ШИНА ӨНӨР ЖАЙЫНЫН, АСБЕСТ-ТЕХНИКАЛЫК ЖАНА РЕЗИНА-ТЕХНИКАЛЫК БУЮМДАРДЫ ЧЫГАРУУЧУ ИШКАНАЛАРДЫН БУЛГООЧУ ЗАТТАРДЫН ЧЫГЫНДЫЛАРЫН ЭСЕПТӨӨ МЕТОДИКАСЫ

1. Чаңдын бөлүнүп чыгышы. Технологиялык жабдуулардын, ташуу жана дозалоо системаларынын иштөө учурунда абага көтөрүлгөн чаңдын көлөмү (г/саат) кайра иштетилүүчү продуктунун жалпы белгиленген технологиялык жоготууларынын нормаларына, анын чаңдашуу даражасына жана жергиликтүү жоготуулардын коэффициентине жараша төмөнкү формула боюнча аныкталат:

                                       q = DK_нпК_пК_опК_мп …, (1)

мында D – жабдуунун өндүрүмдүүлүгү (г/саат); К_мп – нормаланган технологиялык жоготуулардын коэффициенти; К_п – продукциянын чаңдашуу даражасын эске алуучу коэффициент, К_оп – операциялык жоготуулардын коэффициенти, К_мп – жергиликтүү жоготуулардын коэффициенти (жабдуунун конструкциялык өзгөчөлүктөрү менен аныкталат).

Нормалануучу технологиялык жоготуулардын К_нп коэффициенти өндүрүштө колдонулган чийки заттардын, материалдардын жана жарым фабрикаттардын технологиялык калдыктарынын жана жоготууларынын тармактык нормативдерине ылайык кабыл алынат.

Продукциялардын чаңдашуу даражасын эске алуучу К_п коэффициенти төмөнкүдөй кабыл алынат: гранулаланган заттар үчүн – 0,1; көлөмдүк салмагы 0,5 кг/л чейинки чачылма заттар үчүн – 0,5; көлөмдүк салмагы 0,5 кг/л ашык чачылма заттар үчүн – 0,2; майда дисперстүү чаң фракциялары үчүн (350 мкм чейин) – 1,0.

Чачылма материалдарды ташуу, сактоо жана иштетүү (кургатуу, электен өткөрүү, таразалоо) учурундагы операциялык жоготуулардын К_оп коэффициенти "Мунайды кайра иштетүүчү жана нефтехимиялык өнөр жай ишканаларын жарылуу, жарылуу-өрт жана өрт коркунучу боюнча категориялоо методикасына" ылайык кабыл алынат.

Операциялык жоготуулардын коэффициенти К_оп кургатуу учурундагы жоготуулар - 10%; себүү учурундагы жоготууга - 40%; кол менен чаптоо жана таратуу учурундагы чыгымдар - 20%; ташуу учурундагы жоготолор - 15%; сактоо учурундагы жогототтор - 15% .

Жергиликтүү жоготуулардын К_мп коэффициенти жабдуунун иштөө мүнөзүнө жана анын конструкциялык өзгөчөлүктөрүнө жараша аныкталат. Бул коэффициент өндүрүштүк шарттарда ушул сыяктуу жабдууларды пайдалануу тажрыйбасына таянуу менен эмпирикалык түрдө аныкталат. Ысык материалдарды кайра иштетүү технологиялык процессинин ар кандай жабдууларынан жергиликтүү жоготуулардын коэффициенттеринин суммасы бирдикке барабар болушу керек.

2. Булганыч заттардын бууларынын бөлүнүп чыгышы. Ар кандай сыйымдуулуктагы аппаратуралар (аралаштыргычтар, реакторлор ж.б.) иштегенде, ошондой эле технологиялык процесстерде түздөн-түз суюктуктарды колдонууда (мисалы, резина беттерин бензин менен тазалоодо, желимдерди сүйкөөдө ж.б.) зыяндуу заттардын буулары бөлүнүп чыгат, алардын саны төмөнкү формула боюнча эсептелет:

                                           П= vFф (2)

мында F – буулануу аянты (м²); ф – буулануу убактысы (с); v – төмөнкү формула боюнча аныкталуучу буулануу ылдамдыгы (г/(см2)):

Бул жерде М_п – суюктук буусунун молекулярдык массасы (г/моль); Dt – абанын t температурасындагы диффузия коэффициенти t (см2/с):

мында t – бөлмөдөгү абанын температурасы (^оС); V_t – температурасындагы суюктук буусунун 1 молу ээлеген көлөм t (см³/моль); V_t = V_o (1 + бt),  мында V_o = 2243 см³/г, б = 0,00267; Р_п – аппараттагы суюктуктун жана аба чөйрөсүнүн орточо арифметикалык температурасына барабар температурадагы суюктуктун үстүндөгү буунун басымы (гПа); з – эркин буулануудан кыймылдуу аба агымындагы суюктуктун буулануусуна өтүү коэффициенти. з коэффициентинин маанилери буулануу зонасындагы абанын эсептик ылдамдыгына жараша 1-таблица боюнча кабыл алынат.

Таблица 1