосу үчүн түзүлгөн бардык шарттар ыңгайлуу, жагымдуу жана коопсуз болууга мүмкүнчүлүк түзүлдү. Айылдык аймактын калкы таза суу жана коммуникациялар менен камсыз болуп, билим берүү, маданият, спорт, саламаттыкты сактоо, санитария, көрктөндүрүү, жашылдандыруу тармактарында кызмат көрсөтүүлөрдүн сапаты оңолоду. Ички жолдор жана көпүрөлөр калыбына келтирилип, көчөлөргө түнкү жарыктандыргыч орнотулду. Климаттык өзгөрүүнү эске алып, нукуру таза табийгый ЭКО продукция менен камсыздалды, элдин ден-соолугу чыналды. Инклюзивдүү айыл тургундарына, анын ичинен аялдарга жумуш орундар түзүлдү.

2-БӨЛҮМ. КАЛК

2.1. (таблица) Калк жана эмгек ресурстары

Категория

факт

күтүлгөн.

прогноз

2021 ж.

2022 ж.

2023 ж.

2024 ж.

2025 ж.

2026 ж.

2027 ж.

Жыл башындагы туруктуу калктын саны (адам)

41300

42600

48505

48834

49500

50200

51000

Өсүш темпи %

3,1

0,67

8,9

1,36

1,41

1,59

анын ичинде аялдар

15000

20000

24000

24503

24900

25200

25310

Жыл башындагы эмгекке жарамдуу курактагы туруктуу калктын саны, (адам)

28000

29600

30100

31120

32600

33108

33500

Өсүш темпи (%)

5,71

1,68

3,38

4,75

1,55

1,18

анын ичинде аялдар

12000

12800

13000

14000

14500

14807

14909

Экономикалык ишмердиктин түрлөрү боюнча иштеген калктын саны (адам):

1020

1082

1100

1200

1280

1800

1900

Айыл чарба

4000

4900

5000

5652

5800

5910

6005

Өнөр жай:

2525

2769

2840

3728

3805

3871

3950

Иштетүүчү

Электр энергиясы

10

19

20

29

30

32

35

Курулуш

1900

2000

2050

2741

2800

2850

2910

Соода

100

130

150

253

260

264

270

Транспорт жана байланыш

500

600

620

672

680

685

690

Башка кызматтар

15

20

25

33

35

40

45

Калдыктарды кайра иштетүү

жок

жок

жок

жок

жок

жок

жок

Жумушсуздардын саны (адам):

290

287

276

250

190

175

155

Өсүш темпи

-1,03

-3,8

-9,4

-24

-7,9

-11,4

анын ичинде аялдар

148

120

105

90

85

74

50

Жакырчылыктын эң төмөнкү чегинде турган калктын саны (адам)

750

725

687

670

580

420

405

Өсүш темпи

-3,3

-5,3

-2,5

-13,4

-27,5

-3,6

Миграцияланган эмгекке жарамдуу калктын саны (эл аралык миграция боюнча кеткендер, адам)

2600

2300

1800

1680

1440

1229

1140

Өсүш темпи (%)

-11,5

-21,7

-6,7

-14,2

-14,6

-7,3

2.2. Эмгекке жарамдуу калктын өсүшүн, иш менен камсыз кылуу жана эмгек миграциясы маселелерин талдоо

2023-жылы ААнын жалпы калкы 48834 адамды түздү , анын ичинен 24331 эркектер , аялдардын саны 24503 киши . Жылына төрөлгөндөрдүн саны 329 баланы түздү. Калктын өсүшүнүн болжолу жылына калктын өсүшүнүн 1% ашпайт . Божомолдоодо орто мөөнөттүү келечекте ички жана тышкы миграциянын өсүшү күтүлбөй тургандыгы, ошондой эле калктын сырттан агылып келиши эске алынган. Болжолдонгон калктын саны калктын табигый өсүшү жана азайышы менен жөнгө салынат (1-диаграмманы караңыз)

Эмгекке жарамдуу калктын саны 15 594 адамды түзөт. Орто мөөнөттүү келечекте эмгекке жарамдуу калктын өсүшү жогорку темптерди көрсөтпөйт жана болжол менен ошол эле деңгээлде сакталат (2- диаграмманы караңыз), бирок бул мезгилден кийин бул чараларды ишке ашыруунун эсебинен жогору көрсөткүчтөрдү күтүүгө болот. Экономиканы өнүктүрүүгө багытталган программа, бул жаштардын сыртка агылышын олуттуу кыскартууга жана ошону менен эмгекке жарамдуу калктын кыйла олуттуу өсүшүнө алып келиши мүмкүн.

Ала-Тоо ААда 2022-жылы жалпы эмгекке жарамдуу калктын иш менен камсыз болгон калктын үлүшү (12545 адам) 80%ды түздү, бул кыйла жогору көрсөткүч жана болжолдуу эсептөөлөр боюнча ал азайбайт, ал тургай өсүүнү көрсөтөт. 2026-жылга салыштырмалуу 1,5%ды түздү. Иш менен камсыз кылууда эң чоң үлүштү айыл чарбасы ээлейт – кызматкерлердин жалпы санынын 66% ы (2022-ж. 8321 адам). Өнөр жай, соода жана курулуш сыяктуу ишмердүүлүктүн башка тармактары кызматкерлердин жалпы санында 10-12% дан ашпаган үлүшүн көрсөтүү менен кыйла артта калууда. Бул АА аймагынын жана бүтүндөй региондун экономикасынын айыл чарба багыты менен түшүндүрүлөт.

ААда расмий катталган жумушсуздардын саны 445 адамга чейин кыскарган, бул эмгекке жарамдуу калктын 2,8% түзөт - бул дүйнөлүк практиканын стандарттары боюнча эң төмөнкү көрсөткүчтөрдүн бири. Болжолдоо жумушсуздардын санынын кескин кыскарышын болжолдобойт, анткени мындай аз үлүшү мүмкүн болгон статистикалык каталардан улам алдын ала айтуу кыйын. Ошол эле учурда өнөр жай өндүрүшүнүн жана чакан бизнестин начар өнүгүшүнөн улам жумушсуздуктун өсүшүнүн олуттуу тобокелдиктери бар, ошондуктан СЭӨП экономиканы өнүктүрүү жана инклюзивдик өсүү бөлүмдөрүндөгү саясаты калкты көбүрөөк иш менен камсыз кылуу боюнча чараларды камтыйт. Анын ичинде айыл чарба продукциясын кайра иштетүүчү ишканаларды жана фабрикаларды куруу, ошондой эле ишкердикти өнүктүрүү үчүн шарттарды түзүү ниеттери бар. АА аймагынын мейкиндик өзгөчөлүктөрүн караган бөлүмүндө жаңы өнөр жай зоналарын түзүү (жер участокторун өнөр жай жерлерине айландыруу аркылуу) каралган.

Көйгөйлөр:

• Жумуш орундарынын жоктугу жана аздыгы
• Үлүш жеринин жоктугу;
• Жашоо шартынын начардыгы;
• Билим деңгээлинин төмөндүгү;
• Ысырапкоорчулуктун көбөйүшү;
• Маалыматтын жетишсиздиги;
• Калктын кайдыгерлиги;

Миграцияланган эмгекке жарамдуу калктын саны 2022-жылга карата 86 адамды түздү – республиканын башка региондорунун көрсөткүчтөрүнө салыштырмалуу бул өтө аз сан. Ал эми болжолдоодо мындай кичинекей көрсөткүчтүн да азайышы каралганы менен, жаштар үчүн келечектүү жумуш орундарынын жоктугунан, ошондой эле ички миграциянын күчөшүнүн мүмкүн болуучу тобокелдиктерин эске алуу зарыл. Жаштарды ААа экономикада устөмдук кылган айыл чарба тармагында иштеши керек.

