Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Жарандык авиация мамлекеттик агенттигинин 2026-жылдын 29-апрелиндеги № 13-21-3 буйругуна тиркеме

 

Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелери КРАЭ-6 «Вертолёттор. Аба кемелерин эксплуатациалоо. III бөлүк» ӨЗГӨРТҮҮЛӨР жана ТУУРАЛООЛОРДУ КАТТОО БАРАГЫ

 

 

            Эскертүү. Бул нускага өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизген күн жөнүндө жазуулар жана бул нускага өзгөртүүнү киргизген адамдын колу ушул Эрежелердин ээсине тиешелүү.

 

МАЗМУНУ

Өзгөртүүлөрдү Жана Түзөтүүлөрдү Каттоо Барагы ……………………….. 2

Мазмуну .............................................................................................................. 3 Кыскартмалар жана шартту белгилер ………………………………….........  9

1-Бап. Аныктамалар. жалпы жоболор ……………………………………… 13

2-Бап. Колдонуу …………………………………………………………….. 31

3-Бап. Эларалык коммерциялык аба транспорту. Жалпы жоболор …….. 31

§ 1. Мыйзамдарды, эрежелерди жана жол-жоболорду сактоо  …………… 32

§ 2. Чет өлкөлүк эксплуатант тарабынан мамлекеттик мыйзамдарынын, эрежелеринин жана процедураларынын сакталышы ................................... 33

§ 3. Учуу коопсуздугун башкаруу ................................................................... 35

§ 4. Психоактивдүү заттарды колдонуу  ......................................................... 36

4-Бап. Учууларды аткаруу .............................................................................. 36

§ 1. Эксплуатациялык каражаттар  .................................................................. 36

§ 2. Учууларды жүргүзүү укугуна тастыктамалоо жана контролдоо ..........37

§ 3. Учууларга даярдык .................................................................................. 38

§ 4. Учуу учурунда аткарылуучу эрежелер .................................................. 45

§ 5. Вертолёт командиринин милдеттери …………………………………... 48

§ 6. Учууларды камсыз кылуу боюнча кызматкердин / учуу диспетчеринин милдеттери ......................................................................................................... 48

§ 7. Кол жүгү (Ручной багаж) ........................................................................... 49

§ 8. Чарчоону көзөмөлдөө ................................................................................. 49

5-Бап. Тастыктамаланган вертолёттордын учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүнө карата эксплуатациялык чектөөлөр ................................. 50

§ 1. Жалпы жоболор ....................................................................................... 50

§ 2. Тастыктамаланган вертолётторго карата колдонулуучу учуу-техникалык мүнөздөмөлөрдүн эксплуатациялык чектөөлөрү .......................................... 51

§ 3. Тоскоолдуктар жөнүндө маалымат ........................................................ 54

§ 4. Ачык аба ырайы шарттарында (ПМУ) 3-класстагы учуу-техникалык мүнөздөмөлөргө ылайык аткарылуучу вертолёттордын операцияларына карата кошумча талаптар (визуалдык учуу эрежелери (ПВП) боюнча атайын учууларды кошпогондо) ................................................................................... 54

6-Бап. Вертолёттун бортундагы приборлор, жабдуулар жана учуу документтери ………………………………………………………………….. 55

§ 1. Жалпы жоболор ........................................................................................... 55

§ 2. Бардык вертолёттор: бардык учуулар ....................................................... 57

§ 3. Борттук жазгычтар (самописцылар) ......................................................... 59

§ 4. Күндүз жана түнкү ПВП жана ППП учууларын аткаруу үчүн приборлор жана жабдуулар .................................................................................................. 63

§ 5. Бардык вертолёттор: суу бетинде учуулар .............................................. 64

§ 6. Бардык вертолёттор: кургактыктын атайын белгиленген райондорунун үстүнөн учуулар ................................................................................................. 65

§ 7. Авариялык берүүчү түзүлүш (ELT) .......................................................... 65

§ 8. Бардык вертолёттор: бийиктикте учуулар ................................................ 66

§ 9. Бардык вертолёттор: муз пайда болгон шарттардагы учуулар .............. 67

§ 10. Жүргүнчүлөрдү ташууну аткаруучу вертолёттор. Аба ырайынын өзгөчө кубулуштарын аныктоо .................................................................................... 67

§ 11. Үн деңгээли боюнча КРАЭ-16нын I томунун жоболоруна шайкеш келүүгө тийиш болгон бардык вертолёттор ..................................................... 67

§ 12. Жүргүнчү ташуучу вертолёттордагы кабиналык экипаж мүчөлөрүнүн орундук жайгашуусу ........................................................................................... 68

§ 13. Барометрдик бийиктик боюнча маалымат жөнөтүүчү кабыл алып жооп бергич (приём-ответчик) менен жабдылышы керек болгон вертолёттор ...... 68

§ 14. Микрофондор .............................................................................................. 68

§ 15. Вибрация деңгээлин көзөмөлдөө системасы ........................................... 69

§ 16. Автоматтык конуу тутумдары (системалары), коллиматордук индикаторлор (HUD) же эквиваленттүү индикаторлор, кеңейтилген визуалдаштыруу мүмкүнчүлүктөрү бар техникалык көрүү тутумдары (EVS), синтезделген визуалдаштыруу тутумдары (SVS) жана/же айкалыштырылган визуалдаштыруу тутумдары (CVS) менен жабдылган вертолёттор ............... 69

§ 17. Электрондук учуу планшеттеры (EFB) .................................................... 69

7-Бап. Вертолёттун борттук байланыш, навигациялык байкоо (көзөмөл) жабдуулары ........................................................................................................................ 70

§ 1. Байланыш жабдуулары............................................................................ 70

§ 2. Навигациялык жабдуулар........................................................................ 75

§ 3. Байкоо жабдуулары................................................................................. 76

§ 4. Жабдууну орнотуу................................................................................... 76

§ 5. Электрондук навигациялык маалыматтарды башкаруу.......................... 74

8-Бап. Вертолёттордын учууга жарамдуулугун сактоо.................................. 74

§ 1. Учууга жарамдуулукту сактоону улантууга байланыштуу эксплуатанттын милдеттери..................................................................................................... 74

§ 2. Эксплуатанттын техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча колдонмосу

§ 3. Техникалык тейлөө программасы............................................................ 76

§ 4. Учууга жарамдуулукту сактоо жөнүндө катталуучу маалыматтар......... 76

§ 5. Учууга жарактуулукту сактоо боюнча маалымат.................................... 77

§ 6. Модификациялар жана оңдоолор............................................................ 77

§ 7. Техникалык тейлөө тууралуу күбөлүк..................................................... 77

§ 8. Эсепке алуу документациясы.................................................................. 78

9-Бап. Вертолёттун учуу экипажы................................................................. 78

§ 1. Учуу экипажынын курамы...................................................................... 78

§ 2. Авариялык кырдаалда учуу экипажынын мүчөлөрүнүн милдеттери...... 78

§ 3. Учуу экипажынын мүчөлөрүн окутуу программасы............................... 78

§ 4. Квалификация.......................................................................................... 80

§ 5. Учуу экипажынын жабдуулары (жеке жабдуулары) .............................. 82

§ 6. Учуу убактысы, кызматтык учуу убактысы жана эс алуу убактысы....... 82

§ 7. Эксплуатанттын милдеттери .................................................................. 87

§ 8. Экипаж мүчөлөрүнүн милдеттери .......................................................... 87

§ 9. Чарчоо тобокелдигин башкаруу (FRM)................................................... 88

§ 10. Учуу убактысын көрсөтүү режимдери .................................................. 88

§ 11. Коммерциялык аба ташууларын аткаруучу эксплуатанттар ................. 89

§ 12. Учуу мезгилдери жана нөөмөттө болуу (дежурство) мезгилдери ........ 92

§ 13. Дислокация ........................................................................................... 93

§ 14. Бөлүнгөн нөөмөт мезгили ..................................................................... 93

§ 15. Резервде болуу (запас) мезгили жана аэропортто нөөмөттө болуу мезгилдери 93

§ 16. Запас....................................................................................................... 94

§ 17. Эс алуу мезгилдери................................................................................ 94

§ 18. Тамактануу............................................................................................. 95

§ 19. База жөнүндө, учуу убактысы, нөөмөт жана эс алуу мезгилдери боюнча эсепке алуу жазуулары ............................................................................................. 96

§ 20. Чарчоону башкаруу боюнча даярдык.................................................... 96

§ 21. Жарандык авиациянын аба кемелеринин экипаж мүчөлөрүнүн иш убактысы жана эс алуу убактысы режиминин өзгөчөлүктөрү................................................ 96

§ 22. Атайын авиациялык иштерди аткарууда иш убактысы .......................... 97

§ 23. Учуу нөөмөтү .............................................................................................. 98

§ 24. Учуу убактысы ............................................................................................ 99

§ 25. Учуу нөөмөттөрүнүн ортосундагы жердеги иш убактысы ................... 99

§ 26. Аба кемелери учууларды аткарууда учуу эксплуатациясы боюнча Колдонмо тарабынан уруксат берилген экипаждын минималдуу курамынын учуу нөөмөтүнүн узактыгы ............................................................................ 100

§ 27. Транспорттук учууларды аткарууда кеңейтилген экипаж курамынын учуу нөөмөтүнүн узактыгы ........................................................................... 100

§ 28. Нөөмөттө туруу жана резервде болуу учурундагы иштөө убактысы 101

§ 29. Учуу нөөмөттөрүнүн ортосунда жана учуу кечиккен учурда базадан тышкаркы аэропортто учууну күтүп турган мезгилдеги жердеги иштөө убактысы ........................................................................................................... 101

§ 30. Аба кемесинин учууларды аткарууда бөлүнгөн учуу нөөмөтү үчүн иштөө жана эс алуу убактысынын узактыгы ................................................. 102

§ 31. Экипаж мүчөсү жүргүнчү катары орун алмаштырганда иштөө убактысынын узактыгы ................................................................................... 102

§ 32. Окуу жана (же) машыгуу учууларын аткарууда иштөө убактысынын узактыгы ............................................................................................................. 102

§ 33. Мүчүлүштүктөрү (бузук жерлери) бар аба кемесин айдап өтүүдө (айдоодо) (перегонка) иш убактысынын жана эс алуу убактысынын узактыгы

§ 34. Күтүлбөгөн жагдайлар учурунда экипаж мүчөлөрүнүн иштөө жана эс алуу убактысы ................................................................................................... 103

§ 35. Авиациялык иштерди аткарууда учуу экипаждары мүчөлөрүнүн иштөө жана эс алуу убактысынын өзгөчөлүктөрү ................................................... 104

§ 36. Милдеттүү медициналык текшерүүдөн өтүү убактысы ..................... 105

§ 37. Эс алуу убактысы ................................................................................... 105

§ 38. Күнүмдүк эс алуу .................................................................................... 106

§ 39. Апта (жума) сайын үзгүлтүксүз эс алуу мөөнөтү(дем алыш күндөрү)107

§ 40. Требования к планированию и учету рабочего времени и времени отдыха .............................................................................................................. 107

10-Бап. Учуу коопсуздугун камсыздоо боюнча кызматкер/учуу диспетчери

11-Бап. Борттук журналдар жана эсепке алуу документтери, колдонмолор109

§ 1. Учуу боюнча колдонмо ............................................................................ 109

§ 2. Эксплуатанттын техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча колдонмосу

§ 3. Техникалык тейлөө программасы ............................................................ 111

§ 4. Борттук журнал .......................................................................................... 111

§ 5. Борттогу авариялык куткаруу жабдууларын эсепке алуу ..................... 112

§ 6. Борттук жазгычтардын (самописцы) жазуулары .................................. 112

12-Бап. Кабина экипажынын мүчөлөрү  ……………………………………  112

§ 1. Авариялык кырдаалда милдеттерди бөлүштүрүү  ...................................113

§ 2. Учуу маалындагы кабиналык экипаж мүчөлөрүнүн коопсуздугу ....... 113

§ 3. Даярдык (окутуу) .......................................................................................113

13-Бап. Коопсуздук  ………………………………………………………….. 114

§ 1. Вертолёттун тинтүү эрежелеринин контролдук тизмеси ..................... 114

§ 2. Даярдоо (окутуу) программалары ........................................................... 114

§ 3. Мыйзамсыз кийлигишүүлөр фактылары тууралуу билдирүү .............. 114

14-Бап. Кооптуу жүктөр …………………………………….………………. 114

§ 1. Жалпы колдонуу учурлары ....................................................................... 114

§ 2. Мамлекеттик жоопкерчилик ..................................................................... 115

§ 3. Кооптуу жүктөрдү жүк катары ташуу үчүн эксплуатациялык уруксаты жок эксплуатанттар .......................................................................................... 115

§ 4. Кооптуу жүктөрдү жүк катары ташуу үчүн атайын уруксаты бар эксплуатанттар ................................................................................................ 116

§ 5. Маалымат берүү ........................................................................................ 117

§ 6. Ички коммерциялык аба кемесинин ташуулары ................................... 118

 15-Бап. Эксплуатанттар тарабынан учуулардын коопсуздугунун камсыз кылынышын контролдоо ……………………………………………………. 118

§ 1. Негизги авиациялык мыйзамдар .............................................................. 118

16-Бап. Аспаптык ( начар) метеорологиялык шарттарда 3-класстагы учуу-техникалык мүнөздөмөлөргө ылайык вертолёттордын операцияларына карата кошумча талаптар  …………………………………………………………… 119

§ 1. Кыймылдаткычтардын ишенимдүүлүгү ................................................ 119

§ 2. Системалара жана жабдуулар  ................................................................. 121

§ 3. Иштөө жөндөмдүүлүгүнө минималдык талаптар: эксплуатациялык жабдуулар .........................................................................................................

§ 4. Учууларды аткаруу боюнча колдонмонун маалыматы ........................ 122

§ 5. Окуялар жөнүндө маалыматтарды билдирүү ......................................... 122

§ 6. Эксплуатант тарабынан учууларды пландоо ......................................... 122

§ 7. Учуу экипажынын тажрыйбасы, даярдыгы жана квалификациясын текшерүү ........................................................................................................... 123

§ 8. Эксплуатантты тастыктамалоо же бекитүү ........................................... 123

17-Бап. Эксплуатанттын тастыктамасы (ЭТ) ............................................... 124

§ 1. Колдонуунун максаты жана чөйрөсү ...................................................... 124

§ 2. ЭТ форматы .............................................................................................. 124

§ 3. Аба кемесинин ар бир модели үчүн эксплуатациялык спецификациялар

18-Бап. Борттук жазгычтар ............................................................................. 132

§ 1. Жалпы талаптар ........................................................................................ 129

§ 2. Учуу маалыматтарын жазгыч (FDR) жана борттук маалыматтарды каттоо системасы (ADRS) ........................................................................................... 131

§ 3. Борттук үн жазгычы (CVR) жана экипаж кабинасындагы үн абалын каттоо системасы (CARS) ............................................................................... 132

§ 4. Визуалдык кырдаалды катточу борттук жазгыч (AIR) жана визуалдык кырдаалды каттоочу борттук система (AIRS) ............................................... 133

§ 5. Маалыматтарды берүү линиясынын каттоочусу (DLR) ........................ 134

§ 6. Учуу маалыматтарын каттоочу борттук системаларды текшерүү ....... 134

A4-1 таблицасы. Учуу маалыматтарын жазгычтын параметрдик мүнөздөмөлөрү ................................................................................................ 136

A4-2 таблицасы. Маалыматтарды берүү линиясынын каттоочусу үчүн колдонмолордун сүрөттөлүшү ....................................................................... 141

A4-3 таблицасы. Борттогу маалыматтарды жазуу системаларынын параметрдик мүнөздөмөлөрү .......................................................................... 142

19-Бап. Жалпы багыттагы авиация үчүн атайын ырастоолор .................... 146

§ 1. Колдонуунун максаты жана чөйрөсү .................................................... 146

§ 2. Атайын бекитүү форматы ..................................................................... 146

20-Бап. 3-bis беренесинде каралган келишимдин кыскача сүрөттөлүшү ... 140

§ 1. Колдонуунун максаты жана чөйрөсү ..................................................... 148

21-Бап. Чарчоо тобокелдигин башкаруу системасына (FRMS) коюлган талаптар (FRMS) ............................................................................................. 151

§ 1. FRMS боюнча саясат жана документтештирүү .....................................151