СЭӨП калкты иш менен камсыз кылуу боюнча чараларды ишке ашырууну карайт:

-          жаштарга ар кандай тренингдерди жана билим берүү курстарын табууга жана бүтүрүүгө көмөк көрсөтүү;

-          үйдө отурган аялдарды жана кыздарды бала бакчаларга жана тигүү цехтерине жумушка тартууга жардам берүү;

-          бизнес ачууда калкка жардам көрсөтүү.

-          аярлуу катмарларга социалдык кайтарымсыз көмөк көрсөтүү.

Корутундулар жана сунуштар:

Калктын жалпы санынын өсүшү анча деле чоң эмес – жылына 1%, ал калктын табигый өсүшү жана табигый азайышы менен гана жөнгө салынат.

Эмгекке жарамдуу калктын саны өскөн жок .

Эмгекке жарамдуу калктын жалпы санында иштеген калктын үлүшү кыйла жогору – 80% жана өсөт. Калктын көбү айыл чарбасында 66% иштейт .

Жумушсуздуктун деңгээли төмөн – эмгекке жарамдуу калктын 2,8% .

Миграцияланган эмгекке жарамдуу калктын саны республиканын башка аймактарына салыштырмалуу өтө аз.

Жогорку иш менен камсыз кылууну мындан ары да камсыз кылуу экономиканы: айыл чарбасынын басымдуу секторун жана али начар өнүккөн өнөр жайды өнүктүрүүгө негизделет.

3-БӨЛҮМ. КЫЗМАТТАР ЖАНА ЖЕРГИЛИКТҮҮ ИНФРАСТРУКТУРА

3.1. (таблица) Кызматтар жана жергиликтүү инфраструктура

Категория

факт

күтүлгөн.

прогноз

2021 ж.

2022 ж.

2023 ж.

2024 ж.

2025 ж.

2026 ж.

2027 ж.

Ичүүчү сууга жеткиликтүүлүк (%)

15

25

35

40

50

55

60

Кожолуктарды катуу тиричилик калдыктары (КТК) ташып чыгаруу менен камтуу (%)

20

28

33

42

55

59

65

Ички жолдордун жалпы узундугунан канааттандырарлык абалдагы асфальтталган ички жолдордун үлүшү (%)

12

18

24

30

38

42

62

Көчөлөрдүн жалпы санынан жарыктандырылган көчөлөрдүн үлүшү (%)

25

32

48

55

65

75

90

Спорттук секцияларга тартылган жарандардын саны (адам)

150

280

365

480

550

680

790

Маданият чөйрөсүндөгү ийримге катышкан жарандардын саны (адам)

65

76

80

95

100

120

500

Балдарды мектепке чейинки билим берүү менен камтуу (%)

30

42

53

58

62

69

75

Балдарды мектептик билим менен камтуу (%)

        45

48

54

62

73

78

84

Медициналык персонал менен камсыздоо деңгээли (адам)

148

149

150

152

160

165

175

Калктын турак жай менен камсыз болушу (бир тургунга жалпы аянттын кв. м)

0,06

0,06

0,06

0,06

0,06

0,06

0,06

(башка көрсөткүчтөр)

3.2. Учурдагы кырдаалды анализдөө

Аймактын тургундарына кандай кызматтар керек, бирок жеткиликтүү эмес? (сүрөттөө)Ала-Тоо айыл аймагы боюнча ичуучу суу боюнча 2024-жылга 40% ке жетти анын чичинен ак-таш айылынын 50% ичуучу суунун жан башына толонот 50% ти счетчик менен толонот.

Калкты ичүүчү таза суу менен камсыз кылуу :2024-жылга карата калктын 40% гана ичүүчү таза суу менен камсыз болгон, бул төмөнкү көйгөйлөр менен шартталган:

-        суу түтүктөрү эскирип, жараксыз абалга келген;

-        СКВАЖИНА жетишсиздиги;суу насостордун тез тез бузулушу;

-        Айыл аймак боюнча счетчик коюлбагандыгы;

-        жаңы конуштарга кошумча суу түтүктөрү тартылган эмес;

-        айыл тургундары тиричилик жана ичүүчү суу менен жер астындагы кудуктардан алуу жолу менен камсыздалат;

-        ичүүчү суу менен камсыздоонун тарифтик саясаты бекитилген,бирок калк көбүнчө таза суу үчүн төлөмдөрдү өз убагында төлөбөй келет;

-        АА калкынын 60% ын суу менен камсыз кылуу 2027-жылга пландаштырылууда.

Таштанды чыгаруу боюнча 2024-жылы 42 протсентке жетти 2027-жылга 65% ке жеткиребиз айыл окмотун бюджетинен мусорный машина алынат жана Монок айылынын таштанды тогуу жери колдонууга берилгендиги учун буга чеин капка 25 сомдон эл толоочу 2025-жылдан баштап айына ар бир кожолук айына 200 сомдон договор тузулду ошонун эсебинен 65% ке чыгабыз.

Ала-Тоо айыл аймагында 8816 кожолук бар. Айыл өкмөтүнүн алдында “Ала-Тоо Тазалык” муниципалдык ишканасы түзүлүп, каттоодон өткөн, ишканада 3 (үч) адам эмгектенет. Ишкана КТКны чогултуу жана ташып чыгаруу кызматын аткарат. Бирок, ишкана бардык үй-чарбалары менен толук келишим түзүп бүтө элек. Муниципалдык ишкананын материалдык техникалык базасы толукталбаган. 2025-жылдан тартып муниципалдык ишканага толук кандуу иштөө тапшырмасын берүү пландалууда.

АА боюнча таштандыларды сортточу борбор жок.

Натыйжада , бул кызмат төмөнкү көйгөйлөр менен коштолот:

-        Таштандылардын көп бөлүгү сорттолбойт же жок кылынбайт, бул таштанды полигонун башкарууга мүмкүн болбогон башаламандыкка алып келет;

-          АТРге байланыштуу бардык факторлорду эске алуу менен тарифтердин такталбагандыгы;

-          Төлөмдөрдүн өз убагында чогулбагандыгы;

-          Сорттоп чогултуу практикасынын кеңири жайылтылбагандыгы;

-          Аяр катмарларга субсидияны кайрадан карап чыгуу зарылдыгы;

-        Таштанды таштоочу контейнерлеринин жетишсиздиги;

-        Таштандыларды чогултуу үчүн жумушчулардын жетишсиздиги;

-        Таштандыларды кайра иштетүүчү жабдуулардын жетишсиздиги;

-        Таштанды чыгаруучу атайын техникалардын жетишсиздиги;

-        Төлөмдөрдүн өз убагында чогулбагандыгы.

-         

-        3.Ички жолдорду асфальтоо 2024-жылга 30% жеткирдик 2027-жылга 62% жеткиребиз.Айыл аймак боюнча 6 км айыл окмотунун бюджетинин эсебинен, республикалык бюджетинин эсебинен 7 км асфальт тошолду.

2025-жылы 20 км аралыгына асфальт төшөө пландалган. Ички жолдорду асфальттоо боюнча 14 км 510 м аралыгын асфальтоону республикалык бюджеттен суроо пландалууда.

Айыл аймагынын жол тармагы төмөнкүдөй көйгөйлөргө туш болууда:

-          Айыл аймагындагы ички жолдорду асфальттоого каражат жетишсиз;

-          Ички жолдор тарып кеткен, жөө жүргүнчүлөр басуучу тротуарлар жок;

-          Керектүү сандагы жол белгилеринин жоктугу;

-          Кээ бир үй чарбаларында үй, тосмо же дубал тротуар линиясына чейин созулат;

-          Бек Жар, Алгабас айылдарындагы жолдордун кээ бир жерлеринде сел өтмөктөрүнүн жоктугу.

Коомдук жайларды, көчөлөрдү жарыктандыруу менен камтуу 2024-жылы 55% түздү. Жарыктандыруу маселесин чечүү каражаттын жетишсиздиги жана ААнын калкы тарабынан уюштурулган демилгелердин жоктугу менен мүнөздөлөт.Бул маселе жашоочуларга ыңгайсыздык жаратып, коопсуздугуна шек келтирет.

2027-жылга карата бул багыт боюнча көрсөткүчтү 100% га чейин жогорулатуу күтүлүүдө .

Спорт боюнча

-        Айыл аймак боюнча спорттук ийримдер ачылып  550 адам машыгып жатат.

-        Маданият чойросундо куружок ачылып  100 жаран катышып жатат 2027-жылга 500 го жеткизебиз.

Спортко байланышкан көйгөйлөр:

-          айыл жеринде балдар, кыздар, жаштар үчүн спорттук секциялар уюштурулган эмес;

-          атайын жайлар жана кесипкөй тренерлер, спорттук инвентарлар жок;

-          аялдар жана кыз-келиндердин саламаттыгы жана ар кандай оорулардан алыс болуу үчүн машыгууларына спорт залдарда шарттардын жоктугу;

-          спорттун түрлөрү боюнча майрамдарда мелдештер уюштурулат, бирок жетишсиз.

Маданият: Ала-Тоо айыл айыл аймагында 3 маданият үйү бар. Ак-Таш, Жарооз, Бекжар, Алагабас, Кайрагач айылдарында маданият үйү жок. Азыркы күндө Кенжекул маданият үйү куруу аракетинде, бирок бюджеттин жетишсиздигинен курулуш токтоп турат. Аймакта 3 китепкана бар. Китептер эски жана жаңы китептердин саны дээрлик аз.

Көйгөй

-          Келечек муундарга адеп-ахлак жана кыргыз элинин тарыхы, үрп-адаттарын сактоо боюнча иш-чаралардын жеткиликтүү уюшулбагандыгы;

-          Маданий секциялардын жана ийримдердин жоктугу;

-          Маданият үйүнүн кыш жай мезгилине даяр эместиги;

-          Музыкалык аспаптардын жана атайын кийимдердин жоктугу;

-          Калктын, анын ичинде кыз-балдардын маданий иш- чараларга катышпагандыгы;

-          Китепканаларда жаңы инновациялык технологиялардын пайдаланылбагандыгы.

-        Айыл аймагында мектепке чейинки билим беруу 15 бала бакча мекемелери бар.Бала бакчада 1562 бала билим алат.2024-жылга 58% га жетти 2027-жылга 75% га жеткиребиз.

-        Айыл аймагында 11 билим беруу мекемеси бар,билим алган окуучуларын саны -8610.

2024-жылга 62% 2027-жылга 84% жеткиребиз.

-        тургундарына иш орундары жетишсиз.Мисалы: сулуулук салондору, фитнес клубтар, окуу курстары жок.

-        Эмне үчүн бул кызматтар жеткиликтүү эмес (каржынын жетишсиздигинен тышкары)?

Жооптордун варианттары:

-        Учурдагы кызмат көрсөтүүчүлөрдүн финансылык башкаруусу жакшыбы: тарифтер, жыйымдар, финансылык план, жергиликтүү бюджеттен субсидиялар? (ар бир жеткирүүчүнүн абалын кыскача сүрөттөп бериңиз)

-        Кызмат көрсөтүүчүлөрдүн финансылык абалын жакшыртуу үчүн эмне кылуу керек:

Жооптордун варианттары:

-        Бул көйгөйлөрдү жана кемчиликтерди жоюу үчүн жергиликтүү бюджеттен канча кошумча каржылоо керек? (көрсөтүлсүн)

-        ЖӨБ органы кызмат көрсөтүүчүгө жардам берүү үчүн эмне кылды? Жыйынтыгы кандай болду? Маселе чечилдиби? Эгерде чечилбесе, анда эмне үчүн? (сүрөттөө)

3.3. Жергиликтүү коомчулуктун артыкчылыктуу муктаждыктарына анализ жүргүзүү

Артыкчылык

Мүмкүн болгон чаралардын жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр

Биринчи кезектеги муктаждыктардын бири көрсөтүлөт, мисалы:

" (айылдын аталышы) Айылда (көчөлөрдүн аталышы) көчөлөрдө жарыктандырууну уюштуруу

Натыйжаны алуу үчүн эмне керек, мисалы: "__ (санын көрсөтүү) көчө жарыктандыруу мамыларын жана узундугу __ м зымдарды орнотуу."

Бул жерде баалуулуктар менен жыйынтык жана бул натыйжаны алууга мүмкүн болгон мезгил көрсөтүлөт, мисалы, “Узундугу ___ м болгон көчөлөрдү жарыктандыруу айылдын көчөлөрүн жарыктандыруу менен камтууну 80%га жеткирет”.

Бекжар айылынын кочолорун жарыктандыруу

Бекжар айылындагы З.Бепиев, А.Токуев, М.Адиев кочолору жарыктандыруу

Бекжар айылынын 3 км аралыгына 50 даана электр мамычалары орнотулуп 3 кочосу жарыктандырылат.

Жаны Барак айылына таза суу линиясын тартып кируу

900 го жакын айылдын тургундарын таза суу менен камсыз кылуу

Жаны Барак айылынын тургундары таза ичуучу суу менен камсыз болот

Монок айылына табыйгый газ алып кируу

Монок айылындагы 5810 айыл тургундары газ менен камсыз кылуу

2025-жылга Монок айылынын тургундары газ менен камсыз кылынат

Ак-Таш айылынын тургундарын сугат суу менен камсыз кылуу

800 дыйкан 2100 га жер сугат суу менен камсыз болот

Ак-Таш айылынын 800 го жакын дыйкандарынын сугат сууга болгон койгойлору чечилет

3.4. Социалдык жана жергиликтүү инфраструктураны өнүктүрүүгө тиешелүү бюджеттик инвестицияларга керектөөлөргө анализ жүргүзүү

Инвестициялык артыкчылыктар

Мүмкүн болгон долбоорлордун жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр

Бааланган наркы (миң сом)

Бекжар, Алгабас, айылдарын ичүүчү таза суу менен камсыздоо

Суу түтүктөрүн алмаштыруу, суу бөлгүч колонкалардын ордуна короолорго суу түтүктөрдү орнотуу, эсептегичтерди орнотуу

"2025-жылдын октябрына чейин система толугу менен жаңыртылды, кожолукка ичүүчү сууга түз жетүү мүмкүнчүлүгү берилди. Долбоор аяктагандан кийин Бекжар, Алгабасайылдарынын 333 кожолуктардын 90% ичүүчү сууга түз жеткиликтүүлүгү бар

6500,0

Ала-Тоо айыл аймагынын Кайрагач айылынын калкын таза суу менен толук кандуу камсыздоо иштерин жургүзүү

Жергиликтүү бюджет

Кайрагач айылынын 1200 (100%) жараны Таза-Суу менен камсыз болот.

40000,0

БАРДЫГЫ

4-БӨЛҮМ. ЭКОНОМИКАЛЫК ӨНҮГҮҮ

4.1. (таблица) Экономикалык өнүгүү (миң сом)

Категория

факт

күтүлгөн.

прогноз

2021 ж.

2022 ж.

2023 ж.

2024 ж.

2025 ж.

2026 ж.

2027 ж.