§ 2. Чарчоого байланышкан тобокелдиктерди башкаруу процесстери   .... 152

§ 3. FRMS жардамы менен учуу коопсуздугун камсыздоо процесстери ... 153

§ 4. FRMSти жайылтуу процесстери .............................................................. 153

22-Бап. Учуу иштерин жүргүзүү боюнча колдонмонун мазмуну .............. 154

§ 1. Түзүм ......................................................................................................... 162

§ 2. Мазмуну. Жалпы жоболор ...................................................................... 154

§ 3. Аба кемесин эксплуатациялоо боюнча маалымат ............................... 156

§ 4. Маршруттар, аэродромдор и вертолёт аянтчалары ............................. 157

§ 5. Даярдык .................................................................................................... 158

Кошумча А. Медициналык каражаттардын запастары .............................. 158

§ 1. Биринчи медициналык жардам комплектиси (кутучасы) .................... 158

Кошумча Б. Минималдык жабдуулар тизмеси (MEL) ............................... 159

Кошумча В. Эксплуатанттын ишмердүүлүгүн тастыктамалоо жана текшерүү

§ 1. Колдонуунун максаты жана чөйрөсү ..................................................... 160

§ 2. Милдеттүү техникалык коопсуздукту баалоолору ............................... 161

§ 3. Уруксаттар ................................................................................................ 162

§ 4. Бекитүүгө же кабыл алууга байланыштуу башка жагдайлар ............... 162

§ 5. Учуу иштерин жүргүзүү боюнча стандарттарынын аткарылышын текшерүү .......................................................................................................... 162

§ 6. Эксплуатанттын тастыктамаларын өзгөртүү ......................................... 162

Кошумча Г. Учуу коопсуздугун камсыз кылуу боюнча документация системасы ......................................................................................................... 163

§ 1. Киришүү .................................................................................................... 163

§ 2. Түзүм ......................................................................................................... 163

§ 3. Апробация ................................................................................................. 164

§ 4. Түзүү .......................................................................................................... 165

§ 5. Ишке киргизүү .......................................................................................... 165

§ 6. Өзгөртүү ..................................................................................................... 166

Кошумча Д. Аспаптык (начар) метеорологиялык шарттарда 3-класстагы учуу-техникалык мүнөздөмөлөргө ылайык вертолёттордын операцияларына (учууларына) карата кошумча нускамалык материал ................................ 167

§ 1. Максаты жана милдети ........................................................................... 167

§ 2. Кыймылдаткычтардын ишенимдүүлүгү ............................................... 167

§ 3. Учуу иштерин жүргүзүү боюнча Колдонмо ........................................ 169

§ 4. Эксплуатантты тастыктамалоо же бекитүү ....................................... 169

§ 5. Эксплуатацияга уруксат берүү жана техникалык тейлөө программасына коюлган талаптар .............................................................................................170

Кошумча Е. Борттук өзү жазгычтарга тиешелүү колдонуудагы жоболор боюнча маалымдама ....................................................................................... 170

§ 1. Киришүү .................................................................................................... 170

§ 2. Таблицалардын аталыштары ................................................................... 171

§ 3. Жалпы жоболор ........................................................................................ 172

§ 4. Мисалдар ................................................................................................... 172

Кошумча Ё. Кооптуу жүктөр ......................................................................... 173

§ 1. Колдонуу максаты жана чөйрөсү ........................................................... 173

§ 2. Аныктамалар ........................................................................................... 173

§ 3. Мамлекеттер ............................................................................................ 173

§ 4. Эксплуатант ............................................................................................. 174

 

 

 

 

 

 

 

Кыскартуулар жана шарттуу белгилер

(ушул КРАЭде колдонулган терминдер жана белгилөөлөр)

 

КРАЭ –Кыргыз Республикасынын авиациялык эрежелери

1-КРАЭ “Авиация кызматкерлерине күбөлүктөрдү берүү”

2-КРАЭ “Учуу эрежелери”

3-КРАЭ “Учууларды метеорологиялык жактан камсыз кылуу”

4-КРАЭ “Аэронавигациялык карта”

5-КРАЭ “Абадагы жана жердеги операцияларда колдонулуучу өлчөө бирдиктери”

Ушул эрежелерде «Аба кемелерин эксплуатациялоо»

7-КРАЭ “Жарандык аба кемелерин каттоо”

8-КРАЭ “Аба кемелеринин учууга жарактуулугу”

9-КРАЭ “Формалдуулукту жөнөкөйлөтүү”

10-КРАЭ “Авиациялык электробайланыш”

11-КРАЭ “Аба кыймылын тейлөө”

12-КРАЭ “Издөө жана куткаруу”

13-КРАЭ “Авиациялык кырсыктарды жана инциденттерди иликтөө”

14-КРАЭ “Аэродромдор”

15-КРАЭ “Учуу үчүн аэронавигациялык камсыздоо”

17-КРАЭ “Авиациялык коопсуздук”

18-КРАЭ “Кооптуу жүктөрдү аба аркылуу ташуу”

19-КРАЭ “Учуу коопсуздугун башкаруу”

20-КРАЭ “Аба каттамдары эрежелери”

АУБС (АСУП) - Учууну башкаруунун автоматтык системасысы

БКЭС (БСПС) - Кагылышууларды эскертүү боюнча борттук системасы

ВМШ (ВМУ) – визуалдык метрологиялык шарттар

гПа – гектопаскаль

сым.мам.бир. (д.рт.ст.)- сымап мамычасынын дюйму

кат. I –I категория

кат. II – II категория

кат. III – III категория

кг - килограмм

км - километр

кН - килоньютон

м - метр

Мбар – миллибар

Гц – мегагерц

д.миль (м. миля) - деңиз миль

АКТ (ОВД) – аба кыймылын тейлөө

ЖАО (ОГА) – жарандык авиация органы

АКУ (ОрВД) – аба кыймылын уюштуруу

ВУЭ (ПВП) - визуалдык учуу эрежелери

УТКА (ПДПВ) - учууну токтотууга керектүү аралык (дистанция)

ПМШ (ПМУ) - прибордук метеорологиялык шарттар

ПУЭ (ППП) - прибордук учуу эрежелери

КЖА (РПД) - конууга жеткиликтүү аралык (вертолёт үчүн)

ЭБС (СИ) - Эл аралык бирдиктер системасы

см. - сантиметр

ЭТ (СЭ) – эксплуатант тастыктамасы

АКБ (УВД) - Аба кыймылын башкаруу

уз – түйүн (узел)

фут - фут

ЖМ (ЧМ) - жыштыктык модуляция

ADRS - маалыматтарды каттоо борттук системасы

ADS-C - келишимдик автоматтык көз каранды байкоо

AIG - Авиациялык кырсыктарды жана инциденттерди иликтөө бөлүмү

AIR - визуалдык абалды жазуучу борттук регистратор

AIRS - визуалдык абалды каттоо борттук системасы

АОС - авиациялык оперативдик көзөмөл

АРСН – конууга даярдануу

AR - санкцияланган, талап кылынуучу

ATN - авиациялык электробайланыш тармагы

CARS - экипаж кабинасындагы үн абалын каттоо системасы

CFIT - техникалык жактан жарактуу аба кемесинин жер менен кагылышуусу

СОМАТ – эксплуатант материалдары

CPDLC - маалымат берүү линиясы аркылуу “диспетчер – пилот” байланыш системасы

CVR - кабинадагы үн жазгыч (борттук сүйлөө жазгычы)

CVS - айкалышкан визуализация системасы

DA - чечим кабыл алуу абсолюттук бийиктиги

DA/H - чечим кабыл алуу абсолюттук / салыштырмалуу бийиктиги

DH - чечим кабыл алуу салыштырмалуу бийиктиги

DLR - маалымат берүү линиясынын регистратору

DLRS - маалымат берүү линияларын каттоо системасы

DME - аралыктын өлчөө жабдуусу

DPATO - учуудан кийинки мүнөздүү чекит

DPBL- конууга чейинки мүнөздүү чекит

EFB - электрондук учуу планшети

EFIS - Аба кемесинин учуу-пилоттук жабдууларынын электрондук системасы

EGT – чыгарылган газдардын температурасы

EICAS - Кыймылдаткычтын ишин индикациялоо жана экипажды эскертүү системасы

ELT - авариялык багыт бергич (аварийный приводной передатчик)

ELT(AF) - автоматтык стационардык ELT

ELT(AP) - автоматтык көчмө ELT

ELT(AD) - автоматтык жайылтылуучу ELT

ELT(S) - авариялык-куткаруу ELT

EPR - кыймылдаткычтагы басымдын жогорулатуу даражасы

EUROCAE - жарандык авиация үчүн жабдуулардын европалык уюму

EVS - кеңейтилген визуализация мүмкүнчүлүктөрү бар техникалык көрүү системасы

FANS - келечектеги аэронавигациялык системалар

FATO - конуу жана учуу акыркы этабынын зонасы

FDР - учуу тапшырмасын аткаруу мөөнөтү

FDR - учуу маалыматтарын жазуучу түзүлүш (самописец)

g – нормалдуу тездөө

HUD – коллиматордук индикатор

HUMS - вертолёттун абалын жана иштөө жөндөмүн көзөмөлдөө системасы

IGE – жердин таасир (гравитациялык) зонасында

ILS - аспаптар боюнча конуу системасы

LDAH - колдонууга боло турган (ылайыктуу) конуу аралыгы

LDP - конуу боюнча чечим кабыл алуу чекити

LDRH - талап кылынган конуу аралыгы

LED – жарык диод (светодиод)

MDA - минималдуу абсолюттук түшүү бийиктиги

MDA/H – минималдуу абсолюттук/салыштырмалуу түшүү бийиктиги

MDH - минималдуу салыштырмалуу түшүү бийиктиги

MEL – минималдуу жабдуулар тизмеси

MLS – микротолкундуу конуу системасы

MMEL - типтик минималдуу жабдуулар тизмеси

MOPS - минималдуу эксплуатациялык мүнөздөмөлөрдүн стандарттары

N1 - төмөнкү басым компрессорунун айлануу саны (эки баскычтуу компрессор)

 N2 - жогорку басым компрессорунун айлануу саны (эки баскычтуу компрессор);

— вентилятордун айлануу саны (үч баскычтуу компрессор)

NVIS – түнкү көрүү системасы

ОСА - тоскоолдуктарды абсолюттук бийиктикте өтүү бийиктиги

ОСА/Н - тоскоолдуктарды абсолюттук/салыштырмалуу бийиктикте өтүү бийиктиги

ОСН - тоскоолдуктарды салыштырмалуу бийиктикте өтүү бийиктиги

OEI – иштебеген бир кыймылдаткыч менен

OGE – жердин таасир аймагынан тышкары

PANS - аэронавигациялык тейлөө эрежелери

РВС - мүнөздөмөлөргө негизделген байланыш

PBN - мүнөздөмөлөргө негизделген навигация

PBS - мүнөздөмөлөргө негизделген байкоо

PNR – кайтуу чек арасы

psi – чарчы дюймга фунт (басым бирдиги)

R – айлануучу винттин радиусу

RCP - байланыштын талап кылынган мүнөздөмөлөрү

RNAV – аймактык (зоналдык) навигация

RNP - талап кылынган навигациялык мүнөздөмөлөр

RSP - байкоонун талап кылынган мүнөздөмөлөрү

RTCA - Радиотехникалык авиациялык комиссия

RVR - учуп-конуу тилкесиндеги көрүнүү аралыгы

SOP - стандарттык эксплуатациялык жол-жоболор (процедуралар)

SVS - синтезделген визуалдаштыруу системасы

- чыгарылган газдардын температурасы

TDP - учуу учурундагы чечим кабыл алуу чекити

TIT - турбина алдындагы газдардын температурасы

TLOF – конуу жана көтөрүлүү зонасы

TODAH - колдонууга мүмкүн болгон учуу аралыгы (вертолёт үчүн)

TODRH - талап кылынган учуу аралыгы (вертолёт үчүн)

UTC – дүйнөлүк координацияланган убакыт

VNAV - вертикалдык зоналдык навигация

Vтoss - Коопсуз учуп чыгуу ылдамдыгы. Критикалык кыймылдаткыч иштебей калганда, ал эми калган кыймылдаткычтар белгиленген эксплуатациялык чектерде иштеп жаткан шартта, учактын бийиктикке чыгуу процессин камсыз кылган минималдуу ылдамдык.

Vy - бийиктикке чыгуу ылдамдыгынын эң жакшы көрсөткүчү

Шарттуу белгилер

 

С° - Цельсий даражасы

% - пайыз

 

 

 

1-Бап. Аныктамалар. Жалпы жоболор

 

1.                 6 - Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелеринин III бөлүгүнүн (мындан ары – 6-КРАЭ) талаптары жарандык авиацияда пайдаланылып жаткан бардык вертолёттордын эксплуатациясын камтыйт. Төмөндө келтирилген терминдер вертолёттордын эл аралык каттамдарын аткаруу боюнча талаптарда колдонулган учурларда, алар төмөнкүдөй мааниге ээ:

Абсолюттук бийиктикке чечим кабыл алуу (DA) же салыштырмалуу бийиктикке чечим кабыл алуу (DH) — үч өлчөмдүү (3D) конуу ыкмасы учурунда белгиленген абсолюттук же салыштырмалуу бийиктик, анда конууну улантуу үчүн зарыл болгон визуалдык байланыш белгиленбеген учурда экинчи айлампага кетүү (кайра айланып чыгуу) иш-аракети башталышы керек.

Абсолюттук бийиктикке чечим кабыл алуу (DA) деңиз деңгээлинин орточо деңгээлинен эсептелет, ал эми салыштырмалуу бийиктикке чечим кабыл алуу (DH) — учуп-конуу тилкесинин босогосунун бийиктигинен эсептелет.

«Багыттоочу белгилер менен талап кылынган визуалдык байланыш» учкучтун (пилоттун) аба кемесинин турган ордун жана анын номиналдык учуу траекториясына карата өзгөрүү ылдамдыгын баалоосу үчүн жетиштүү убакыттын ичинде визуалдык каражаттардын бир бөлүгүнүн же конууга кирүү аймагынын (зонасынын) көрүнүүсүн билдирет. Чечим кабыл алуунун салыштырмалуу бийиктигин колдонуу менен III категория боюнча учууларда багыт берүүчүлөр менен зарыл болгон визуалдык байланыш учуунун конкреттүү эрежелери жана шарттары үчүн көрсөтүлгөн жол жоболорду аткарууну камтыйт.

Эгерде эки түшүнүк тең колдонулса, ыңгайлуулук үчүн «абсолюттук/салыштырма бийиктик чечим кабыл алуу » деген форма жана «DA/H» кыскартмасы колдонулат.

Тоскоолдуктарды учуп өтүүнүн абсолюттук бийиктиги (ОСА) же салыштырма бийиктиги (ОСН) — бул тиешелүү учуп-конуу тилкесинин босогосунун же зарыл учурларда аэродромдун бийиктигинен эсептелүүчү, тоскоолдуктарды коопсуз учуп өтүүнү камсыз кылуу үчүн колдонулуучу минималдуу абсолюттук же салыштырма бийиктик.

Абсолюттук тоскоолдуктарды үстүнөн өтүү бийиктиги деңиз деңгээлинен, ал эми салыштырмалуу тоскоолдуктарды үстүнөн өтүү бийиктиги — учуу-конуу тилкесинин босогосунун бийиктигинен эсептелет, же так эмес конуу схемалары колдонулган учурда аэродромдун бийиктигинен, же эгерде учуп-конуу тилкесинин босогосунун бийиктиги аэродромдукунан 2 метрге (7 футка) кем болсо, анда босогонун бийиктигинен эсептелет. Айлампа боюнча конуу схемалары үчүнтоскоолдуктарды үстүнөн өтүүчү салыштырмалуу бийиктик аэродромдун бийиктигинен эсептелет.

Эки түшүнүк тең колдонулган учурларда ыңгайлуулук үчүн «тоскоолдуктарды учуп өтүүнүн абсолюттук/салыштырма бийиктиги» деген форма жана «ОСА/Н» кыскартмасы колдонулат.

Авариялык багыт бергич (Кырсыкка багыт берүүчү түзүлүш) (ELT) – бул белгиленген жыштыктарда өзгөчө сигналдарды берүүчү жабдууну билдирген жалпы термин. Колдонулушуна жараша, мындай жабдуу кагылышуудан кийин автоматтык түрдө ишке кириши же колдун жардамы менен активдештирилиши мүмкүн. ELT түзүлүштөрү төмөнкү типтердин бирине тиешелүү болушу мүмкүн:

Автоматтык стационардык ELT (ELT(AF)) — аба кемесинин бортуна туруктуу орнотулган автоматтык түрдө иштетилүүчү ELT түзүлүшү.