Негизги фонддор (юридикалык жактар боюнча, үй чарба секторун эсепке албаганда)- (жылдын аягына карата толук наркы боюнча)

Экономиканын негизги секторлору боюнча товарларды өндүрүү жана кызмат көрсөтүү көлөмү:

Айыл чарба:

21134,1

261393,1

271379,5

273990,8

274992,9

279285,3

285932,2

Өсүмдүк өстүрүү

Мал чарбачылыгы

239868,0

244797,0

244665,0

245106,0

245805,0

249802,0

256104,0

Юридикалык жактардын өнөр жай продукциясынын көлөмү

-

-

-

-

-

-

-

Өнөр жай кызматтары

379311,5

390690,9

398504,7

410459,8

410523,2

415964,0

418645,0

Жөнөтүлгөн продукциянын көлөмү

-

-

-

-

-

-

-

Курулуш - негизги капиталга колдонулган инвестициялар - ар кандай объектилер боюнча жалпы суммада

-

-

-

-

-

-

-

Экономикалык иштин түрлөрү боюнча көрсөтүлгөн рыноктук кызмат көрсөтүүлөрдүн көлөмү:

-

-

-

-

-

-

-

Дүң жана чекене соода, автомобилдерди жана мотоциклдерди оңдоо

104193,8

107319,6

109465,9

112749,9

112784,1

112965,5

113102,8

Мейманканалардын жана ресторандардын иши

-

-

-

-

-

-

-

Транспорттук иш-чаралар жана жүктөрдү сактоо

-

-

-

-

-

-

-

Маалымат жана байланыш

32354,6

32435,3

32450,2

33492,6

33492,6

33494,2

33496,1

Финансылык ортомчулук жана камсыздандыруу

-

-

-

-

-

-

-

Кыймылсыз мүлк операциялары

-

-

-

-

-

-

-

Кесиптик, илимий жана техникалык ишмердүүлүк

-

-

-

-

-

--

--

Административдик жана көмөкчү иш-чаралар

-

-

-

-

-

-

-

Билим берүү

1000,0

1700,0

1800,0

2000,0

2500,0

2600,0

2700,0

Саламаттыкты сактоо жана социалдык кызматтар

350,0

400,0

450,0

600,0

700,0

800,0

900,0

Искусство, көңүл ачуу жана эс алуу

150,0

200,0

250,0

300,0

400,0

450,0

500,0

Башка тейлөө кызмат көрсөтүүлөрү

2446,4

2445,1

2468,2

2520,1

2542,3

2569,1

12598,2

Түз инвестициялар:

Айыл чарба

574630,0

586123,0

633891,5

652908,2

653402,1

6554963,

658723,1

Өнөр жай

379311,5

390690,9

398504,7

410459,8

410572,2

412564,8

414325,9

Курулуш

138,8

141,6

145,1

147,3

150,3

153,3

160,4

Соода

81516,0

89108,0

90600,0

94800,0

102228

105338

107556

Транспорт жана байланыш

2505,3

2705,7

2922,1

2980,0

3099,2

3598,3

4565,3

Башка кызматтар

3982,3

3997,6

4077,0

4240,0

4939,0

5030,0

5635,0    

Калдыктарды кайра иштетүү

-

-

      -

      -

    -

    -

-

Калктын кирешеси:

Орточо номиналдык эмгек акы

7050

8080

9050

27200

28300

30500

35600

Эмгек мигранттарынын которуулары

-

-

-

-

-

-

-

Пенсиялардын орточо өлчөмү

5050

5800

7900

6900

7200

7500

7800

Жөлөкпулдардын орточо өлчөмү

900

1000

1100

1200

1200

1200

1200

Чакан жана орто бизнестен түшкөн кирешенин орточо өлчөмү

60068,7

100114,4

204233,6

210360,6

211025,0

212035,1

214562,0

4.2. Учурдагы кырдаалды жана экономикалык адистешүүнү талдоо

Ала-Тоо айыл аймагынын экономикасында айыл чарбасынын үлүшү (37,4%) аймактын экономикалык адистештирилгендиги менен түшүндүрүлөт, мында мал чарбасы алда канча алдыда турат – жалпы айыл чарба продукциясынын 62,5% . Айыл чарба продукциясынын өсүү темпи да бир топ жогору, ал 2024-жылдагы 3% дан 2027-жылы 6%ке чейин өсөт. Ошол эле учурда Айыл аймагынын агрардык сектору дагы бир катар көйгөйлөр менен мүнөздөлөт:

Аймактын географиялык жайгашуусу - климаты орто, жайкысы ыссык жана кышкысы ото суук эмес.

Айыл чарба тармагы: айыл аймагынын экономикалык өнүгүүсүндө айыл чарбасынын дагы үлүшү чоң. Айыл чарбаны өнүктүрүүдө төмөндөгүдөй көйгөйлөргө туш болууда:

-          Сапаттуу үрөндүн жоктугу;

-          Жер семирткичтердин жетишсиздиги, Дыйкандардын жер иштетүү боюнча тажрыйбасынын жетишсиздиги,

-          Билимдүү агрономдордун жоктугу;

-          Чыктуу тоют даярдоо үчүн атайын техникалардын жоктугу, айыл чарба техникасынын жетишсиздиги;

-          Которуштуруп айдоонун кеңири пайдаланылбагандыгы;

-          Сугат сууларынын жетишсиздиги;

-          Климаттын өзгөрүшү

-          Өндүрүүчүлөр үчүн жеңилдетилген кредиттердин жеткиликтүү эместиги;

-          Күйүүчү майдын баасынын туруксуздугу;

-          Айыл чарба продукциясын сатуу боюнча туруктуу соода түйүндөрүнүн жоктугу;

-          Туруксуз тамак-аш менен камсыз кылуу;

-          Айыл чарба продукциясын экспорттоого шарттын жоктугу;

-          Кайра иштетүүчү ишканалардын жетишсиздиги.

Иш чаралар:

- жакынкы жайыттардын түшүмдүүлүгүн жогорулатуу, чөптүн үрөнүн себүү;

-ирригациялык системаны өркүндөтүү, БСР, БДРлерди курдуруу

-         калктын бардык катмарына, анын ичинде аялдарга, жаштарга жана калктын аярлуу катмарына айыл чарба өсүмдүктөрүн өстүрүүнүн натыйжалуу ыкмалары боюнча түшүндүрүү иштерин жүргүзүү, органикалык жер семирткичтерди колдонууга, которуштуруп айдоого, сапаттуу үрөндөрдү пайдаланууга басым жасалат;

-         бош же суу баскан жерлерде тоют өсүмдүктөрүн өстүрүү;

-         деградациясын болтурбоо боюнча алдын алуу чаралары ;

-         жарандарды сапаттуу үрөн менен камсыз кылуу үчүн үрөн чарбасын көбөйтүп түзүүгө көмөктөшүү;

-         айыл чарба жарманкелерин өткөрүүгө көмөктөшүү;

-          Муниципалдык ишканасынын жардамы менен сугат сууларынын пайдаланылышына жана адилет бөлүштүрүлүшүнө көзөмөлдү күчөтүү, оңдоо иштерин өз убагында жүргүзүү; бардык жашоочулар муктаждыктарына жараша сугат суусуна ээ болушу үчүн схема түзүү; айылдын ички ирригациялык тутумунун картасын түзүү, көйгөйлүү аймактарды аныктоо;

Айылдардын ички арыктарын тазалатуу.

1.  Ала- Тоо айыл аймагында үстүбүздөгү жана жакынкы жылдар аралыгында агрардык тармакты өнүктүрүү максатында төмөндөгүдөй иш аракеттер жасалууда: жерлерди которуштуруп айдоону уюштуруу,сапаттуу үрөндөр менен камсыз кылуу, жерди асылдандыруу үчүн жер семирткичтерди чачууну уюштуруу, биогумус өндүрүү жана аны пайдалануу.

2. Кайрагач айылынын элине таза суу алып келүү.

3. Ирригациялык каналдарды коомчулуктун күчү менен оңдоо.

4. Кашкар-Кыштак жана Кенжекул айылдарындагы суу кампаларын оңдоо

5. Сугат суу төлөмдөрүн убагында төлөнүшүн уюштуруу.