Автоматтык көчмө ELT (ELT(AP)) — аба кемесине туруктуу түрдө бекитилип орнотулган, бирок зарыл учурда оңой алынып чыгуучу, автоматтык түрдө ишке кирүүчү ELT түзүлүшү.

Автоматтык түрдө жайылуучу ELT (ELT(AD)) — Автоматтык түрдө жайылуучу ELT (ELT(AD)) — аба кемесинин бортунда кыймылсыз бекитилген жана соккунун натыйжасында автоматтык түрдө жайылып, ишке кирүүчү, ал эми айрым учурларда гидростатикалык датчиктер аркылуу да иштетилүүчү авариялык түзүлүш. Мындан тышкары, аны кол менен да жайылтуу мүмкүнчүлүгү каралган.

Кырсыктан куткаруу үчүн колдонулуучу ELT (ELT(S)) — аба кемесинин бортунан алынуучу, кырсык болгон учурда колдонууга ыңгайлуу шартта жайгаштырылуучу жана аман калган адамдар тарабынан кол менен иштетиле турган авариялык багыт берүүчү ELT түзүлүшү.

Авиациялык иштер — бул аба кемеси өзгөчө кызмат көрсөтүү түрлөрүн аткаруу үчүн колдонулуучу учуу болуп саналат. Мындай иштер айыл чарба, курулуш, аэрофототасмага тартуу, топографиялык сүрөткө тартуу, байкоо жана патрулдоо, издөө жана куткаруу, аба аркылуу жарнама жана башка ушул сыяктуу тармактарда жүргүзүлөт.

Акклиматизацияланган — экипаж мүчөсүнүн циркаддык биоритми өзү турган сааттык алкак зонасы менен синхрондоштурулган абал.

Экипаж мүчөсү учуп чыгуу пунктундагы жергиликтүү убакытка карата ±2 сааттын чегинде жайгашкан сааттык алкак зонасына акклиматизацияланган деп эсептелет. Эгерде кызматтык тапшырманы аткаруунун башталган жериндеги жергиликтүү убакыт менен кийинки тапшырманы аткаруунун башталган жериндеги жергиликтүү убакыттын ортосундагы айырма эки сааттан ашса, экипаж мүчөсү максималдуу суткалык учуу мезгилин эсептөө үчүн 1-таблицада көрсөтүлгөн маанилерге ылайык акклиматизацияланган деп эсептелет.

Адам факторунун аспекттери —авиациядагы долбоорлоо, сертификациялоо, кадрларды даярдоо, эксплуатациялык ишмердүүлүк жана техникалык тейлөө процесстерине карата колдонулуучу жана адамдын мүмкүнчүлүктөрүн тийиштүү түрдө эсепке алуу аркылуу адам менен системанын башка компоненттеринин ортосундагы коопсуз өз ара аракеттенүүнү камсыз кылууга багытталган принциптер.

Коопсуз мажбур конуу — бул вертолёттун же, жер бетиндеги адамдардын денесине жаракат алып келбей негиздүү түрдө вертолёттун же башка аба кемесинин сөзсүз түрдө конуусу же авариялык түрдө сууга конуу учуру.

Ыңгайлуу абал — бул төмөнкү шарттар сакталган жагдай:

а) жердин жана айлана-чөйрөнүн өзгөчөлүктөрү ылайыктуу болгондуктан, коопсуз мажбурлап конууну ишке ашырууга мүмкүн болгон абал;

б) вертолёттун ичиндеги адамдар тышкы чөйрөнүн таасирлеринен жеткиликтүү түрдө корголгон абал;

в) тышкы шарттарды эске алуу менен издөө жана куткаруу иштерин жүргүзүү же аларды уюштуруу мүмкүнчүлүгү камсыздалган абал; жана

г) жер үстүндөгү адамдарга же мүлккө коркунуч жаратуу ыктымалдыгынын деңгээли бааланып, ал коопсуздук талаптарына ылайык кабыл алынуучу деңгээлде болгон абал.

Жогоруда көрсөтүлгөн талаптарга жооп берген тыгыз чектелген райондун бөлүктөрү ыңгайлуу аймактар катары эсептелет.

Борттук өзүнчө жазгыч түзүлүш — бул аба кемесине орнотулган жана авиациялык окуялар же инциденттер боюнча иликтөө жүргүзүүдө кошумча маалымат булагы катары колдонулуучу ар кандай өзүнчө жазуучу аспап.

Автоматтык түрдө жайылтылуучу борттук жазгыч контейнери (ADFR) — аба кемесинин бортунда орнотулган жана аба кемесинен автоматтык түрдө ажырата ала турган жазгычтын комбинациясы.

Вертолёт — абадан оор болгон аба кемеси болуп, анын учушу негизинен тик абалда жайгашкан бир же бир нече көтөрүүчү винттердин кыймылдаткыч аркылуу айланышы натыйжасында абанын реакция күчү менен камсыздалат.

Вертолёт аянтчасы (Вертодром) – вертолёттордын келип-кетүүсү жана жер үстүндө кыймылдоосу үчүн толугу менен же жарым-жартылай арналган аэродром же кандайдыр бир курулуштагы атайын аянтча.

Бул бөлүмдө «вертодром» (вертолёт аянтчасы) термини колдонулган бардык учурларда, ал термин негизинен учактарды тейлөөгө арналган аэродромдорго да тиешелүү экендиги түшүнүлөт. Кээде вертолёттор вертолёт үчун аянтча болуп эсептелбеген аянттарга уча алышат же ошол аянттардан учушат.

Жер бетинен көтөрүлүп жайгашкан вертолёт үчүн аянтча — бул жерден жогору деңгээлдеги курулуштун үстүндө жайгашкан аянтча.

Вертопалуба — ачык деңизде жайгашкан, калкып жүрүүчү же туруктуу конструкциянын үстүндө жайгашкан вертолёт үчүн аянтча.

Визуалдык метеорологиялык шарттар (ВМШ) – бул көрүүнүн алыстыгы, булуттарга чейинки аралык жана булуттардын ылдыйкы чек арасынын бийиктиги боюнча чагылдырылган метеорологиялык шарттар, алар белгиленген минимумдарга туура келген же алардан жогору болгон көрүнүү аралыгы. Белгиленген минимумдар 2 - КРАЭде (АПКР) камтылган.

Аба кемеси  – бул атмосферада аба менен өз ара аракеттенүү аркылуу сакталып туруучу, бирок жер бетинен чагылдырылган аба менен өз ара аракеттенүүнүн эсебинен эмес, абада кармалып туруучу аппарат.

Кеңейтилген мүмкүнчүлүктөргө ээ аба кемеси — базалык аба кемесинин конкреттүү учуп чыгуусун, конууга кирүүсүн же конуусун аткаруу үчүн талап кылынган жабдууларын толуктоочу кошумча жабдуулар менен камсыздалган аба кемеси.

Адамдын мүмкүнчүлүктөрү – бул авиациялык ишмердүүлүктүн коопсуздугуна жана натыйжалуулугуна таасир этүүчү адамдын жөндөмдөрү жана алардын чектери.

Дем алуу убактысы – бул учуу экипажынын мүчөсү жер бетине келип конгондон кийинки ар кандай убакыт аралыгындагы эксплуатациялоочу тарабынан бардык кызматтык милдеттерден бошотулган мезгил.

Аэродром жайгашкан мамлекет – аэродром анын аймагында жайгашкан мамлекет. Аэродром жайгашкан мамлекетке вертолёт аянтчалары жана конуу тилкелери да кирет.

Жалпы багыттагы авиациядагы эксплуатанттын негизги жайгашкан мамлекети – бул эксплуатант негизги иш жүргүзгөн жери жайгашкан мамлекет, же эгерде мындай иш жүргүзгөн жери жок болсо, эксплуатациялоочунун туруктуу жашаган жери деп эсептелген мамлекет.

Каттоо өлкөсү — аба кемеси катталган, реестрге кирген мамлекет.

Эл аралык эксплуатациялоочу агенттикке таандык аба кемеси улуттук таандыктыкка негизделбестен катталган учурда, бул агенттиктин курамына кирген мамлекеттер Чикаго конвенциясына ылайык каттоо мамлекети үчүн жүктөлгөн жоопкерчиликти солидардуу түрдө көтөрүүгө милдеттүү. 1967-жылдын 14-декабрындагы Кеңештин эл аралык эксплуатациялоочу агенттиктер тарабынан пайдаланылган аба кемелеринин улуттук таандыктыгы жана каттоосу жөнүндө резолюциясында каралган.

Эксплуатанттын мамлекети — эксплуатанттын негизги иш жүргүзүү жери жайгашкан мамлекет же, эгер эксплуатантта мындай иш жүргүзүү жери жок болсо, анын туруктуу жайгашкан жери бар мамлекет.

Калкы жыш жайгашкан аймак – шаарга же калктуу конушка карата айтканда, негизинен жашоо, коммерциялык ишмердүүлүк же эс алуу үчүн пайдаланылган ар кандай аймак.

Жүк — почтаны жана коштолгон же туура эмес жөнөтүлгөн багажды

кошпогондо, аба кемесинин бортунда ташылуучу ар кандай мүлк.

Учуп-конуу тилкесиндеги көрүнүү аралыгы (RVR) – бул учуп-конуу тилкесинин борбордук сызыгында турган учактын учкучу тилкенин бетиндеги белгилөө сызыктарын же тилкени чектеген же анын борбордук сызыгын көрсөтүп турган чырактарды көрө алган аралык.

Кыймылдаткыч/двигатель (Мотор) – аба кемесин кыймылга келтирүү үчүн колдонулган же ошондой максатта пайдаланууга арналган түзүлүш. Ал иштеши жана башкарылышы үчүн зарыл болгон бардык компоненттерди жана жабдууларды камтыйт, бирок аба пропеллери/учуруучу винттер (эгер колдонулса) кирбейт.

Кошумча (запасной) вертолёт аянтчасы – бул вертолет белгиленген конуу аянтчасына жетүү мүмкүн эмес же андан конуу максатсыз болгондо конууга тийиш болгон аянтча. Ал аба кемесинин техникалык мүнөздөмөлөрүнө ылайык керектүү кызмат көрсөтүүлөргө жана жабдууларга ээ болушу керек жана күтүлгөн колдонуу убагында иштеп турууга тийиш. Кошумча (запасной) аянтчаларга төмөнкүлөр кирет:

Учуу учурундагы кошумча (запасной) вертолёт аянтчасы – бул вертолёт (вертолёт) учкандан кийин кыска убакыттан кийин конууга муктаж болгондо жана учуу аянтчасын колдонуу мүмкүн болбогондо конууга каралган кошумча (запасной) аянтча.

Маршруттагы кошумча (запасной) вертолёт аянтчасы – бул вертолёт (вертолет) маршрут боюнча учуп баратып, кошумча аэродромго конууга муктаж болгондо конууга мүмкүнчүлүк берген кошумча (запасной) аянтча.

Багытталган пункттун кошумча (запасной) вертолёт аянтчасы – бул вертолёт белгиленген конуу аянтчасына конуу мүмкүн болбогондо же максатсыз болгондо конууга каралган кошумча (запасной) аэродром.

Учуу жүргүзүлгөн аянтча ошол эле учурда маршруттагы кошумча (запасной) аянтча же максаттуу жердеги кошумча (запасной) аянтча болуп да кызмат кыла алат.

Аспаптын жардамы менен конууга кирүү – бул конуу схемасынын негизинде навигациялык аспаптын жардамы менен конууга же конууга кирүүгө жүргүзүлгөн жол жобо (процедура). Аспаптык конууга кирүүнүн эки ыкмасы бар:

а) эки өлчөмдүү (2D) аспаптык конууга кирүү – бул учурда навигациялык багыт берүү (жөнгө салуу) жалаң гана каптал (горизонталдуу) багытта жүргүзүлөт.);

б) Үч өлчөмдүү (3D) аспаптык конууга келүү – бул бокустук жана вертикалдык (бийиктик) навигациялык багыттоону колдонуу менен жүргүзүлөт.

Бокустук жана вертикалдык навигациялык багыттоо төмөнкү ыкмалар менен камсыз кылынышы мүмкүн:

a) Жер үстүндөгү радионавигациялык каражаттын жардамы менен; же

б) жердеги, спутниктеги, автономдуу навигациялык каражаттардын же алардын айкалышынын негизинде компьютер тарабынан чыгарылган навигациялык маалыматтар аркылуу.

Конууга кирүүнүн акыркы бөлүгүндө үзгүлтүксүз төмөндөө менен аткарылуучу кирүү (CDFA) – бул так эмес аспаптык конууга кирүү схемасы боюнча аткарылуучу, конууга туруктуу абалда өтүү техникасына шайкеш келген учкучтук ыкма, анын негизинде учуу үзгүлтүксүз төмөндөө менен, учушта деңгээлдеп туруусуз, конууга кирүүнүн акыркы көзөмөлдөө чекитиндеги (FAF/FAP) абсолюттук же салыштырма бийиктикке барабар же андан жогору бийиктиктен башталып, учуу-конуу тилкесинин конуу чегинен болжол менен 15 метр (50 фут) бийиктикте жайгашкан чекитке чейин, же болбосо ушул аба кемеси үчүн конууга чейин деңгээлдөө (выравнивание) маневри башталышы керек болгон чекитке чейин жүргүзүлөт.

Конууга кирүүнүн жана учуунун акыркы этабынын аймагы (зонасы) (FATO) – бул белгиленген зона, анын үстүндө вертолёттун конууга кирүүнүн акыркы этабы — илинип турууга (режим висения) өтүү же түз эле конуу ишке ашырылат жана бул зонанын ичинен учуу маневри башталат. Эгерде FATO зонасы 1-класстагы учуу-техникалык мүнөздөмөлөргө ылайык иш жүргүзгөн вертолёттор үчүн колдонулса, анда бул белгиленген зона жарым-жартылай үзгүлтүккө учураган учуудан чыгуучу аймакты да камтышы керек.

Зоналдык навигация (RNAV) – бул аба кемелерине жердеги, спутниктеги же автономдуу навигациялык каражаттардын (же алардын айкалышынын) иштөө чөйрөсүндө каалаган траектория боюнча учууга мүмкүндүк берген навигация ыкмасы.

Зоналдык навигация өзүнө мүнөздөмөлөргө негизделген навигацияны (PBN), ошондой эле мүнөздөмөлөргө негизделген навигациянын аныктамасына кирбеген операциялардын башка түрлөрүн камтыйт.

Коллиматордук индикатор (HUD) – бул учкучтун (пилоттун) учуу багытындагы көрүү талаасында, кабинадан сырткаркы көрүнүштүн фонунда учууга байланыштуу маалыматтарды чагылдыруучу индикация системасы.

Аба кемесинин командири – эксплуатант тарабынан же жалпы авиацияда аба кемесинин ээси тарабынан командирлик милдеттерин аткарууга жана учуунун коопсуз жүргүзүлүшү үчүн жооптуу болгон учкуч (пилот).

Комбинацияланган визуалдаштыруу системасы (CVS) – бул кеңейтилген визуалдаштыруу мүмкүнчүлүктөрүнө ээ техникалык көрүү системасынан (EVS) жана синтезделген визуалдаштыруу системасынан (SVS) алынган сүрөттөрдү көрсөтүүчү индикациялоо системасы.

Коммерциялык аба ташуу – бул жүргүнчүлөрдү, жүктөрдү же почтаны акы төлөп же ижара негизинде ташуу максатында аба кемеси менен аткарылган учуу.

Конуу жолунун акыркы  участогу (FAS) – бул приборлор боюнча конуу схемасынын бөлүгү болуп, анын алкагында аба кемеси учуп-конуу тилкесинин түз сызыгына чыгат жана конууга түшүү ишке ашырылат.

Автоматтык түрдө чыгарылуучу борттук жазгычтын контейнери (ADFR) – бул аба кемесине орнотулган жана өзгөчө кырдаал жаралганда автоматтык түрдө аба кемесинен бөлүнүп чыгуучу жазгыч түзүлүш болуп эсептелет.

Келишимдин кыскача мазмуну - Эгерде аба кемеси Каттоо мамлекети менен башка мамлекеттин ортосундагы 83-bis беренесиндеги келишимдин негизинде иштетилсе, Келишимдин кыскача мазмуну - бул Каттоо мамлекети тарабынан башка мамлекетке өткөрүлүп берилген функцияларды жана милдеттерди кыскача жана так аныктаган ИКАО Кеңешинде катталган 83-bis беренесиндеги келишимге тиркелген документ.

Жогорудагы аныктамада айтылган "башка мамлекет" - бул коммерциялык аба ташууларын жүргүзгөн эксплуатанттын мамлекети же жалпы авиация операцияларын жүргүзгөн жалпы авиация эксплуатантынын негизги жайгашкан мамлекети.

Учуу боюнча Колдонмо – бул аба кемесинин учууга жарактуулук тастыктамасына (учууга жарактуулук күбөлүгүнө) байланышкан документ болуп, анда аба кемеси учууга жарактуу деп эсептелүүчү чектөөлөр, ошондой эле учуу экипажынын мүчөлөрүнө аба кемесин коопсуз пайдалануу үчүн зарыл болгон көрсөтмөлөр жана маалыматтар камтылат.

Максималдуу масса — бул максималдуу тастыктамаланган учуу учурундагы көтөрө ала турган масса.

Аба кемесин токтотуучу орун – бул аба кемесин токтотуу үчүн арналган перрондогу атайын аймак.

Вертолёттордын токтоочу орду - вертолётты токтотууга жана эгерде абада башкаруу каралган болсо, вертолётты кондуруу жана учуруу үчүн арналган учактардын токтоочу орду.

Минималдуу абсолюттук түшүү бийиктиги (MDA) же минималдуу салыштырма түшүү бийиктиги (MDH) – бул эки өлчөмдүү (2D) аспаптык конуу схемасында же айлампа боюнча конуу схемасында көрсөтүлгөн абсолюттук же салыштырма бийиктик болуп, зарыл болгон визуалдык байланыш орнотулмайынча, аба кемесинин түшүүсүнө уруксат берилбеген чектен төмөн бийиктик болуп эсептелет.

Минималдуу абсолюттук түшүү бийиктиги (MDA) деңиз деңгээлинен эсептелет, ал эми минималдуу салыштырма түшүү бийиктиги (MDH) — аэродромдун бийиктигинен же учуп-конуу тилкесинин чегиндеги босогонун бийиктигинен эсептелет (эгер анын бийиктиги аэродромдун бийиктигинен 2 метрге же 7 футка аз болсо). Айлампа боюнча конуу схемасындагы минималдуу салыштырма түшүү бийиктиги аэродромдун бийиктигинен эсептелет.

«Зарыл болгон визуалдык байланыш менен ориентирлер» — бул учкучтун аба кемесинин абалын жана анын номиналдык учуу траекториясына карата өзгөрүү ылдамдыгын баалоого жетиштүү убакыт аралыгында айрым визуалдык каражаттарды же конуу зонасын көрө алуу мүмкүнчүлүгүн билдирет. Айлампа боюнча конуу учурда зарыл болгон визуалдык байланыш учуп-конуу тилкесинин районуна карата камсыздалууга тийиш.

Эки түшүнүк тең колдонулган учурларда, ыңгайлуулук үчүн «минималдуу абсолюттук/салыштырма бийиктигинен түшүү» деген форма жана «MDA/H» кыскартмасы колдонулат.

Минималдуу жабдуулар тизмеси (MEL) — бул аба кемесин белгилүү шарттарда, белгилүү бир жабдуунун иштебей калуусуна карабастан пайдаланууга уруксат берүүчү тизме болуп саналат. Ал тийиштүү аба кемеси тиби үчүн иштелип чыккан MMEL (мастер MEL) же андан дагы катуу талаптардын негизинде эксплуатант уюм тарабынан түзүлөт.

Модификация – бул аба кемесинин түрүнүн, кыймылдаткычынын же пропеллеринин конструкциясын өзгөртүү.

Модификация ошондой эле техникалык тейлөө тастыктамасы менен милдеттүү түрдө аткарылуучу техникалык тейлөө тапшырмасын түзгөн модификацияны камтышы мүмкүн.

Деңиз операциялары – бул учуунун маанилүү бөлүгү оффшордук пункттарга жана кайра кайтууда адатта деңиз үстүндө жүргүзүлүүчү операциялар. Мындай операциялардын курамына, башкалардын катарында, деңиздеги мунай, газ жана башка пайдалуу казындыларды иштетүү объекттерин камсыз кылуу, ошондой эле деңиз лоцмандарын ташуу кирет.

Мүнөздөмөлөргө негизделген байкоо (PBS) – бул аба кыймылына кызмат көрсөтүүдө колдонулуучу талаптарга жана мүнөздөмөлөргө негизделген байкоо системасы. Талап кылынган байкоо мүнөздөмөлөрү (RSP) байкоону камсыздоого жана тиешелүү маалыматтарды берүү убактысына, үзгүлтүксүздүгүнө, даярдыгына, бүтүндүгүнө, байкоо маалыматтарынын тактыгына, коопсуздугуна жана функционалдуулугуна карата системанын компоненттерине коюлуучу талаптарды камтыйт. Бул талаптар белгилүү бир аба мейкиндиги концепциясынын алкагында пландаштырылган операцияны аткаруу үчүн зарыл болгон көрсөткүчтөрдү аныктайт.

Мүнөздөмөлөргө негизделген навигация (PBN) – бул аба кыймылынын башкаруу маршруту, аспаптык конуу схемасы же белгиленген аба мейкиндигинде учуу үчүн учуу учактарына коюлган талаптарга негизделген зоналдык навигация.

Мүнөздөмөлөргө коюлган талаптар навигациялык спецификацияларда (RNAV спецификациясы, RNP спецификациясы) аныкталат жана анда пландаштырылган учууну белгилүү бир аба мейкиндиги концепциясынын алкагында аткаруу үчүн зарыл болгон тактык, бүтүндүк, үзгүлтүксүздүк, даярдык жана функционалдык мүмкүнчүлүктөр камтылган.

Навигациялык спецификация – бул белгиленген аба мейкиндигинде мүнөздөмөлөргө негизделген навигация шарттарында учууларды камсыздоо үчүн аба кемесине жана учуу экипажына коюлган талаптардын жыйындысы.

Навигациялык спецификациянын эки түрү бар:

Талап кылынган навигациялык мүнөздөмөлөрдүн спецификациясы (RNP) – бул аймактык навигацияга негизделген навигациялык спецификация болуп, анда мүнөздөмөлөрдүн сакталышын көзөмөлдөө жана мүнөздөмөлөр бузулганда эскертүүлөрдү берүү талаптары камтылат. Бул спецификациялар “RNP” префикси менен белгиленет, мисалы, RNP 4, RNP APCH.

Аймактык навигация спецификациясы (RNAV) – бул зоналдык навигацияга негизделген навигациялык спецификация болуп, анда мүнөздөмөлөрдүн сакталышын көзөмөлдөө жана бузулганда эскертүү берүү талаптары камтылбайт. Бул спецификациялар “RNAV” префикси менен белгиленет, мисалы, RNAV 5, RNAV 1.

Жердеги тейлөө — аба кемесинин аэропортко келишине жана андан учуп чыгышына зарыл болгон, аба кыймылын башкаруу кызматтарынан тышкаркы тейлөө иш-чараларынын жыйындысы.

Ыңгайсыз шарттар — мындай шарттар төмөнкүлөрдү камтыйт:

а) жердин мүнөзү же айлана-чөйрөнүн абалы ылайыксыз болгондуктан, коопсуз аргасыз конууну ишке ашыруу мүмкүн болбогон учурлар; же...

б) вертолёттун бортундагы адамдар сырткы чөйрөнүн таасиринен тийиштүү деңгээлде корголбогон шарттарда болушса; же...

в) болжолдонгон сырткы шарттарды эске алуу менен издөө-куткаруу операцияларын уюштуруу же өткөрүү мүмкүнчүлүгү камсыздалбаган учурлар; же...

г) жердеги адамдардын же мүлктүн коопсуздугуна коркунуч туудуруу тобокелдиги кабыл алынгыс болуп эсептелет.

Чектелген эмес ыңгайсыз шарттар — чектелген аймактан тышкаркы ыңгайсыз шарттар.

Түн — бул жарандык кечки күүгүм бүткөндөн, жарандык таңкы жарыктын башталганга чейинки убакыт аралыгы, же болбосо тиешелүү орган тарабынан белгиленген күн батышы менен чыгышынын ортосундагы башка мезгил.

Жарандык караңгы кечинде күндүн борбору горизонттун 6° төмөндө турганда бүтөт жана эртең менен күндүн борбору горизонттун 6° төмөндө турганда башталат.

Аба кыймылын тейлөө (АКТ) — жалпы термин болуп, төмөнкүлөрдү камтыйт: учуу маалыматтык тейлөө, кырсык боюнча кабарлоо, консультациялык тейлөө, ошондой эле аба кыймылын башкаруу кызматтары (аймактык диспетчердик тейлөө, конууга жакындоо диспетчердик тейлөө же аэропорттук диспетчердик тейлөө).

Кооптуу жүктөр – бул аба транспорту аркылуу ташылган учурда адамдардын ден соолугуна, коопсуздугуна же мүлккө олуттуу коркунуч жаратышы мүмкүн болгон буюмдар же заттар. Кооптуу жүктөр 18- КРАЭдин 3-бөлүмүндө классификацияланат.

1-класстагы учуу-техникалык көрсөткүчтөргө ылайык жүргүзүлүүчү операциялар – мындай учуу-техникалык көрсөткүчтөргө ылайык жүргүзүлүүчү операциялар, эгерде критикалык кыймылдаткыч иштен чыкса, вертолёт тиешелүү конуу аянтчасына коопсуз учууну уланта алат, эгерде шарт кыймылдаткыч иштен чыккан учур учуудагы чечим кабыл алуу чекитине (TDP) чейин же конуудагы чечим кабыл алуу чекитинен (LDP) өткөндөн кийин гана жарактуу. Бул учурда вертолёт учууну токтотуу аймагында же конуу аянтчасында коопсуз коно алышы керек.

2-класстагы учуу-техникалык көрсөткүчтөргө ылайык жүргүзүлүүчү операциялар – бул учуу-техникалык көрсөткүчтөр ушундай деңгээлде белгиленген операциялар болуп, критикалык кыймылдаткычы иштен чыкса да учкуч вертолётты коопсуз түрдө тиешелүү конуу аянтына жеткире алат. Бирок бул талап учуунун башталышындагы көтөрүлүү манёвру же конуу манёврунун аягындагы учурлардагы кыймылдаткычтын иштен чыгышына тиешелүү эмес, андай учурда мажбурлап конуу жүргүзүлөт.

3-класстагы учуу-техникалык көрсөткүчтөргө ылайык жүргүзүлүүчү операциялар – бул учуу-техникалык көрсөткүчтөр ушундай деңгээлде белгиленген операциялар болуп, учуунун каалаган учурунда кыймылдаткыч иштен чыкса, мажбурлап конуу жүргүзүлүшү керек.

Операция – бул бирдей же окшош кооптуу факторлорго байланыштуу бир же бир катар иш-аракеттер болуп, мындай кооптуу факторлордун тобокелчилигин жок кылуу же азайтуу үчүн алдын ала каралган жабдуулар комплектинин болушун же пилоттук көндүмдөргө ээ болууну жана бул көндүмдөрдү сактоону талап кылат. Бул иш-аракеттерге, башка нерселерден тышкары, деңиз операциялары, жүк көтөрүү операциялары же тез жардам көрсөтүү операциялары кирет.

Жүргүнчү – бул учак эксплуатанты менен аба ташууну жүргүзүү боюнча келишим түзгөн жаран же анын учуу максатында учакты чартердик негизде колдонуу максатында келишим түзүлгөн жаран. Учактын учуу салмагына кирген коммерциялык жүктүн салмагын эсептөө үчүн орточо салмак төмөнкүчө кабыл алынат: жаз-күз мезгилинде орточо салмак – 75 кг, күз-кыш мезгилинде – 80 кг. Балдардын салмагы мезгилге карабастан төмөнкүчө белгиленет:

·                    2 жашка чейинкилер – 15 кг;

·                    2-ден 12 жашка чейинкилер – 30 кг.

Конфигурациядан четтөөлөрдүн тизмеси (CDL) – бул типтүү конструкция үчүн жооптуу уюм тарабынан түзүлүп, өндүрүүчү мамлекет тарабынан бекитилген тизмек. Ал типтүү аба кемесинин учуунун башталышында жок болгон сырткы бөлүктөрүн аныктап берет жана зарыл болгон учурда аларга байланыштуу колдонуу чектөөлөрү жана учуу-техникалык мүнөздөмөлөрдөгү өзгөрүүлөр боюнча маалыматтарды камтыйт.

Учуу планы – аба кемесинин пландаштырылган учуусу же учуунун бир бөлүгү жөнүндө аба кыймылын тейлөө органдарына берилүүчү белгилүү бир маалыматтар. Учуунун шарттарын жана ар кандай этаптарын белгилөө үчүн «учуу планы» термининин алдында «алдын ала», «берилген», «учурдагы» же «жумушчу» деген сөздөр колдонулушу мүмкүн. Терминдин алдында «билдирүү» деген сөз колдонулганда, бул учуу планынын берилүүчү маалыматтарынын мазмунун жана форматын түшүндүрөт.

Учууга жарактуулукту сактоо – аба кемесинин, кыймылдаткычтын, аба винтинин же алардын курамдык бөлүгүнүн учууга жарамдуулуктун колдонуудагы талаптарына шайкештигин жана алардын кызмат мөөнөтү ичинде коопсуз пайдалануу шарттарына жооп берген абалда сакталышын камсыз кылуучу процесстердин жыйындысы.

Жалпы авиациянын аба кемесинин учуусу — бул аба кемесинин учуусу, коммерциялык аба ташуулардан же авиациялык атайын иштерди аткарууга байланыштуу учуулардан башка учуу.

Учуу убактысы (вертолёттор үчүн) — вертолёттун винттери айлана баштаган учурдан тартып, вертолёт учуу аяктагандан кийин толук токтоп, винттери айланбай калган учурга чейинки жалпы убакыт аралыгы.

Төмөн көрүнүү шарттарындагы учуулар (LVO) — учуп конууга жакындап келүү учурунда RVR көрсөткүчү 550 метрден төмөн жана/же DH мааниси 60 метрден (200 фут) төмөн болгон учурлар, ошондой эле учуп чыгуу учурунда RVR көрсөткүчү 400 метрден төмөн болгон учурлар.

Аспаптык метеорологиялык шарттар (АМШ-ПМУ) — көрүнүү аралыгы, булуттарга чейинки аралык жана булуттардын төмөнкү чегинин бийиктиги менен мүнөздөлгөн метеорологиялык шарттар. Бул көрсөткүчтөр визуалдык метеорологиялык шарттар үчүн белгиленген минимумдардан төмөн болуп саналат. Визуалдык метеорологиялык шарттар үчүн белгиленген минимумдар 2 - АПКРдин 4-бөлүмүндө камтылган.

Учууларды аткарууга жарактуу — аба кемеси, кыймылдаткычы, аба винти же түзүмдүк бөлүгү бекитилген конструкцияга жана коопсуз эксплуатациялоо шарттарына жооп берген абалда болуу.

Техникалык тейлөө программасы –белгилүү бир техникалык тейлөөнүн так пландалган иштери жана алардын аткаруу мөөнөттөрү, ошондой эле аларга байланыштуу жол жоболорду, мисалы, коопсуз эксплуатацияны камсыз кылуу үчүн керектелген ишенимдүүлүк программаларын камтыган документ.

Психоактивдүү заттар – Психоактивдүү заттар - алкоголь, опиоиддер, каннабиноиддер, тынчтандыруучу жана уктатуучу каражаттар, кокаин, башка психостимуляторлор, галлюциногендер жана учуучу эриткичтер; тамеки жана кофеин кошулбайт.

Учуу боюнча жумушчу план – бул эксплуатант тарабынан вертолёттун учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүн, эксплуатациялык чектөөлөрдү жана белгиленген маршруттагы, ошондой эле тиешелүү вертолёт үчун аянтчалардагы күтүлүп жаткан шарттарды эске алуу менен учууну коопсуз аткаруу үчүн түзүлгөн план.

Кеңейтилген эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөр — бул кеңейтилген мүмкүнчүлүктөргө ээ аба кемесинин учуусуна уруксат берилген эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөр болуп, алар аэродромдун эксплуатациялык минималдарын негизги аба кемесине салыштырмалуу төмөн деңгээлде камсыздайт жана кеңейтилген мүмкүнчүлүктөргө ээ аба кемесинин системаларынын мүнөздөмөлөрүнө, ошондой эле колдонулуп жаткан тышкы инфраструктурага негизделет.