6. Кашкар-Кыштак, Кенжекул, Анжиан-Маала айылдарына скважиналарды куруу;

Мал чарбачылыгы калктуу айыл аймагында, жеке фермерлердин иш аракеттерине байланыштуу. Айыл аймагынын территориясында ири мүйүздүү мал, кой-эчки жана жылкы өстүрүү алдынкы приоритет. Малдын саны жыл санап өсүп, сапаттуулугунда маселелер жаралып келет. Айыл аймагында эт өндүрүүнү күчөтүү менен анын ичинде канаттуулардын этин, балык эттерин өнүктүрүүгө толук шарттарды камсыз кылууга болот. Мал чарбачылыгын өнүктүрүүдө төмөндөгүдөй көйгөйлөргө туш болууда:

-          Жайыт аянттарынын тардыгы;

-          Асылдуулуктун төмөндүгү;

-          Тоюттун жетишсиздиги;

-          Малдын санынын так эместиги;

-          Мал ооруларынын көбөйүшү;

-          Айыл чарба багытындагы жерлерин эффективсиз пайдалануусу;

-          Сапаттуу үрөндүн жетишсиздиги;

-          Туруктуу сатуу өнөктүгүнүн жоктугу;

-          Техникалардын жетишсиздиги;

-          Мамлекеттик колдоонун жетишсиздиги

-          Мал чарбасынын продукцияларын сатууда рыноктун стабилдүү болбой, баалардын кепилдигинин жоктугу;

Иш-чаралар:

1.   Малды ылаң оорулардан убагында дарылоо,

2.  Асыл тукум породалар менен аргындаштыруу,жасалма куут жүргүзүү,

3.  Вет комплекс ачуу менен зооветеринардык кызматтарды жакшыртуу,экологиялык таза мал чарба продукцияларын экспорттоо.

4.  Мал чарбачылыгынын сапатын жакшыртуу үчүн фермерлерге анын ичинде аялдарга, жаштарга түшүндүрүү иштерин жүргүзүү .

5.  Малды убагы менен вакцинация иштерин жүргүзүүгө калкты,анын ичинде аяр катмарларды үгүттөө.

6.  Буудай өрөөнүндөгү купкаларды ремонттоо.

7.  Саан уйлар үчүн чыктуу тоют даярдоо боюнча түшүндүрүү жана окутуу иштерин жүргүзүү.

8.  Жасалма уруктандыруу пунктун иштетүү жана уйларды жасалма жол менен уруктандырууга айылдыктарды көндүрүү.

9.  Ак-Таш, Жылкелди, Жарооз, Кенжекул айылдарында вет клиникаларды ачуу.

10. Айыл аймактын айылдарына асыл тукум бука, кочкор алып келип элдерге жайылтуу.

11. Ала-Тоо айыл аймагында климаттык оор шарттарга карабастан, айыл чарба өсүмдүктөрүн мындан ары өнүктүрүү үчүн жакшы өбөлгөлөр бар. Аймактын мал чарбасы адистештирилгендигин эске алып, бул жерде негизги басым тоют даярдоого бурулат. Буга көп жылдык чөптөрдүн жетиштүү жыштыгы бар аймактагы талаалар көмөктөшөт. Маданий чөптөрдүн ичинен эспарцет жана бир жылдык чөптөр (сулу) басымдуулук кылат, ошондой эле чөп катары да пайдаланылат. Ала-Тоо айыл аймагынын климаттык шарттарында пахта, буудай, жүгөрү, беда келечектүү болуп саналат. Ошондой эле бул жерде тоют даярдоо боюнча үзгүлтүксүз окуу иш-чаралары өткөрүлүп, фермер аялдарга жана калктын аялуу катмарына үрөн менен камсыздоодо колдоо көрсөтүлөт.

-          жакынкы жайыттардын түшүмдүүлүгүн жогорулатуу, чөптүн үрөнүн себүү;

-          ирригациялык системаны өркүндөтүү, ар бир айылдын тиешелүү айыл чарба жерлерин сугаруу үчүн ирригациялык каналдардын картасын түзүү жана анын көйгөйлүү жерлерин аныктоо;

-          Айылдын ички арыктар системасынын картасын чийип чыгуу жана көйгөйлүү участокторун аныктоо,арыктарды тазалоо иштерин жүргүзүү.

-          Кашкар-Кыштак, Кенжекул, Андижан-маала айылдарынын эски скважиналарын ишке киргизүү.

-          Тажик маала участогуна кошумча 2 км труба жаткыруу.

-          калктын бардык катмарына, анын ичинде аялдарга, жаштарга жана калктын аярлуу катмарына айыл чарба өсүмдүктөрүн өстүрүүнүн натыйжалуу ыкмалары боюнча түшүндүрүү иштерин жүргүзүү, органикалык жер семирткичтерди колдонууга, которуштуруп айдоого, сапаттуу үрөндөрдү пайдаланууга басым жасалат;

-          бош же суу баскан жерлерде тоют осумдуктерун өстүрүү;

-          деградациясын болтурбоо боюнча алдын алуу чаралары ;

-          жарандарды сапаттуу үрөн менен камсыз кылуу үчүн үрөн чарбасын түзүү;

-          айыл чарба жарманкелерин өткөрүүгө көмөктөшүү;

-          Суу пайдалануучулар ассоциациясынын жардамы менен сугат сууларынын пайдаланылышына жана адилет бөлүштүрүлүшүнө көзөмөл жакшырат, оңдоо иштери өз убагында жүргүзүлөт; бардык жашоочулар муктаждыктарына жараша сугат суусуна ээ болушу үчүн схема түзүлөт; суу алуу системасы бирден жөнгө салынат; айылдын ички ирригациялык тутумунун картасы түзүлүп, көйгөйлүү аймактар аныкталат; Айылдын ички арыктары тазаланат; суу акысын чогултуу боюнча маалымат системалаштырылат, төлөбөгөндөрдүн саны 20% га кыскарат ;

10. Экономиканын башка тармактары активдердин кыйла чектелген комплекси менен берилген. Бүгүнкү күндө Бек-Жар айыл аймагында 4 дүкөн, сезондо кымыз жана сүт сатуучу соодагерлер (2,5-3 ай гана иштейт) 8,9 адам. Экономиканын башка тармактарын өнүктүрүү үчүн төмөнкү чаралардын комплекси каралган:

-          калктын кеңири катмарына, анын ичинде аялдарга, жаштарга жана аялуу топтордун өкүлдөрүнө ишкердиктин негиздерин үйрөнүүгө көмөктөшүү, анын ичинде туризм тармагында; ишкер аялдарды окутуу жана финансылык сабаттуулук боюнча айыл тургундарынын маалымдуулугун жогорулатуу боюнча жеке иш-чаралар;

-          айыл чарба продукциясын кайра иштетүүнү өнүктүрүүгө жана кол өнөрчүлүктү өнүктүрүүгө көмөк көрсөтүү;

-          кол өнөрчүлүк борборун уюштурууга жана кол өнөрчүлүк көргөзмөлөрүнө катышууга колдоо көрсөтүү;

Корутундулар жана сунуштар :

Ала-Тоо айыл аймагынын экономикалык адистешүүсү мал чарбачылыгы жана дыйканчылык бойдон калууда, анын үлүшүнө жалпы айыл чарба продукциясынын  60,0 % туура келет . Буга климаттык шарттар жана Ала-Тоо айыл аймагынын географиялык жайгашуусу шарт түзөт. Мал чарбачылыгын мындан ары өнүктүрүү үчүн тоют менен камсыз кылууну көбөйтүү, фермерлерди окутуу жана ветеринардык көзөмөлдү жакшыртуу боюнча бир катар чаралар СЭӨПтө каралат. Өсүмдүк чарбачылыгы болсо жалпы дүң продукциянын 85,0% , соода сатык 55,0%, онугуу 10,0% түзүп келет, артта калган тармагын экономикалык өсүштүн резерви катары каралып - бул жерде тоют өсүмдүктөрүн өстүрүү аркылуу өсүмдүк өстүрүүчүлүктү жана мал чарбачылыгын өнүктүрүүнү шайкеш келтирүүгө болот, мындан тышкары ирригацияны, үрөнчүлүктү өнүктүрүү боюнча чаралар каралган жана дыйкандарды окутууга көңүл бурулат.

Ала-Тоо айыл аймагы үчүн келечектүү тармактардын бири туризм болуп саналат . Туристтик зоналарды уюштуруу жана башка жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары менен тажрыйба алмашуу боюнча чаралар көрүлөт.

4.3. Экономикалык өнүгүү муктаждыктарын талдоо (анын ичинде тике (жеке) инвестициялар).

Артыкчылык

Мүмкүн болуучу чаралардын жана долбоорлордун жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр

Бааланган наркы (миң сом)

"Артыкчылык: бодо жана майда мүйүздүү малдар үчүн тоют базасын өнүктүрүү.

Чара: жер-жерлердеги мүмкүнчүлүктөрдүн жана малды бордоп семиртүүнүн эсебинен мал чарбасынын тоют базасын жакшыртуу боюнча адистердин кеңешин уюштуруу"

алардан МЭРТ алуу"

Ала-Тоо, Айыл чарба министрлигинин региондук бөлүмүнүн көмөгү менен министрликтин адистеринин келүүсүн уюштурат, алар айыл аймагынын малчылары үчүн консультацияларды жана практикалык сабактарды өткөрүшөт"

"Жыйынтыгында малчылар жаңы билимдерге жана көндүмдөргө ээ болушат, бул мал чарбачылыгынын продуктуулугун жогорулатууга тийиш (бодо мал, эт (тирүү салмак) сүт (литр) өсүш 40% менен), (майда мүйүздүү мал: эт (тирүү салмак) жүн (кг) өсүш 60% менен)

500,0 (жергиликтүү бюджет)

20 (ишкерлер)

АкТаш жана Жылкелди айылдарына "Жасалма уруктандыруу пунктун ачуу"

"Айыл өкмөтү пунктка орун бөлүп берүүгө көмөк көрсөтөт. Ишкерлердин тике инвестицияларынын эсебинен керектүү жабдуулар жана үрөн материалдары сатып алынат, ошондой эле адистердин консультациялары төлөнөт".

2026-жылга чейин жакшыртылган породалардын башын 20%га көбөйтүү

60000

Ишкерлердин каражаттары

БАРДЫГЫ жергиликтүү бюджеттин каражаттары

БАРДЫГЫ биргелешкен катышуу каражаттары

БАРДЫГЫ тике инвестициялар

4.4. Экономикалык өнүгүүгө тиешелүү бюджеттик инвестицияларга болгон муктаждыктарга анализ жүргүзүү

Инвестициялык артыкчылыктар

Мүмкүн болгон долбоорлордун жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр

Бааланган наркы (миң сом)

Ак-Таш айылына Савай каналынан сугат суу тартуу үчүн насос орнотуу

 Ак-Таш айылын аралап өткөн Савай каналынан сугат суу тартып алуучу насос куруу

Ак-Таш айылынын 800 дыйкан сугат суу менен камсыз болот «2025-жылы ирригациялык тармакты ишке киргизүү сугат айыл чарба жерлеринин аянтын 20% га көбөйтүүгө мүмкүндүк берет жана 2026-жылга айыл чарба өсүмдүктөрүн өндүрүүнүн көлөмүн 80% көбөйтүүлөт

35000,0

БАРДЫГЫ бюджеттик инвестициялар

5-БӨЛҮМ. ИНКЛЮЗИВДҮҮ ӨНҮГҮҮ

5.1. (таблица) Инклюзивдүү өнүгүү (адам)

Категория

факт

күтүлгөн.

прогноз

2021 г.

2022 г.

2023 г.

2024 г.

2025 г.

2026 г.

2027 г.

Иштей ала турган ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдар (адам)

1060

1125

1100

1009

980

715

605

Иштей албаган оор майыптыгы бар адамдар (адам)

74

78

80

82

71

62

50

Өтө жакыр адамдар (адам)

920

886

730

670

590

550

500

Турмуштук оор кырдаалдагы балдар (адам)

28

30

28

26

20

18

15

Турмуштук оор кырдаалдагы үй-бүлөлөр (бир.)

320

280

261

240

220

175

150

Алыскы калктуу конуштардын калкы (адам)

1750

1820

1895

1929

2020

2045

2085

Эмгек мигранттарынын жашы 18ге жете элек балдары (адам)

678

632

565

548

460

310

220

Этникалык азчылыктар (адам)

-

-

-

-

-

-

-

Аялдар (адам)

-

-

-

-

-

-

-

Аялдар (калктын жалпы санынан% )

50.1

Улгайган (жалгыз) (адам)

14

12

9

6

6

7

9

Калктын жалпы санындагы калктын аялуу топторунун бардык категорияларынын (аялдардан тышкары) жалпы үлүшү (%)

2,20

2,05

1,52

1,18

1,15

1,12

1,10

Гендердик зомбулук учурлары (бир.)

42

36

28

10

8

6

4

Кризистик борборлордун болушу (бир.)

-

-

-

-

-

-

-

5.2. Учурдагы кырдаалга анализ жүргүзүү

  Ала-Тоо айыл аймагында калктын аялуу топторуна кирген жарандардын жалпы саны 1713  2024-жылдын акырына карата адам , бул жалпы калктын 3,43 % түзөт. Бул өтө чоң көрсөткүч эмес жана жакынкы жылдарда олуттуу өспөйт. Калктын аялуу топторунун структурасында ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген жарандар басымдуулук кылат, 2,23% (7-диаграмманы караңыз).

Көйгөйлөр:

-          Аярлуу катмарга ылайыкташтырылган жумуш орундарынын жоктугу;

-          Билим деңгээлинин төмөндүгү;

-          Маалымат базасынын жоктугу;

-          Зордук-зомбулуктун көптүгү;

-          Кризистик борборлордун жоктугу;

-          Аярлуу катмарга шарттардын жоктугу;

-          Социалдык обьектилерде ДМЧларга санитардык шарттардын жоктугу;

-          Коомдук транспорттордо шарттардын жоктугу;

-          ДМЧлар жасаган жасалгаларды, буюмдарды сатууга көмөк көрсөтүү;

-          Социалдык мекемелерде пандустардын жоктугу;

-          Парковкалардын жоктугу;

-          Спорт менен машыгуучу жайлардын ДМЧларга ылайыкташтырылган жоктугу;

Калктын аярлуу катмары менен иш алып барууда төмөндөгүдөй көйгөйлөр туш болууда:

-          ишке жарамдуу аялуу катмар үчүн жумуш орундарынын жоктугу:

-          алыскы аймакта жашаган окуучулар үчүн билим алууга шарттардын жетишсиздиги;

-          ДМЧ адамдардын коомдук жайларда жүрүүсүнө шарттардын жоктугу;

-          Инклюзивдик топко кирген жарандар үчүн атайын долбоорлордун аздыгы, окуу тренингдердин жоктугу;

Иш чаралар:

-          жетим-жесирлерге жана жаш үй-бүлөлөргө өз бизнесин ачууда реалдуу жардам көрсөтүү үчүн каржылоону тартуу;

-          жакырчылыкты азайтуу жана ички жана тышкы миграциянын деңгээлин төмөндөтүү үчүн чакан ишканаларды ачуу аркылуу жаңы жумуш орундарын түзүүгө дем берүү;

-          өз бизнесин ачууну каалаган жаштарды колдоо;

-          калктын финансылык сабаттуулугун жогорулатуу боюнча окуу иш-чараларын өткөрүү;

-          кыш мезгилинде аз камсыз болгон калкка даректүү жардам - 500 кг көмүр;

-          турмуштук оор кырдаалдагы уй-булолорго азык тулук жана материалдык жардам корсотуу;

Айыл аймакта калктын аярлуу катмарынын өкүлдөрүн жумуш менен камсыз кылууга даяр чакан ишканалар бар. Өкмөттүк эмес уюмдар айрым маселелерди чечүүдө, мисалы, райондук, областтык жана республикалык деңгээлде иш алып барган кайрымдуулук уюмдары менен байланыштарды түзүүдө, үй-бүлөлүк зомбулуктан жапа чеккендерге жардам көрсөтүүдө.Мүмкүнчүлүгү чектелген адамдардын үй-бүлөлүк абалына жана ден соолугуна жана ички, тышкы миграциядагы жарандардын балдарына туруктуу мониторинг жүргүзүлөт.