Учууга жарактуулукту сактоого байланыштуу каттоого алынуучу маалыматтар — аба кемеси, кыймылдаткычы, аба винти же тиешелүү бөлүктүн учууга жарактуулукту сактоо иштеринин абалына байланыштуу каттоого алынуучу маалыматтар.

Оңдоо (Ремонт) - бул аба кемесинин, кыймылдаткычтын, пропеллердин же тиешелүү тетиктердин бузулгандан же эскиргенден кийин тиешелүү учууга жарамдуулук стандарттарына ылайык алардын учууга жарамдуулугун калыбына келтирүү.

Кайтуу чекити – бул аба кемеси белгиленген маршруту боюнча багыттагы аэродромго же ушул рейс үчүн маршрут боюнча каралган запас аэродромго чейин учууну уланта ала турган эң акыркы географиялык чекит.

Учууларды башкаруу – бул аба кемесинин коопсуздугун, үзгүлтүксүздүгүн жана эффективдүүлүгүн камсыз кылуу максатында учууну баштоо, улантуу же аяктоо, ошондой эле маршрутун өзгөртүү боюнча ыйгарым укуктарды жүзөгө ашыруу.

Учууларды аткаруу боюнча Колдонмо – бул эксплуатациялык персонал өз милдеттерин аткарууда колдонуу үчүн арналган эрежелерди, көрсөтмөлөрдү жана сунуштарды камтыган документ.

Техникалык тейлөө уюмунун жол жоболору боюнча Колдонмо – бул техникалык тейлөө уюмунун жетекчиси тарабынан бекитилген документ болуп, анда техникалык тейлөө уюмунун түзүлүшү жана анын жетекчилигинин милдеттери, аткарылган иштердин чөйрөсү, өндүрүштүк база, техникалык тейлөө жол жоболору жана сапатты камсыздоо же инспекциялык текшерүүлөр системалары жөнүндө толук маалымат камтылган.

Учуу эксплуатациясы боюнча Колдонмо (аба кемеси) — эксплуатант мамлекети үчүн кабыл алынган жана кадимки, өзгөчө жана авариялык кырдаалдардагы иш-аракеттердин тартибин, текшерүү карталарын, чектөөлөрдү, учуу-техникалык мүнөздөмөлөр тууралуу маалыматтарды жана аба кемесинин системалары боюнча маалыматтарды, ошондой эле аба кемесин эксплуатациялоого байланышкан башка материалдарды камтыган колдонмо.

Учуу эксплуатациясы боюнча колдонмо учууларды аткаруу боюнча колдонмонун курамдык бөлүгү болуп саналат.

Эксплуатанттын техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча колдонмосу — бул документ, анда эксплуатанттын жол жоболору сүрөттөлөт жана ал ошол эксплуатанттын аба кемелеринин бардык пландалган жана пландалбаган техникалык тейлөө иштеринин убактылуу канааттандырарлык аткарылышын башкарууга мүмкүндүк берет.

Техникалык тейлөөгө байланыштуу күбөлүк — бул документ, анда техникалык тейлөөнүн көрсөтүлгөн иштеринин бекитилген маалыматтарга жана техникалык тейлөөнү уюштуруу боюнча жол жоболор колдонмосунда сүрөттөлгөн жол жоболорго ылайык канааттандырарлык аткарылгандыгы тастыкталган маалыматтар камтылган.

Мүнөздөмөлөргө негизделген байланыш (РВС) – бул аба кыймылын тейлөө кызматын көрсөтүүгө коюлган талаптарга жана байланыштын өзгөчөлүктөрүнө негизделген байланыш системасы.

Талап кылынган байланыш мүнөздөмөлөрү (RCP) байланыш системасынын компоненттерине карата төмөнкүдөй мүнөздөмөлөр боюнча талаптарды камтыйт: байланыштын камсыздалышы жана берүү убактысы, үзгүлтүксүздүк, жеткиликтүүлүк, ишенимдүүлүк, коопсуздук жана функционалдык мүмкүнчүлүктөр. Бул талаптар белгилүү бир аба мейкиндигиндеги операцияларды коопсуз жана натыйжалуу аткаруу максатында колдонулат.

Учуу сектору — аба кемесинин токтоочу жеринен башталып, кайра токтоочу жеринде аяктаган учуу же учуулардын бири. Ал төмөнкү этаптардан турат:

-                     учууга даярдануу,

-                     учуу убактысы,

- учуу секторунан же учуулардын сериясынан кийин учуу аяктагандан кийинки мезгил.

Учуулардын сериясы — бул үзгүлтүксүз учуулар тобу, алар:

а) 24 сааттык мөөнөт ичинде башталып, аяктайт; жана

б) баары бир эле аба кемесинин командири тарабынан аткарылат.

Эксплуатанттын тастыктамасы (ЭТ) – бул эксплуантка белгилүү бир коммерциялык аба ташууларды жүргүзүүгө уруксат берген тастыктама.

Учуу коопсуздугу боюнча документтөө системасы – бул эксплуатант тарабынан белгиленген жана өз ара байланышкан документтердин топтому болуп, анда учуу учурундагы жердеги операциялар үчүн зарыл болгон маалыматтар системалуу түрдө камтылган жана анда кеминде учууларды аткаруу боюнча жетекчилик менен эксплуатанттын техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча колдонмонун камтылышы керек.

Синтезделген визуалдаштыруу системасы (SVS) – бул учкучтун кабинасынан көрүнүштү көрсөтүү үчүн маалыматтарга негизделген синтезделген сүрөттөрдү перспектива түрүндө индикациялоочу система.

Кеңейтилиген визуализация мүмкүнчүлүктөрү бар техникалык көрүнүш системасы (EVS) – бул сүрөт сенсорлорун колдонуу менен алынган тышкы чөйрөнүн электрондук сүрөттөрүн реалдуу убакыт режиминде индикациялоочу система. EVS системасына түнкү көрүнүш системалары (NVIS) кирбейт.

Учуу коопсуздугун башкаруу системасы (УКБС) – бул учуу коопсуздугун башкарууга системалуу ыкма болуп, зарыл болгон уюштуруучулук түзүмдү, жоопкерчиликтин иерархиясын, жетекчилик принциптерди жана жол жоболорду камтыйт.

Чарчоо коркунучун башкаруу системасы (ЧББС) – бул илимий принциптерге жана билимге, ошондой эле операциялык тажрыйбага негизделген чарчоого байланыштуу коопсуздук тобокелдиктерин үзгүлтүксүз көзөмөлдөө жана башкаруу үчүн маалыматтарга негизделген система, ошондой эле тиешелүү кызматкерлер өз функцияларын тийиштүү деңгээлде сергектик менен аткарышын камсыз кылат.

Кызмат убактысы - учуу же кабина экипажынын мүчөсү эксплуатант тарабынан кызматтык милдеттерин аткарууга келүү же баштоого милдеттүү болгон учурдан башталып, ал адам бардык кызматтык милдеттерин аткаруудан бошотулган учурда аяктаган убакыт аралыгы.

Кызматтык учуу убактысы – бул учуу кызматынын же борттук экипаждын мүчөсү бир же бир нече учууларды аткарууга байланыштуу кызматка келүүгө милдеттүү болгон учурдан башталып, ал экипаж мүчөсү болгон акыркы учуу аяктаганда аба кемеси толугу менен токтоп, кыймылдаткычтары өчүрүлгөндө аяктаган убакыт аралыгы.

Тиешелүү учууга жарактуулук ченемдери — каралып жаткан аба кемелеринин, кыймылдаткычтарынын же аба винттеринин тиешелүү классы үчүн макулдашкан мамлекет тарабынан белгиленген, кабыл алынган же таанылган, толук камтылган жана деталдуу учууга жарактуулук ченемдер.

Тийиштүү аба кыймылын башкаруу органы – белгилүү бир аба мейкиндигинде аба кыймылын тейлөөнү камсыз кылуу үчүн жооптуу мамлекет тарабынан дайындалган тиешелүү орган.

Учуу камсыздоо боюнча кызматкер/учуу-диспетчер – бул эксплуатациялоочу тарабынан учуулардын аткарылышын көзөмөлдөөгө жана байкоого дайындалган, күбөлүгүнүн бар же жок экенине карабастан, 1-КРАЭнин (АПКР) талаптарына ылайык квалификацияга ээ болгон жана аба кемесинин командирине учууну коопсуз аткарууга көмөк көрсөтүүчү, нускама берүүчү жана (же) жардам көрсөткөн адам.

Байкоонун талап кылынган мүнөздөмөлөрүнүн спецификациясы (RSP) – аба кыймылын башкаруу кызматын көрсөтүүгө, тиешелүү жер үстүндөгү жабдууларга, аба кемесинин мүмкүнчүлүктөрүнө жана мүнөздөмөлөргө негизделген байкоону жүзөгө ашыруу үчүн талап кылынган операцияларга коюлган талаптардын жыйындысы.

Байланыштын талап кылынган мүнөздөмөлөрүнүн спецификациясы (RCP) – аба кыймылын башкаруу кызматын көрсөтүүгө, тиешелүү жер үстүндөгү жабдууларга, аба кемесинин мүмкүнчүлүктөрүнө жана мүнөздөмөлөргө негизделген байланыштарды камсыз кылуу үчүн талап кылынган операцияларга коюлган талаптардын жыйындысы.

Атайын бекитүү - бул эксплуатациялык спецификацияларда көрсөтүлгөндөй, коммерциялык аба ташууларын жүргүзүүгө документтештирилген уруксат же коммерциялык эмес аба ташууларын жүргүзүүгө атайын бекитүүлөрдүн тизмесинде документтештирилген бекитүү. "Уруксат берүү", "атайын бекитүү", "бекитүү" жана "кабыл алуу" терминдеринин кененирээк сүрөттөлүшү ушул Эрежелердин D тиркемесинде берилген.

Чектелген жагдайдагы ыңгайсыз абал – бул чектелген аймактын чегинде түзүлгөн ыңгайсыз абал.

Аспаптар боюнча конууга кирүү схемасы (IAP) — учуу аспаптары боюнча аткарылуучу, белгиленген талаптарды сактоо менен тоскоолдуктар менен кагылышууну болтурбоону караган алдын ала пландаштырылган маневрлердин сериясы. Ал конууга кирүүнүн баштапкы этабынын контролдук чекитинен же тиешелүү учурларда белгиленген келүү маршрутунун башталышынан тартып конуу аткарыла турган чекитке чейин, ал эми конуу аткарылбай калган учурда — күтүү аймагындагы же маршруттагы тоскоолдуктардан өтүү критерийлери колдонула турган чекитке чейинки аралыкты камтыйт.

Аспаптар боюнча конууга кирүү схемалары төмөнкүдөй түргө бөлүнөт:

1. Так эмес аспаптык конууга кирүү схемасы (NPA) – бул “А” тибиндеги эки өлчөмдүү (2D) аспаптар боюнча конууга кирүүнү аткарууга арналган схема.

2. Вертикалдык багыттоочу аспаптык конууга кирүү схемасы (APV) – бул мүнөздөмөлөргө негизделген навигация (PBN) колдонуу менен аткарылуучу, “А” тибиндеги үч өлчөмдүү (3D) аспаптык конууга кирүү схемасы.

3. Так конууга кирүү схемасы (PA) — А же В тибиндеги аспаптар боюнча үч өлчөмдүү (3D) конууга кирүүнү аткаруу үчүн арналган, навигациялык системаларды (ILS, MLS, GLS жана SBAS CAT I) колдонууга негизделген аспаптар боюнча конууга кирүү схемасы.

Аспаптар боюнча конууга кирүүнүн түрлөрү ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 80-пунктунда көрсөтүлгөн.

Так эмес (неточный) конууга кирүү схемалары боюнча учуулар акыркы участокто үзгүлтүксүз төмөндөө ыкмасын (CDFA) колдонуу менен аткарылышы мүмкүн. Борттук жабдуулар тарабынан аткарылган эсептөөлөрдүн негизинде вертикалдык навигацияны (VNAV) колдонуу менен консультативдик наведение бар CDFA приборлор боюнча үч өлчөмдүү (3D) конууга кирүү катары эсептелет. Ал эми талап кылынган вертикалдык төмөндөө ылдамдыгын автоматташтырылбаган эсептөө менен аткарылган CDFA приборлор боюнча эки өлчөмдүү (2D) конууга кирүү катары эсептелет.

Техникалык тейлөө – бул учуу жөндөмдүүлүгүн сактоону камсыз кылуу үчүн зарыл болгон иштерди аткаруу, анын ичинде контролдук-кайтаруучу иштер, текшерүүлөр, алмаштыруулар, кемчиликтерди жоюу, жеке же айкалыштырып аткаруу, ошондой эле өзгөртүүлөрдү же оңдоолорду практикалык жүзөгө ашыруу.

Типтик минималдуу жабдуулар тизмеси (MMEL) – бул конкреттүү учак тибине ылайык типтик конструкция үчүн жооптуу уюм тарабынан түзүлгөн, өндүрүүчү мамлекет тарабынан бекитилген жана бир же бир нече жабдуунун иштебей калуусу учууну баштоого тоскоол болбогон компоненттерди аныктаган тизмеси. MMELде өзгөчө эксплуатациялык шарттар, чектөөлөр же эрежелер белгиленет.

Байланыштын талап кылынган мүнөздөмөлөрүнүн тиби (RCP тиби) — мисалы, RCP 240 сыяктуу белгилөө болуп, ал байланыштын транзакция убактысына, үзгүлтүксүздүгүнө, даярлыгына жана бүтүндүгүнө тиешелүү RCP параметрлерине берилген маанилерди аныктайт.

Конуу боюнча чечим кабыл алуу чекити (LDP) — конуу мүнөздөмөлөрүн аныктоодо колдонулуучу чекит болуп, анда кыймылдаткыч иштен чыккан учурда ушул чекиттен кийин конуу коопсуз түрдө улантылат же экинчи айлампага кетүү (go-around) башталат.

LDP учуу-техникалык мүнөздөмөлөрү 1-класска ылайык операцияларды аткарган вертолётторга гана тиешелүү.

Көтөрүлүү боюнча чечим кабыл алуу чекити (TDP) — көтөрүлүү мүнөздөмөлөрүн аныктоодо колдонулуучу чекит болуп, ал жерде кыймылдаткыч иштен чыкса, көтөрүлүү токтотулат же коопсуз түрдө улантылат.

TDP учуу-техникалык мүнөздөмөлөрү 1-класска ылайык операцияларды аткарган вертолётторга гана тиешелүү.

Учуу шарттарын жер үстүндө имитациялоого арналган тренажёрдук түзүлүш – төмөнкү үч түрдөгү түзүлүштөрдүн каалаган бири, алардын жардамы менен жерде учуу шарттары окшоштурулат:

1. Учуу шарттарын имитациялоочу тренажёр – белгилүү бир типтеги аба кемесинин учкучтар кабинасын (экипаж кабинасын) толук жана так кайталоону камсыз кылган, механикалык, электрдик, электрондук жана башка борттук системалардын иштөөсүн реалдуу түрдө имитациялоого, учуу экипажынын мүчөлөрү үчүн кадимки эксплуатациялык шарттарды жана ошол типтеги аба кемесинин учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүн кайра жаратууга мүмкүндүк берген тренажёрдук түзүлүш.

2. Учуу техникасын өздөштүрүү үчүн колдонулуучу тренажёр: ал экипаждын кабинасындагы реалдуу абалды кайрадан жаратат жана приборлордун көрсөткүчтөрүн, механикалык, электрдик, электрондук жана башка борттук системалардын жөнөкөй функцияларын, ошондой эле белгилүү бир класстагы аба кемелеринин учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүн окшоштурат (имитациялайт).

3. Аспаптар (приборлор) боюнча учууга негизги даярдык көрүү үчүн колдонулуучу тренажёр; ал тиешелүү аспаптар менен жабдылган жана аба кемесинин аспаптар боюнча учуу учурундагы абалына окшош болгон экипаж кабинасындагы шарттарды кайрадан жаратат (имитациялайт).

Универсалдуу коргоочу костюм – коргоочу костюм катары да, куткаруучу жилет катары да коюлган талаптарга бир убакта жооп берген коргоочу костюм.