Жыл сайын жакырчылык менен күрөшүү боюнча атайын план түзүлүп, ишке ашырылууда. Жакырчылык жылына 9% азаят. Тобокел тобундагы балдарды коомго интеграциялоо боюнча чаралар иштелип чыккан жана ишке ашырылууда.

Эмгек мигранттардын балдары менен иштөө боюнча комплекстүү иш-чаралар иштелип чыккан, ар бир үй-бүлөнүн балдары тыкыр көзөмөлгө алынган. Каттоодо турган мигранттардын балдарына тынымсыз мониторинг жүргүзүлүп, жыйынтыгы боюнча тиешелүү мамлекеттик органга отчет берилет. Мигранттардын балдары, камкорчулары жана тиешелүү мамлекеттик органдардын өкүлдөрү менен жолугушуулар өткөрүлөт. Социалдык маселелер боюнча адистер, мектеп директорлору жана үй-бүлөлүк дарыгерлер тобунун жетекчиси менен биргеликте балдардын укуктары боюнча маалымат стенддери иштелип чыгып, жайгаштырылат.

Корутундулар жана сунуштар :

Аярлуу топтор калктын жалпы санында өтө чоң үлүшүн түзбөйт, бирок ошого карабастан, Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрилиги тарабынан даректүү материалдык жардамдан тышкары, калктын аялуу катмарынын өкүлдөрүн иш менен камсыз кылуу боюнча бир катар чараларды көрөт. Аларды кол өнөрчүлүккө жана айыл чарба өндүрүшүнө тартуу. Бул маселелерде акционердик коом бизнестин жана коммерциялык эмес уюмдардын жардамына таянат. Айрым долбоорлор буга чейин макулдашылган жана СЭӨП негизинде ишке ашырылат.

5.3. Инклюзивдик өнүгүү муктаждыктарына анализ жүргүзүү

Артыкчылык

Мүмкүн болуучу чаралардын жана долбоорлордун жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр

“Евро Азия групп” тигүүчүлүк ишкансына аз камсыз болгон үйбүлөлөр ишке алынып иш орду менен камсыз болот.

Айыл аймагында “Евро Азия групп” тигүүчүлүк ишканасы менен жакыр үй-бүлөлөрдөн жана ден соолугунан мүмкүнчүлүгү чектелген адамдарды окутуп, андан кийин жумушка алуу боюнча келишим түзүү.

“Евро Азия групп 2026-жылга чейин жакыр үй-бүлөлөрдөн 230 жана ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген 4 адамды ишке орноштурууга мүмкүндүк берет.

Ала-Тоо айыл аймагында ишке жайгаштыруу боюнча ишканалар 2025-жылга ачылып, иш орундар менен камсыз кылууга шарт тузулудо.

Калктын аяр катмарларына көмөк көрсөтүүнө шарттарды тузуу

Айыл өкмөтүнүн соц кызматкерлери,

Жылына 230- 320 аз камсыз болгон уй булолорго жана мүмкүнчүлүгү чектелген жарандарга материалдык жардам берилет.

Ден-соолугу мумкунчулугу чектелген балдарды багуу боюнча ата-энелик конумдорду уйротуу боюнча окутууларды уюштуруу

Айыл окмотунун  соц кызматкерлери,

Балдарды багууда туура кам корулот.

5 ДМЧ балдары бар ата энеге үйрөтүлөт.

Жаштар менен жергиликтуу бийликтин ортосунда диалогду тузуу.

Айыл өкмөт кызматкерлери ,көчө комитеттери

Жаштарды жергиликтуу чечимдерди кабыл алууга тартуу. Жылына 2 ден кем эмес жеригиликтуу демилгелер сунушталып колдоого алынат.

Жаш ишкерлерди колдоо максатында атайын окутууларды уйуштуруу

Айыл окмотунун тийишелуу кызматкерлери

Тренингдер 5 тегерек столдор откорулду

6-БӨЛҮМ. МЕЙКИНДИК

6.1. (таблица) Мейкиндик

Категория

факт

күтүлгөн.

прогноз

2021 ж.

2022 ж.

2023 ж.

2024 ж.

2025 ж.

2026 ж.

2027 ж.

Аймактын жалпы аянты (га)

10801

Жер категориялары (га):

Айыл чарба жерлери (бардыгы):

4280

анын ичинде айдоо аянттары

5091

5091

5091

5086

5095

6025

6095

сугарылбаган

1364

1364

1364

1364

1493

1585

1695

сугат айдоо жерлер

3777

3777

3777

2698

3889

3965

3995

анын ичинде жайыттар

5047

5047

5047

5047

5656

5760

5890

анын ичинде жеке

анын ичинде АЖМФ

1479

1479

1479

1479

1479

1479

1479

анын ичинде иш жүзүндө колдонулган

5091

5091

5091

5086

5086

5086

5086

анын ичинде колдонулбаган (баланс)

Өнөр жай, транспорт, байланыш, коргоо жана башка багыттагы жерлер (бардыгы):

427

427

427

427

427

427

427

Иш жүзүндө колдонулган

Колдонулбаган (баланс)

Калктуу конуштун жерлери (бардыгы):

1232

1232

1232

1308

1405

1506

1607

анын ичинде турак жай курулушу

5482м2

Иш жүзүндө колдонулган

-

-

-

-

-

-

-

Колдонулбаган (баланс)

-

-

-

-

-

-

-

Өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын (ӨКЖА) жерлери

          -

-

-

-

-

-

-

Токой фондусунун жерлери

3149

3149

3149

3149

3220

3320

3422

Суу фондусунун жерлери

43

43

43

43

43

43

43

Запастагы жерлер:

10559

10559

10559

10559

1660

1869

1990

Иш жүзүндө колдонулган

10559

10559

10559

10559

1660

1869

1990

Колдонулбаган (баланс)

-

-

-

-

-

-

-

Аймактын айыл чарба жерлеринин жалпы аянтындагы иш жүзүндө пайдаланылуучу айыл чарба жерлеринин үлүшү (%)

100

100

100

100

100

100

100

Инженердик инфраструктура менен камсыздалган турак жай куруу үчүн арналган жер участокторунун аянтынын үлүшү (%)

1,5

1,5

1,5

1,5

2,0

2,0

2,0

Инженердик инфраструктура менен камсыз кылынган өндүрүштү жайгаштыруу үчүн арналган жер участокторунун аянтынын үлүшү (%)

1,5

1,5

1,5

1,5

2,0

2,0

2,0

Категория боюнча пайдаланылбаган же кошумча жерлерди пайдалануу зарылдыгынын прогнозу (га):

-

-

-

-

-

-

-

Айыл чарба жерлери

-

-

-

-

-

-

-

Өнөр жай, транспорт, байланыш, коргоо жерлери жана башка багыттагы жерлер (бардыгы)

-

-

-

-

-

-

-

Калктуу конуштун жерлери (турак жай курулушу)

-

-

-

-

-

-

--

Токой фондусунун жерлери

-

-

-

-

-

-

-

Суу фондусунун жерлери

-

-

-

-

-

-

-

6.2. Учурдагы кырдаалга анализ жүргүзүү

Жалпысынан алганда, Ала-Тоо айыл аймагында айыл чарба багытындагы жерлер жетиштүү – 10,801 га. Айдоо жер аянты 6054 га. Кайрак жерлер 138 га. Сулуу жер 1100 га. Жайыт жерлер 5047 га. Кайра бөлүштүрүү жерлери (ФПС) 1474 га.

Акыркы 10жылдан бери айыл аймагыбыздын экологиясы кескин түрдө өзгөрдү: кышкысын кардын жаабагандыгы, жайкысын жаандын көлөмү кескин түрдө азайгандыгына байланыштуу үлүш жана ФПСтин жерлеринен дыйкандар жакшы тушум алышууда.

Мындан тышкары, турак жай куруу үчүн жерлерди трансформациялоо талап кылынат. Ошондой эле жаңы социалдык объектилерди куруу үчүн бош жаткан жерлерди пайдалануу пландалууда.

6.3. Мейкиндик планынын элементтери

Мейкиндик планын өзгөртүүдөгү чаралар же ниеттер:

Күтүлгөн жыйынтыктар:

Ала-Тоо айыл аймагында айыл чарба багытындагы пайдаланылбаган 20 га жерди, калктын санынын өсүшүнөн жана жарандардын кайрылууларынан улам аны кеңейтүү зарылчылыгына байланыштуу турак жай фондунун жерлерине трансформациялоо керек.»

Ала-Тоо айыл аймагында калктын саны 48834 ко жеткендигине байланыштуу элдин турак жайга муктаждыгына байланыштуу жерлерди калктуу конуш багытына трансфармациялоо зарылчылыгын билдиребиз.

Ала-Тоо айыл аймагында калктын саны 48834 ко жеткендигине байланыштуу элдин турак жайга муктаждыгына байланыштуу жерлерди калктуу конуш багытына трансфармациялоо зарылчылыгын билдиребиз.

Калк арасында трансформациялоого зарылчылыгын билдиребиз.

Элдер жашоого турак жайларды курушат.

Ала-Тоо айыл аймагында соода түйүндөрүн ачуу жана өндурүш ишканаларын курууга жер аянттарын трансфармациялоо иштерин жүргүзүү.

Ишкерлерге соода туйүндөрүн ачуу жнана өндүрүш жүргүзүүгө 30%калк арасында 70% айлана чөйрөнү коргоого болгон көз караштары өзгөрөт.

7-БӨЛҮМ. АЙЛАНА-ЧӨЙРӨ

7.1. (таблица) Айлана-чөйрө

Категория

факт

күтүлгөн.

прогноз

2021 ж.

2022 ж.

2023 ж.

2024 ж.

2025 ж.

2026 ж.

2027 ж.

Жаратылышты коргоо зоналарынын, ӨКЖА, микрокоруктардын аянты (га)

-

-

-

-

-

-

-

Токойлор ээлеген аймак, анын ичинде жайылма токойлор (га)

10

10

10

10

10

10

10

Токойлорду калыбына келтирүү (га)

-

-

-

-

-

-

-

Деградацияланган жайыттардын аянты (га)

-

-

-

-

-

-

-

Малдын жайытка болгон жүгү (1 айда 1 гектарга шарттуу малдын башынын саны)

18

18

18

18

18

18

18

Деградацияланган жайыттардын жалпы жайыт аянтына карата үлүшү (%)

-

-

-

-

-

-

-

Деградацияга дуушар болгон айыл чарба жерлеринин аянты (га)

-

-

-

-

--

-

-

Деградацияланган жайыттардын жалпы аянтына карата калыбына келтирилген жайыттардын үлүшү (%)

-

-

-

-

-

-

-

Энергияны үнөмдөө. Кожолуктардын жылытуу үлүшү (%):

97

97

98

101

112

127

110

борбордук жылытуу

-

-

-

-

-

-

-

электр энергиясы

3

3

3

3

4

5

6

газ

-

-

-

-

10

20

50

меш жылытуу

92

93

94

95

95

97

98

башка орнотуулар

2

2

2

2

3

4

5

башка кайра жаңылануучу булактар же энергияны үнөмдөөчү орнотуулар (мисалы, көпкө күйүүчү мештер ж.б.)

1

2

2

4

5

6

7

КТК полигондорунун саны (даана)

-

-

-

-

-

-

-

КТКны кайра иштетүү боюнча ишканалар же коңшу аймактардагы мындай ишканалар менен макулдашуу (бир.)

-

-

-

-

-

-

-

Санкцияланбаган полигондордун саны (бир.)

-

-

-

-

-

-

-

Кен казып алуу тармагынын объекттери (бир.)

-

-

-

-

-

-

-

Экологиялык тобокелдиги жогору кен казып алуу тармагынын объекттери (даана)

-

-

-

-

-

-

-

Тазалоочу курулмалар аркылуу өткөн саркынды суулар (%)

-

-

-

-

-

-

-

7.2. Учурдагы кырдаалга анализ жүргүзүү

Экологиялык маселелерде бир катар көйгөйлөр бар:

-          Көпчүлүк таштандылар туура эмес сорттолбойт же жок кылынбайт. Жылдар бою тазаланбаган бир нече үйүлгөн күл бар;

-          Полигонду тез арада көчүрүү зарыл;

-          Таштандыларды чогултуу үчүн контейнерлердин жоктугу;

-          Таштандыларды чогултуу үчүн кызматкерлердин жетишсиздиги;

-          Таштандыларды кайра иштетүүчү жабдуулардын жетишсиздиги;

-          Айыл тургундары тиричилик жана ичүүчү керектөөлөр үчүн суу менен жер астындагы скважиналардан берүү жолу менен камсыздалат жана ААнын аймагында канализация жок болгондуктан, тиричилик саркынды суулары жерге (септик) кирип, ичүүчү суулардын булгануу коркунучун жаратат.

кызматкерлери аймактын тазалыгын камсыз кылуу максатында атайын агартуу иштерин жүргүзүүдө.

Ала-Тоо айыл окмотундо 2025-жылдарга таштанды чыгаруучу машина алуу пландалууда.

Корутундулар жана сунуштар:\

Ала-Тоо айыл аймагында кооптуу же тоо-кен өндүрүшү жок, жаратылыш парктары жок, ошондуктан негизги экологиялык маселелер катуу тиричилик калдыктарын башкарууга байланыштуу. Полигондордун абалы жана таштандыларды ташып чыгаруу жана көмүү үчүн зарыл болгон жайлардын жоктугу жакынкы келечекте ААнын экологиялык абалына өтө терс таасирин тийгизиши мүмкүн. Кырдаалды жакшыртуу үчүн катуу таштанды калдыктары (КТК) полигонду рекультивациялоо, таштандыларды ташып чыгарууну уюштуруу боюнча иш-чаралар, ошондой эле долбоор толукталганда жогорудан келген маалыматты пайдалануу боюнча чоң долбоор каралган.

7.3. Экология маселелери

Артыкчылык

Мүмкүн болгон чаралардын жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр

Таштанды чыгаруучу полигон куруу

"Жабдууларды сатып алуу жана орнотуу,

Ала-Тоо айыл аймагында коопсуздук талаптарын сактоо менен таштанды чыгаруучу полигон уюштуруу

Бак-дарактарга зыян келтирип жаткан зыянкеч курттар менен күрөшүүнүн эффективдүү жолуна тез арада өтүү керек.

Бак-дарактарга каршы зыянкечтер менен күрөшүүдө илимдер академиясынан адистери жана лабораториялар менен тыгыз иш алып барып өсүмдүктөрдү сактап калуу керек.

Бак-дарактарга каршы зыянкечтер менен күрөшүп, парктарды, сквер жана башка бак-дарактарды көп отургузуу жгы күчөтүлөт.

Таштандылардан айлана-чөйрөнүн булганышын алдын алуу

Коомдук жайларда атайын таштанды челектерин орнотуу

2025-2027

Бала-бакчаларда, мектептерде, кантордо Фаптарда жана башка баардык коомдук жайларда таштанды челектерин уюштуруу. Муниципалдык ишкана менен бирдикте