Чарчоо – уйкусуздуктун, узак убакыт ойдо жүрүүнүн, суткалык ритмдин фазаларынын жана/же жумуштук жүктөмдүн (акыл-эс жана/же физикалык иш-аракеттин) натыйжасында келип чыккан, акыл-эс же физикалык эмгекке жөндөмдүүлүктүн төмөндөшү менен мүнөздөлгөн физиологиялык абал болуп, ал адамдын учуу коопсуздугуна байланышкан кызматтык милдеттерин аткаруудагы активдүүлүгүн жана жөндөмдүүлүгүн начарлатышы мүмкүн.

Конууга чейин мүнөздүү чекит (DPBL) – конууга кирүү жана конуу этабынын чегиндеги чекит. Бул чекиттен кийин вертолёттун бир кыймылдаткычы иштебей калган учурда учууну коопсуз улантуу мүмкүн болбой калат жана мажбурлап конуу талап кылынат. Мындай чекиттер 2-класстагы учуу-техникалык мүнөздөмөлөр боюнча операцияларды аткарган вертолёттор үчүн гана колдонулат.

Учкандан кийинки мүнөздүү чекит (DPATO) – учуу жана баштапкы бийиктикке чыгуу этабындагы чекит. Бул чекитке чейин вертолёттун бир кыймылдаткычы иштебей калса, учууну коопсуз улантуу мүмкүн эмес болуп, мажбурлап конуу талап кылынат. Мындай чекиттер да 2-класстагы учуу-техникалык мүнөздөмөлөр боюнча операцияларды аткарган вертолёттор үчүн гана колдонулат.

Кабина экипажынын мүчөсү – жүргүнчүлөрдүн коопсуздугунун кызыкчылыгы үчүн эксплуатант же аба кемесинин командири тарабынан жүктөлгөн милдеттерди аткарган, бирок учуу экипажынын курамына кирбеген экипаж мүчөсү.

Учуу экипажынын мүчөсү – тиешелүү күбөлүгү бар жана кызматтык учуу убактысынын ичинде аба кемесин башкарууга байланышкан милдеттер жүктөлгөн экипаж мүчөсү.

Экипаж мүчөсү – кызматтык учуу убактысынын ичинде аба кемесинин бортунда белгилүү милдеттерди аткаруу үчүн эксплуатант тарабынан дайындалган адам.

Эксплуатант – аба кемелерин эксплуатациялоо менен алектенген же ушул тармакта кызматтарды сунуш кылган жеке же юридикалык тарап (уюм, ишкана).

Вертолёт конуучу аянтчасынын (вертодром) эксплуатациялык минимумдары – вертолёт конуучу аянтчаны (вертодром) колдонууга карата төмөнкү чектөөлөрдү билдирет:

а) учуу үчүн – учуу тилкесиндеги көрүнүү аралыгы (RVR) жана/же көрүнүштүүлүк, зарыл болсо – булуттуулук параметрлери;

б) аспаптык 2D конууга – көрүнүү жана/же учуу тилкесиндеги көрүнүү аралыгы (RVR), минималдуу/салыштырма түшүү бийиктиги (MDA/H), зарыл болсо – булуттуулук параметрлери;

в) аспаптык 3D конууга – көрүнүү жана/же учуу тилкесиндеги көрүнүү аралыгы (RVR), абсолюттук жана/же салыштырма бийиктикте чечим кабыл алуу (DA/H) – учуунун тибине жана/же категориясына жараша аныкталат.

Мүнөздөмөлөргө негизделген аэродромдун эксплуатациялык минимумдары (PBAOM) — бул базалык аба кемесинин учууларында колдонулуучу минимумдарга салыштырмалуу, учуп чыгуунун, конууга кирүүнүн жана конуунун конкреттүү операциялары үчүн аэродромдун кыйла төмөн эксплуатациялык минимумдары.

PBAOM минимумдары аба кемесинин жалпы мүмкүнчүлүктөрүнүн жана колдонуудагы жердеги каражаттардын негизинде эсептелет.

PBAOM кеңейтилген эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөрдөн келип чыгуу менен белгилениши мүмкүн.

PBAOM PBN боюнча учуулар менен гана чектелбейт.

Эксплуатациялык спецификациялар – эксплуатанттын тастыктамасына байланышкан уруксаттар, шарттар жана чектөөлөр. Алар учууну аткаруу боюнча Нускамада (Руководство по производству полётов) көрсөтүлгөн шарттарга жараша аныкталат.

Электрондук учуу планшети (EFB) – бул учуу курамы үчүн арналган электрондук маалымат системасы болуп, жабдуулардан жана колдонмо программалардан турат. EFB системасы учуу учурунда же учууга байланыштуу милдеттерди аткарууда маалыматтарды сактоого, жаңыртууга, көрсөтүүгө жана иштеп чыгууга мүмкүндүк берет.

Учуу жана баштапкы бийиктикке чыгуу этабы – бул учуунун учуу башталган учурдан тартып 300 метр (1000 фут) бийиктикке жеткенге чейинки бөлүгү (бул бийиктик FATO үстүндөгү салыштырма бийиктикке карата эсептелет). Эгер пландалган учуу бул бийиктиктен жогору болсо, анда 300 м бийиктикке чейин; эгер андай болбосо – бийиктикке чыгуунун аягына чейин уланат.

Маршрут боюнча учуу этабы – учуу жана баштапкы бийиктикке чыгуу этабы аяктагандан баштап, конууга кирүү жана конуу этабы башталганга чейинки учуу бөлүгү.

Эгерде тоскоолдуктардан көрүү шартында өтүүнүн тийиштүү бийиктиги камсыз болбой калса, анда учуулар тоскоолдуктардан жетиштүү бийиктикте өтүү мүмкүнчүлүгүн камсыз кылгандай пландаштырылууга тийиш. Эгерде критикалык кыймылдаткыч иштен чыкса, эксплуатанттарга альтернативалуу процедураларды караштыруу талап кылынат.

Конууга кирүү жана конуу этабы (вертолёттор үчүн) – бул учуунун 300 метр (1000 фут) бийиктиктен (FATO үстүндөгү салыштырма бийиктикке карата) же, эгер учуу бул бийиктиктен төмөн пландалса, төмөндөөгө өтүү учурунан тартып башталып, конууга же экинчи айлампага өтүү чекитине чейинки бөлүгү.

COMAT — эксплуатанттын өздүк максаттары үчүн анын аба кемесинде ташылуучу эксплуатанттын материалдары

Vтoss – критикалык кыймылдаткыч иштебей калган учурда, калган кыймылдаткычтар эксплуатациялык чектерде иштеп турганда, вертолёт коопсуз түрдө бийиктикке көтөрүлө ала турган минималдуу ылдамдык. Бул ылдамдык аспаптар аркылуу аныкталат же учуунун колдонмосунда көрсөтүлгөн ыкма менен камсыз кылынат.

 

 

2-Бап. Колдонуу

 

Бул Эрежелер эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын 6-кошумчасына ("Аба кемелерин эксплуатациялоо. III бөлүк. Эл аралык учуулар. Вертолёттор", 11-басылышы, № 26 өзгөртүү кошулган) жана ИКАО тарабынан кабыл алынган өзгөртүүлөрдүн негизинде иштелип чыккан.

2.                 Бул Эрежелерге тиркелген бардык тиркемелер ушул Эрежелердин ажырагыс бөлүгү болуп эсептелет.

3.                 Бул Эрежелерге тиркелген тиркемелер Эрежелерди толуктап туруучу материалдарды камтыйт жана түздөн-түз колдонууга же жарандык авиациянын ушул Эрежелер менен жөнгө салынуучу субъекттери тарабынан тиешелүү нормаларды, колдонмолорду, нускамаларды же башка документтерди иштеп чыгууда колдонууга арналган талап же сунуш иретинде колдонулат.

4.                 Бул Эрежелерге киргизилген эскертүүлөр маалыматтык мүнөзгө ээ же ушул Эрежелердин тиешелүү пункттарына, башка нормативдик укуктук актыларга же документтерге же башка тиешелүү булактарга шилтемелерди берет жана ушул Эрежелердин расмий бөлүгү болуп эсептелбейт.

5.                 Бул Эрежелердин талаптарында колдонулган бардык этиштер азыркы чакта, өздөштүрүү ыкмасында жазылат. “Тийиш” деген этиш буйрук маанисинде колдонулуп, эрежелердин, процедуралардын же жоболордун аткарылышы милдеттүү экенин билдирет.

6.                 Бул Эрежелерде сунуш катары берилген жоболор "керек" деген көмөкчү этиш аркылуу, негизги этиштин инфинитив формасы менен жазылат. “Мүмкүн” деген этиш колдонулган учурда, тиешелүү жобону же процедураны аткаруу милдеттүү эмес экенин билдирет.

7.                 6-КРАЭнин III бөлүгүндө камтылган талаптар эл аралык коммерциялык аба ташууларына же жалпы багыттагы авиациянын эл аралык учууларына тартылган бардык вертолётторго карата колдонулат; ал эми авиациялык атайын иштерге тартылган вертолётторга бул Талаптар жайылтылбайт.

3-Бап. Эл аралык коммерциялык аба транспорту.

Жалпы жоболор

 

8.                 Эл аралык жарандык авиация жөнүндө конвенция Жарандык авиация органына тиешелүү функцияларды бекитет, аларды бул мамлекет жагдайга жараша аткарууга укуктуу же милдеттүү. Бирок Ассамблея А23-13 резолюциясында Жарандык авиация органы аба кемелери башка мамлекеттин эксплуатанты тарабынан ижарага алынган, фрахтталган же алмаштырылган учурларда (айрыкча, экипажсыз) өз милдеттерин тийиштүү деңгээлде аткара албай калышы мүмкүн экенин, ошондой эле Конвенциянын 83-bis беренеси күчүнө киргенге чейин мындай учурларда Конвенция эксплуатант мамлекеттин укуктарын жана милдеттерин тийиштүү түрдө аныктабай калышы мүмкүн экенин тааныган.

9.                 Эгерде эл аралык ташуулар вертолёттор менен биргелешип аткарылса жана алардын бардыгы эле Кыргыз Республикасында катталбаган болсо, ушул Эрежелердин эч бир жобосу кызыкдар мамлекеттерге тиешелүү КРАЭнин талаптары менен Жарандык авиация органынын мойнуна жүктөлгөн функцияларды биргелешип аткаруу жөнүндө макулдашууларды түзүүгө тоскоолдук кылбайт.

§ 1. Мыйзамдарды, эрежелерди жана жол-жоболорду сактоо

 

10.             Эксплуатант бардык кызматкерлер чет өлкөдө жүргөндө, анын вертолёттору учууларды ишке ашырып жаткан мамлекеттердин мыйзамдарын, эрежелерин жана жол-жоболорун сактоого тийиш экендигин билүүсү үчүн чараларды көрөт.

11.             Эксплуатант бардык пилоттордун өз милдеттерине тиешелүү болгон жана учуп өтүүчү райондорго, колдонулуучу вертолёт үчүн аянтчага жана тийиштүү аэронавигациялык каражаттарга карата колдонулуучу мыйзамдар, эрежелер жана жол-жоболор менен таанышуусун камсыз кылуу чараларын көрөт. Эксплуатант учуу экипажынын башка мүчөлөрүнүн вертолёттун бортундагы өздөрүнүн тийиштүү милдеттерине тиешелүү болгон ушундай эрежелер жана жол-жоболор менен таанышуусу үчүн чараларды көрөт.

12.             Пилоттор жана учууларды камсыздоо боюнча персонал үчүн учуу схемаларынын параметрлерине жана эксплуатациялык жол-жоболорго тиешелүү маалымат PANS-OPS документиндеги I томдо келтирилген. Визуалдык учуулардын жана аспаптар боюнча учуулардын схемаларын түзүү критерийлери PANS-OPS документиндеги II томдо берилген. Айрым мамлекеттерде колдонулуучу тоскоолдуктардан учуп өтүү критерийлери жана схемалары кээде PANS-OPS документинде кабыл алынгандардан айырмаланат, ошондуктан мындай айырмачылыктарды билүү учуулардын коопсуздугу үчүн чоң мааниге ээ.

13.             Эксплуатант же дайындалган өкүл учууларга жетекчилик кылуу үчүн жоопкерчилик тартат.

14.             Бул жобо ушул мамлекетте катталган вертолётторды эксплуатациялоого байланышкан мамлекеттин укуктарына жана милдеттерине таасир этпейт.

15.             Учууларга жетекчилик кылуу жоопкерчилиги, эгерде эксплуатант тарабынан бекитилген учууларды жүргүзүүнү контролдоо жана байкоо жүргүзүү методунда учууларды камсыздоо боюнча кызматкерлердин/учуу диспетчерлеринин персоналын колдонуу каралган учурда гана, аба кемесинин командирине жана учууларды камсыздоо боюнча кызматкерге/учуу диспетчерине жүктөлөт.

16.             Учууларды камсыздоо боюнча кызматкердин/учуу диспетчеринин ыйгарым укуктары, милдеттери жана жоопкерчилиги боюнча толук нускамалык материал «Учууларды жүргүзүү боюнча колдонмо» документинде камтылган, ал эми күбөлүгү бар аттестацияланган учууларды камсыздоо боюнча кызматкерлердин/учуу диспетчерлеринин курагына, жөндөмүнө, билимине жана тажрыйбасына карата талаптар 1-КРАЭде берилген..

17.             Эгерде учууларды камсыздоо боюнча кызматкер/учуу диспетчери аба кемесинин же адамдардын коопсуздугуна коркунуч туудурган авариялык кырдаал жөнүндө биринчилерден болуп билсе, анда бул адамдын иш-аракеттери ушул Эрежелердин 2-главасынын 31-параграфынын 168-пунктуна ылайык, зарыл болгон учурда, Жарандык авиация органына жана тиешелүү ыйгарым укуктуу органдарга кырдаалдын мүнөзү жөнүндө токтоосуз кабарлоону жана жардам талап кылынса, аны көрсөтүү боюнча сурам жөнөтүүнү камтыйт.

18.             Эгерде вертолёттун же адамдардын коопсуздугуна коркунуч туудурган авариялык кырдаал жергиликтүү эрежелердин же жол-жоболордун бузулушуна алып келүүчү иш-аракеттерди көрүүнү талап кылса, вертолёттун командири бул тууралуу тиешелүү жергиликтүү ыйгарым укуктуу Жарандык авиация органына токтоосуз кабарлайт. Окуя болгон мамлекеттин талабы боюнча, вертолёттун командири мындай ар кандай бузуулар тууралуу ошол мамлекеттин тиешелүү ыйгарым укуктуу органына баяндама берет. Бул учурда вертолёттун командири бул баяндаманын көчүрмөсүн эксплуатант мамлекетке да берет. Мындай баяндамалар мүмкүн болушунча тез арада жана адатта он күндүн ичинде берилет.

19.             Эксплуатанттар аба кемелеринин командирлери, вертолёт учуп өтө турган райондогу издөө-куткаруу кызматтарына тиешелүү бардык зарыл маалыматтардын вертолёттун бортунда болушун камсыздоо чараларын көрүшөт.

20.             Мындай маалымат учкучка Учуу операциялары боюнча колдонмодо же тиешелүү деп эсептелген башка формада берилиши керек.

21.             Эксплуатанттар учуу экипажынын мүчөлөрү 1-КРАЭде көрсөтүлгөндөй, радиотелефондук байланыш жүргүзүүдө колдонулган тилде сүйлөө жана аны түшүнүү жөндөмдүүлүгүн көрсөтүшүн камсыз кылуу үчүн чараларды көрүшөт.

 

§ 2. Чет өлкөлүк эксплуатант тарабынан мамлекеттик мыйзамдарынын, эрежелеринин жана процедураларынын (жол-жоболорунун) сакталышы

 

22.             Эгерде Жарандык авиация башкармалыгы чет элдик эксплуатант Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын, эрежелерин жана процедураларын же учуу коопсуздугуна тиешелүү талаптарды бузганын аныктаса, Жарандык авиация башкармалыгы дароо эксплуатанты жана зарыл болгондо эксплуатанттын мамлекетин кабардар кылат. Эгерде эксплуатант мамлекети менен каттоодон өткөн мамлекети ар башка болсо, бул кабарлама каттоодон өткөн мамлекетке да жөнөтүлөт.

23.             Ушул Эрежелердин 3-бапынын 22-пунктунун пунктунда каралгандай мамлекеттерге билдирүү берилген учурда, эгерде маселе жана аны чечүү зарыл болсо, Жарандык авиация органы тиешелүү учурларда, эксплуатанттын мамлекети жана каттоо мамлекети менен эксплуатант тарабынан сакталган учуу коопсуздугу стандарттары боюнча консультацияларды өткөрөт.

24.             Аба кемесинин командири бортто калган колдонулуучу күйүүчү майдын көлөмү пландаштырылган акыркы резервдик күйүүчү май менен коопсуз конууга мүмкүн болгон конкреттүү конуучу жерге чейин учуу үчүн зарыл болгон көлөмдөн аз эмес экендигине ынануу максатында аны контролдойт.

25.             Аба кемесинин командири белгиленген жерге конууга тийиш болгон учурда, бирок анын эсеби боюнча ошол жерге конууга берилген колдонуудагы уруксаттын ар кандай өзгөрүшү же аба кыймылына байланыштуу башка кармалуулар пландаштырылган акыркы резервдик күйүүчү майдан аз көлөмдөгү май менен конууга мажбур кылса, анда командир MINIMUM FUEL деп жарыялоо аркылуу Аба кыймылын башкаруу (АКБ) органдарына күйүүчү майдын минималдуу калдыгы жөнүндө кабарлайт.

26.             MINIMUM FUEL жарыясы аба кыймылын башкаруу органдарына конуучу жердин бардык пландаштырылган варианттары болжолдонгон бир гана конкреттүү конуучу жерге чейин кыскаргандыгын жана сактык максатында конуу үчүн башка жер жок экендигин, ошондуктан колдонуудагы уруксаттын ар кандай өзгөрүүлөрү же аба кыймылындагы кармалуулар пландаштырылган акыркы резервдик күйүүчү майдан аз көлөмдөгү май менен конууга алып келиши мүмкүн экендигин маалымдайт. Бул авариялык кырдаал болуп эсептелбейт, бирок кандайдыр бир кошумча кармалуулар болуп өтсө, авариялык кырдаал келип чыгышы мүмкүн экендигин билдирет.

27.             Сактык максатындагы конуучу жер — бул болжолдонгон конуучу жерден айырмаланган жана пландаштырылган акыркы резервдик күйүүчү майды сарптай баштаганга чейин коопсуз конууга мүмкүн болгон конуучу жер.

28.             Эгерде эсептөөлөргө ылайык, коопсуз конууну ишке ашырууга мүмкүн болгон эң жакынкы аянтчага конгондон кийин кала турган колдонулуучу күйүүчү майдын көлөмү ушул Эрежелердин 124–129-пункттарына ылайык талап кылынган акыркы резервдик күйүүчү майдан аз болсо, аба кемесинин командири MAYDAY MAYDAY MAYDAY FUEL билдирүүсүн берүү менен күйүүчү май боюнча авариялык абалды жарыялайт.

29.             Пландаштырылган акыркы резервдик күйүүчү май деп 124–129-пункттарда эсептелген күйүүчү майдын көлөмү түшүнүлөт жана бул — ар кандай конуучу жерге конгондон кийин сакталууга тийиш болгон күйүүчү майдын минималдуу көлөмү. MAYDAY MAYDAY MAYDAY FUEL билдирүүсү менен АКБ органдарына кабарлайт, бардык мүмкүн болгон варианттары конкреттүү бир конуучу жерге чейин кыскаргандыгын жана акыркы резервдик күйүүчү майдын бир бөлүгү конор алдында сарпталып кетиши мүмкүн экендигин маалымдайт.

30.             Учкуч (Пилот) акыркы берилген маалыматтарды эске алуу менен, ошондой эле учуп өтүүчү райондун өзгөчөлүктөрүн (тагыраагы, сактык максатында конуучу аянтчалардын бар экендигине тиешелүү жагдайларды), метеорологиялык шарттарды жана башка көңүл бурууга татыктуу жагдайларды эсепке алуу менен, эң жакынкы коопсуз конуу аянтчасына конгондон кийин калган күйүүчү майдын көлөмү акыркы резервдик күйүүчү майдан аз болоруна негиздүү ынануу максатында эсептөөлөрдү жүргүзөт.

31.             "MAYDAY FUEL" сөздөрү 10-КРАЭнин II бөлүгүнүн б) пунктунда талап кылынгандай, авариялык кырдаалдын мүнөзүн сүрөттөйт.

32.             Эксплуатациялык инспекциялоо, тастыктамалоо жана туруктуу көзөмөлдөө жол-жоболору боюнча Колдонмо чет өлкөлүк эксплуатанттар тарабынан жүзөгө ашырылуучу учууларды жүргүзүүнү көзөмөлдөөгө тиешелүү нускамалык материалды камтыйт. Колдонмо ошондой эле ушул Эрежелердин 2-главасынын 2-параграфынын 23-пунктунда аталган консультацияларга жана ага байланыштуу аспекттерге тиешелүү нускамалык материалды, анын ичинде ИКАОнун учуулардын коопсуздугун камсыздоо боюнча типтүү беренесин камтыйт. Бул берене эки тараптуу же көп тараптуу макулдашууга киргизилген учурда, аба кызматын көрсөтүү жөнүндө эки тараптуу же көп тараптуу макулдашуунун каалаган тарабы учуулардын коопсуздугун камсыздоодо көйгөйлөрдү аныктаган учурда, мамлекеттер ортосунда консультацияларды өткөрүүнү карайт.

§ 3. Учуу коопсуздугун башкаруу

 

33.             Тастыктамаланган учуп чыгуу салмагы 7000 кг жогору же жүргүнчү сыйымдуулугу 9 адамдан ашык болгон жана учуу маалыматтарын жазгыч (самописец) менен жабдылган вертолёттун эксплуатанты өзүнүн учуулардын коопсуздугун башкаруу тутумунун алкагында учуу маалыматтарын талдоо программасын иштеп чыгууга жана ишке ашырууга тийиш.

34.             Эксплуантант кээде учуу маалыматтарын талдоо программасын башка жакка ишке ашырууну тапшыруусу мүмкүн, бирок мындай программага болгон жалпы жоопкерчиликти өзүнө калтырат.

35.             Учуу маалыматтарын талдоо программасында жазалоо чаралары колдонулбайт жана 19-КРАЭге ылайык маалымат булагын коргоонун жетиштүү кепилдиги камсыздалат.

36.             Жарандык авиация органы CVR, CARS, AIR класс А жана AIRS класс А жазуучу түзмөктөрдүн жазуулары же транскрипцияларын 13- КРАЭне ылайык авиациялык кырсык же окуяны иликтөөгө тиешеси жок максаттарда колдонууга уруксат бербейт, төмөнкү учурларды эске албаганда:

а) жазуулар же транскрипциялар учуу коопсуздугуна байланыштуу окуяга тиешелүү болуп, учуу коопсуздугун башкаруу системасынын контекстинде аныкталган; жазуулардын персоналдаштыруудан бошотулган тиешелүү бөлүктөрү менен чектелген; жана 19- КРАЭ тарабынан каралган коргоого ылайык сакталат; же

б) жазуулар же транскрипциялар авиациялык кырсык же окуяны иликтөөгө байланышпаган кылмыш иштеринде колдонуу үчүн суралып, 19- КРАЭ боюнча коргоого милдеттүү; же

в) жазуулар борттук жазуучу түзмөктөрдүн системаларын инспекциялоо үчүн, 4-эскертмеде каралгандай колдонулат.

37.             Жарандык авиация органы FDR, ADRS, AIR класс B жана C, ошондой эле AIRS класс B жана C жазуучу түзмөктөрдүн жазуулары же транскрипцияларын 13-КРАЭге ылайык авиациялык кырсык же окуяны иликтөөгө тиешеси жок максаттарда колдонууга уруксат бербейт, бирок төмөнкү учурларды эске алганда:

а) жазуулар эксплуатант тарабынан учуу жарактуулугу же техникалык тейлөө максатында колдонулат;

б) жазуулар эксплуатант тарабынан ушул Эрежелерде каралган учуу маалыматтарын талдоо программасынын алкагында колдонулат;

в) жазуулар авиациялык кырсык же окуяны иликтөөгө байланышпаган иштерде колдонуу үчүн суралат;

г) жазуулар персоналдаштыруудан бошотулган (анонимдештирилген); же

д) жазуулар коргоо чаралары колдонулганы шартында берилет.

38.             Эксплуатант өз учуу коопсуздугун башкаруу системасынын алкагында учуу коопсуздугу боюнча документтөө системасын түзөт, ал эксплуатациялык персонал үчүн колдонуу жана башкаруу максатында каралган.

§ 4. Психоактивдүү заттарды колдонуу

 

39.             Психоактивдүү заттарды колдонууга байланыштуу жоболор1- КРАЭ (АПКР) жана 2- КРАЭде (АПКР) камтылган.

4-Бап. Учууларды аткаруу

 

§ 1. Эксплуатациялык каражаттар

 

40.             Эксплуатант учуу ишке ашырыла турган эксплуатациялык шарттарга мындай учуу үчүн, вертолётты коопсуз эксплуатациялоо жана жүргүнчүлөрдү коргоо үчүн түздөн-түз талап кылынган жер үстүндөгү жана/же суудагы каражаттар шайкеш келерин жана алар ушул максатта туура колдонуларын негиздүү маалыматтардын негизинде ырастамайынча, учуу башталбашы үчүн чараларды көрөт.

41.             "Негиздүү маалыматтар" деген түшүнүк — эксплуантантка учуу пунктунда берилген расмий маалыматтар же аэронавигациялык маалымат кызматтары тарабынан жарыяланган маалыматтар же башка оңой жеткиликтүү булактардан алынган маалыматтарды колдонуу.

42.             Эксплуантант учуу учурунда байкалган каражаттардагы ар кандай бузулуулар тууралуу тиешелүү жооптуу органга кечиктирбестен кабар берилишин камсыз кылат.

 

§ 2. Учууларды жүргүзүү укугунатастыктамалоо жана контролдоо

 

43.             Эксплуатант, эгерде анын Жарандык авиация органы тарабынан берилген жарактуу эксплуатанттын тастыктамасы жок болсо, коммерциялык аба ташууларын (авиациялык иштерди, жалпы багыттагы авиация максаттарында) аткаруу менен алектенбейт.

44.             Эксплуатанттын тастыктамасы эксплуатантка эксплуатациялык спецификацияларга ылайык коммерциялык аба ташууларын (авиациялык иштерди, жалпы багыттагы авиация чөйрөсүндөгү ишмердүүлүктү) аткарууга укук берет.

45.             Жарандык авиация органы тарабынан эксплуатанттын тастыктамасынын берилиши, эксплуатанттын учуулардын белгиленген мүнөзүнө жана көлөмүнө шайкеш келген талаптарга жооп берүүчү уюштуруу түзүмүн, учууларды башкаруу жана контролдоо методикасын, даярдоо программасын, ошондой эле жердеги тейлөө жана техникалык тейлөө тутумун көрсөтө алгандыгынан (далилдегенинен) көз каранды.

46.             Ушул Эрежелердин В тиркемесинде эксплуатанттын тастыктамасын берүү маселелери боюнча нускамалык материал камтылган.

47.             Эксплуатант өзүнүн атынан иштерди аткарган үчүнчү тараптар үчүн жетектөөчү принциптерди жана жол-жоболорду иштеп чыгат.

48.             Эксплуатанттын тастыктамасынын мөөнөтсүз берилиши, Жарандык авиация органынын көзөмөлү астында эксплуатант тарабынан ушул Эрежелердин 46-пунктунун талаптарынын сакталышынан көз каранды.

49.             Эксплуатанттын тастыктамасы эң аз дегенде төмөнкүдөй маалыматтарды камтыйт жана ушул Эрежелердин 23-главасынын 2-пунктунда келтирилген форматка шайкеш келет:

а) Жарандык авиация органы жана Жарандык авиация органынын атынан тастыктама берүүчү ыйгарым укуктуу орган;

б) эксплуатанттын тастыктамасынын номери;

в) эксплуатанттын аталышы, коммерциялык аталышы (эгерде ал башкача болсо) жана негизги иш жүргүзгөн жеринин дареги;

г) берилген күнү жана Жарандык авиация органынын өкүлүнүн фамилиясы, колу жана кызматы;

д) бортунда жайгашкан контролдонуучу документте ыкчам жетекчиликке тиешелүү байланыш маалыматтарынын турган орду.

50.             Эксплуатанттын тастыктамасы менен байланышкан эксплуатациялык спецификациялар эң аз дегенде 24-главанын 3-пунктунда көрсөтүлгөн маалыматтарды камтыйт жана ушул документте берилген форматка шайкеш келет.

51.             В тиркемесинде эксплуатанттын тастыктамасы менен байланышкан эксплуатациялык спецификацияларга киргизилиши мүмкүн болгон кошумча маалыматтар камтылган.

52.             Жарандык авиация органы эксплуатанттын ишмердүүлүгүнө туруктуу көзөмөлдү жүзөгө ашыруу максатында аны тастыктамалоо тутумун (системасын) уюштурат.

53.             Келишим түзүүчү мамлекеттер башка Келишим түзүүчү мамлекет тарабынан берилген эксплуатанттын тастыктамасын жарактуу деп тааныйт, эгерде мындай тастыктама берилген талаптар ушул Эрежелерде жана 19-КРАЭде камтылган тиешелүү Талаптарга жок дегенде барабар болсо.

54.             Мамлекет чет өлкөлүк эксплуатант тарабынан жүзөгө ашырылуучу учууларды жүргүзүүнү көзөмөлдөө жол-жоболорун аныктоочу программаны негиздейт жана учуулардын коопсуздугун камсыздоо үчүн зарыл болгон учурда тийиштүү иш-аракеттерди көрөт.

55.             Эксплуатант учуулар жүзөгө ашырылып жаткан Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын талаптарын аткарат жана сактайт.

56.             Эксплуатант тийиштүү эксплуатациялык персонал колдонуусу үчүн учууларды жүргүзүү боюнча Колдонмонун (РПП) болушун камсыз кылат. Учууларды жүргүзүү боюнча Колдонмо андагы маалыматтарды жаңыртуу максатында зарылчылыкка жараша өзгөртүлөт же кайра каралып чыгат. Өзгөртүүлөр киргизилген же кайра карап чыгуу жүргүзүлгөн ар бир учурда, бул тууралуу ушул Колдонмону колдонууга тийиш болгон бардык персоналга кабарланат.

57.             Жарандык авиация органы эксплуатанттын учууларды жүргүзүү боюнча колдонмонун нускасын бардык өзгөртүүлөрү жана/же кайра каралган жоболору менен бирге карап чыгуу жана бекитүү үчүн Жарандык авиация органына берүүгө милдеттүү экендиги тууралуу талаптарды белгилейт.

58.             Зарыл болгон учурда эксплуатант иштердин түрлөрүн аткаруу үчүн учууларды жүргүзүү боюнча Колдонмого кошумча катары стандарттык операциялык жол-жоболорду иштеп чыгышы мүмкүн, алар Жарандык авиация органы тарабынан каралат жана бекитилет.

59.             Учууларды жүргүзүү боюнча Колдонмонун жоболору Жарандык авиация органы тарабынан бекитилет.

§ 3. Учууларга даярдык

 

60.             Учуу же учуулардын сериясы аба кемесинин командири алдын ала учууга чейинки даярдыктын жыйынтыктарына канааттангандыгын документ түрүндө тастыкталмайынча башталбайт, бул тастыктоо төмөнкүлөрдү камтышы керек:

а) вертолёт учууга жарактуу;

б) ушул Эрежелердин 4-бөлүмүндө белгиленген, пландаштырылган учуунун түрүнө ылайык зарыл болгон аспаптар жана жабдуулар, бул каттам үчүн жетиштүү өлчөмдө орнотулган;

в) вертолётка ушул Эрежелердин 8-бөлүмүнүн 8-параграфындагы 362 жана 363-пункттарга ылайык каралган техникалык тейлөөдөн өткөндүгү тууралуу күбөлүк берилген;

г) вертолёттун массасы жана оордук борборунун жайгашуусу күтүлүп жаткан учуу шарттарында коопсуз учууну камсыз кылат;

д) борттогу жүктүн бардыгы туура жайгаштырылып, ишенимдүү бекитилген;

е) эксплуатациялык чектөөлөрдүн (ушул Эрежелердин 3-бөлүмүндө көрсөтүлгөн) белгиленген учуу учурунда сакталары текшерилип, анын жыйынтыгы оң болгон;

ё) ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 15-параграфындагы 99 жана 100-пункттарында көрсөтүлгөн, жумушчу учуу планын түзүүгө байланыштуу стандарттар сакталган.

61.             Учууга даярдык боюнча толтурулган документтер эксплуатациялоочу (эксплуатант) тарабынан үч айлык мөөнөткө сакталууга тийиш.

62.             Ар бир пландаштырылган учуу же учуу сериялары үчүн учуунун оперативдик планы түзүлөт, ал аба кемесинин командири тарабынан бекитилет жана Жарандык авиация башкармалыгына берилет. Учуунун оперативдик планын берүүнүн эң натыйжалуу ыкмасын эксплуатант аныктайт

63.             Учууларды жүргүзүү боюнча колдонмодо учуунун жумушчу планынын мазмуну жана аны колдонуу тартибинин сыпаттамасы баяндалат.

64.             Учуп чыгуу учурундагы запастык вертолёт үчүн аянтча, эгерде учуп чыга турган вертолёт үчүн аянтчадагы аба ырайы шарттары ошол вертолёт үчүн аянтчанын колдонуудагы эксплуатациялык минимумдарына шайкеш келсе же бул минимумдардан төмөн болсо, тандалат жана учуунун жумушчу планында көрсөтүлөт.

65.             Учуп көтөрүлгөн учурда запастык катары тандалган вертолёт аянтчасы боюнча жеткиликтүү маалымат, пландаштырылган колдонуу убактысында ал жердеги шарттар вертолёт аянтчасынын белгиленген эксплуатациялык минимумдарына жооп берерин же алардан жогору болорун ырастоого тийиш.

66.             Эгерде учуу аспап менен учуу эрежелери (ППП) боюнча аткарылса, жумушчу учуу планында жана учуу планында бара турган чекитте кеминде бир резервдик вертолёт аянтчасы көрсөтүлүүгө тийиш, төмөнкү учурларды кошпогондо:

а) Учуу узактыгы жана вертолёттун белгиленген багыттагы вертолёт үчүн аянтчасына (вертодромуна) эсептелген келүү убактысына чейин жана андан кийин 1 саат ичиндеги үстөмдүк кылуучу метеорологиялык шарттар конууга жакындап келүүнү жана визуалдык метеорологиялык шарттарда конууну аткарууга мүмкүндүк берет жана Жарандык авиация органы тарабынан белгиленгендей, вертолёттун пландаштырылган конуу вертолёт үчүн аянтчасына эсептелген келүү убактысына карата, ошондой эле ошол убакытка чейин жана андан кийин жетиштүү мезгил ичинде конууга жакындап келүү жана конуу визуалдык метеорологиялык шарттарда аткарыларына жетиштүү ишеним берет; же

б) Эгерде бара турган вертолёт аянтчасы обочолонгон (изолированный) аймакта жайгашкан болуп, резервдик вертолёт аянтчасы болбосо. Мындай учурда кайтуу чекити (PNR) аныкталат.

67.             Белгиленген конуу пунктунун резервдүү вертолёт үчүн аянтчасы катары тандап алынган учак үчүн аянтчасы боюнча жеткиликтүү маалыматтар, аны пайдалануунун эсептелген убактысында шарттар бул операцияны аткаруу үчүн ошол учак үчүн аянтчасына белгиленген эксплуатациялык минималдарга жооп берерин же алардан жогору болорун тастыктайт.

68.             Эгерде учуу пландалган пункттагы аба ырайынын божомолу вертолёт аянтчасынын эксплуатациялык минимумдарынан төмөн шарттарды көрсөтсө, анда дайын жер үчүн эки резервдик вертолёт аянтчасы тандалышы керек. Дайын жердеги биринчи резервдик вертолёт аянтчасындагы аба ырайынын шарттары дайын жер вертолёт аянтчасынын эксплуатациялык минимумдарына туура келүүгө же алардан жогору болууга тийиш, ал эми экинчи резервдик вертолёт аянтчасындагы шарттар резервдик вертолёт аянтчасынын эксплуатациялык минимумдарына туура келүүгө же алардан жогору болууга тийиш.

69.             Конуу массасы учуу иштерин жүргүзүү боюнча Колдонмодо берилген таблицалардын негизинде эсептелүүгө тийиш. Мындай (учуп көтөрүлүү) массасын эсептөөдө тик учуучунун конфигурациясы, табигый шарттар жана учуу-техникалык мүнөздөмөлөргө терс таасир тийгизген системалардын иши эске алынууга тийиш.

70.             Визуалдык учуу эрежелери (ВУЭ) боюнча аткарыла турган учуу, качан гана учурдагы метеорологиялык маалыматтар же учурдагы маалыматтардын жана божомолдордун топтому учуу маршрутундагы же маршруттун бир бөлүгүндөгү, же болбосо визуалдык учуу эрежелерине ылайык учууларды аткаруу болжолдонгон райондогу метеорологиялык шарттар тийиштүү убакытка карата бул эрежелерди сактоо мүмкүнчүлүгүн камсыз кыларын көрсөтмөйүнчө башталбайт.

71.             Эгерде учуу аспаптык учуу эрежелерине (ИВИ) ылайык аткарылып жатса, түнкү көрүү системаларын (NVIS) же башка өркүндөтүлгөн көрүү системаларын колдонуу учурдагы Эрежелердин 2-бөлүмүнүн 113-пунктунун 17-параграфында көрсөтүлгөн талаптарды жокко чыгарбайт.

72.             Аспаптык учуу эрежелерине (ППП) ылайык аткарыла турган учуу, дайындалган конуу пунктунда же эгерде талап кылынса — кеминде бир запастык вертолёт үчүн аянтчада шарттар болжолдуу келүү убактысына карата вертодромдун эксплуатациялык минимумдарына шайкеш келерин же андан кыйла жакшы болорун көрсөткөн маалымат алынмайынча башталбайт.

73.             Ар бир запас вертолёт үчүн аянтчада же конуу пунктунда конууга жакындап келүүнү жана конууну аткаруу мүмкүнчүлүгүн же мүмкүн эместигин аныктоодо учуу коопсуздугунун жетиштүү деңгээлин камсыз кылуу максатында, эксплуатант, эксплуатант мамлекет үчүн кабыл алынуучу, вертолёт үчун аянтчанын же конуу пунктунун эксплуатациялык минимумдарына кошулууга тийиш болгон булуттун төмөнкү чегинин бийиктиги жана көрүнүү аралыгы боюнча тиешелүү кошумча маанилерди белгилейт.

74.             Вертолёт, белгилүү же күтүлүп жаткан муз каптоо/(катуу) (обледенение) шарттарда учууга тастыкталган жана тийиштүү жабдуулар менен камсыздалган учурда гана учууну аткара алат.

75.             Жерде муз катуу мүмкүнчүлүгү бар же белгилүү шарттарда аткарылышы пландалып жаткан учуу, эгерде вертолёт муз катууну аныктоо боюнча текшерүүдөн өтпөсө жана зарыл болгон учурда муздан коргоо иштери жүргүзүлбөсө, башталбайт. Муз катмарлары же табигый жол менен пайда болгон башка булгануулар учуудан мурда вертолёттун уча ала турган абалы камсыз болушу үчүн толук тазаланышы керек.

76.             Вертолётта аба ырайынын шарттарына жана күтүлүп жаткан кечигүүлөргө карабастан, учуунун коопсуз аякташын камсыз кылуу үчүн жетиштүү күйүүчү май жана май болгондо гана учуу башталат. Мындан тышкары, күтүлбөгөн жагдайларды үчүн бортто навигациялык резерв жүргүзүлөт.

77.             Ушул Эрежелердин 2-бабынын 17-параграфынын 118-пунктуна ылайык, визуалдык учуу эрежелери боюнча учууларды аткарууда вертолёттордын бортунда кеминде төмөнкү шарттарды камсыз кыла турган өлчөмдө күйүүчү май жана май запасы болууга тийиш:

а) белгиленген конуу аянтчасына чейин учууга жетиштүү;

б) күйүүчү майды эң аз сарптаган ылдамдыкта 20 мүнөт учууга жетиштүү финалдык күйүүчү май запасы болушу керек;

в) эксплуатант мамлекеттин пикири боюнча, эксплуатант тарабынан көрсөтүлгөн ар кандай мүмкүн болгон өзгөчө кырдаалдар учурунда күйүүчү майдын көбөйгөн сарпталышын эске алуу менен кошумча күйүүчү майдын запасы болушу керек.

78.             Туура учуу боюнча учууларда (ППП) 118-пункттун 17-параграфы, 2-бөлүмүнө ылайык, вертолёттун бортунда күйүүчү май жана май төмөнкү шарттарды аткарууга жетиштүү өлчөмдө болушу керек:

1) Эгерде резервдик вертолёт аянтчасы талап кылынбаса, анда вертолёт төмөнкүлөрдү аткара алышы керек: пландалган аэродромго же вертолёт үчүн аянтчасына чейин уча алуу; конууга чейин учууну ишке ашырууга, жана андан кийин төмөнкүлөргө ээ болууга тийиш:

а) пландалган аэродром же вертолёт үчүн аянтчасынын үстүнөн 450 метр (1500 фут) бийиктикте күтүү зонасында стандарттык температура шарттарында 30 мүнөт уча ала турган финалдык күйүүчү май запасы болушу керек;

б) эксплуатант тарабынан көрсөтүлгөн мүмкүн болгон ар кандай өзгөчө кырдаалдарда күйүүчү майдын көбөйгөн чыгымын эске алуу менен, эксплуатант өлкөнүн пикири боюнча, кошумча күйүүчү майдын запасы болушу керек.

2) Эгерде резервдик вертолёт аянтчасы талап кылынса, анда вертолёт төмөнкүлөрдү аткара алышы керек: пландалган вертолёт аянтчасына же конуу жайына чейин уча алуу; конууга ыкма жасап, экинчи айланууга чыгуу, андан кийин:

а) учуу планында көрсөтүлгөн резервдик вертолёт аянтчасына же конуу жерине чейин уча алуу, конууга ыкма жасап, андан кийин төмөнкүдөй күйүүчү май запастарына ээ болуу:

б) финалдык күйүүчү май резерви – стандарттык температура шарттарында, резервдик вертолёт аянтчасынын үстүнөн 450 метр (1500 фут) бийиктикте, күтүү зонасындагы ылдамдык менен 30 мүнөт учууга, конууга ыкма жасоого жана конууга жетиштүү өлчөмдө;

в) кошумча күйүүчү майдын запасы – эксплуатант тарабынан көрсөтүлгөн ар кандай мүмкүн болгон өзгөчө кырдаалдарда күйүүчү майдын жогорулаган чыгымын эске алуу менен, эксплуатант өлкөсүнүн пикири боюнча, жетиштүү өлчөмдө.

3) Эгерде резервдик вертолёт аянтчасы же конуу жери каралбаган болсо, 98-пункттун 16-параграфына (2-бөлүм) ылайык (мисалы, багытталган конуу жери обочолонгон болсо), вертолётто жетиштүү күйүүчү май болушу керек: пландалган багыт боюнча вертолёт аянтчасына уча ала турган; андан кийин географиялык жана сырткы шарттарды эске алуу менен коопсуз конууга жетиштүү убакыт уча ала турган күйүүчү май запасы болушу керек.

79.             Ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 18-параграфындагы 116-пунктка ылайык талап кылынган күйүүчү май жана май көлөмүн эсептөөдө, жок дегенде, төмөнкү шарттар эске алынат:

а) күтүлүп жаткан метеорологиялык шарттар;

б) аба кыймылын башкаруу органдарынын көрсөтмөсү боюнча маршрутан мүмкүн болгон четтөөлөр жана аба кыймылы менен байланышкан кармалуулар;

в) ППП боюнча учууда, пландалган конуу вертодромунда бир ирет приборлор боюнча конууга аракет жасоо, анын ичинде экинчи айланууга чыгуу;

г) колдонулуучу учурларда, кабина басымынын жоголушунда же маршруттук учуу учурунда бир кыймылдаткыч иштен чыкканда учууларды аткаруу боюнча колдонмодо көрсөтүлгөн иш-аракеттер тартиби;

д) вертолёттун конушун кармап турууга же күйүүчү май жана/же майдын чыгымын көбөйтүүгө алып келе турган башка бардык шарттар.

80.                Ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 18-параграфында белгиленген жоболор, учуу учурунда башка вертолёт үчүн аянтчага багытты өзгөртүү максатында учуу планын өзгөртүүгө тыюу салбайт, эгерде маршруту өзгөртүлгөн чекиттен тартып 4-бөлүмдүн 18-параграфында каралган талаптар толук сактала турган болсо.

81.             Учуу башталгандан кийин күйүүчү майдын баштапкы пландалган максаттардан башка максаттар үчүн колдонулушу, кошумча талдоону талап кылат жана эгер бул колдонууга татыктуу болсо, пландалган операцияга тиешелүү түзөтүүлөрдү киргизүүнү шарттайт.

82.             Көтөрүүчү винттердин айлануусу токтогон учурда вертолётко күйүүчү май куюуга жол берилбейт:

а) жүргүнчүлөрдү отургузуу же түшүрүү учурунда; же

б) кычкылтек запасын толуктоо учурунда.

83.             Вертолёттун ичинде жүргүнчүлөр бар учурда, анын көтөрүүчү винттери токтоп турган же айланып жаткандыгына карабастан, май куюу иши квалификациялуу кызматкерлердин тийиштүү көзөмөлү астында жана жетиштүү сандагы курамдын катышуусунда ишке ашырылат. Бул кызматкерлер колдо болгон эң практикалык жана коопсуз каражаттарды колдонуу менен вертолёттон адамдарды эвакуациялоого жана аны кыска мөөнөттө башкарууга даяр болууга тийиш. Буга жетишүү үчүн:

а) Учуу экипажы жүргүнчүлөргө май куюу учурунда инцидент (кокустук) болуп кетсе, зарыл болгон иш-аракеттер тууралуу нускама берүүнү камсыз кылат.

б) Май куюуну көзөмөлдөп жаткан жердеги кызматкерлер менен вертолёттун бортундагы квалификациялуу кызматкерлердин ортосунда вертолёттун ички сүйлөшүү аппараты же башка ылайыктуу каражаттар аркылуу туруктуу эки тараптуу байланыш камсыз кылынат. Ошондой эле, бул максатта радиобайланыш каражаттарын колдонууда адашма токтордун жана радиоиндукцияланган чыңалуунун пайда болуу коркунучу бар экенин эске алуу менен этияттык көрсөтүү зарыл.

в) Кыймылдаткыч авариялык абалда токтогон учурда, учуу экипажы вертолёттун сыртындагы кызматкерлердин же жүргүнчүлөрдүн, көтөрүүчү винттердин айлануу зонасынан коопсуз аралыкта болушун камсыздоо боюнча чараларды көрөт.

84.             Эксплуатант мындай май куюу кандай шарттарда жүргүзүлүшү мүмкүн экендигинин тартибин белгилеп, аныктайт.

85.             Ушул эрежелердин 125-пунктунун талаптарынан тышкары, эксплуатациялык эрежелерде төмөнкүдөй эң аз дегенде сактык чаралары кабыл алынаары көрсөтүлүшү керек:

а) Вертолёттун май куюлуп жаткан тарабындагы эшиктери, эгерде алар авариялык чыгуу үчүн арналган жалгыз эшиктер болбосо, мүмкүн болушунча жабык турушу керек;

б) Вертолёттун май куюлбаган тарабындагы эшиктери, эгерде учуу боюнча колдонмодо (RFM) башкача көрсөтүлбөсө, аба ырайы ыңгайлуу болгон учурда ачык турат;

в) Тийиштүү натыйжалуулуктагы өрт өчүрүү каражаттары, өрт чыгып кеткен учурда аларды дароо колдонууга мүмкүн боло тургандай жайгаштырылат;

г) Вертолёттун ичинен күйүүчү майдын буулары байкалганда же май куюу учурунда башка кооптуу көрүнүштөр пайда болгондо, май куюу токтоосуз түрдө токтотулат;

д) Авариялык эвакуациялоого арналган жердеги же вертолёт аянтындагы чыгуу жолдорунун астындагы мейкиндик бош болууга тийиш;

е) Вертолёттон тез арада чыгып кетүү үчүн коопсуздук курлары чечилген абалда (бошотулган) болууга тийиш;

ё) Көтөрүүчү винттер айланып жаткан учурда, бортто учуусун андан ары уланта турган жүргүнчүлөр гана калууга тийиш.

86.             Вертолёттун ичинде жүргүнчүлөр бар учурда AVGAS (авиациялык бензин) күйүүчү майы, кеңири фракциялуу күйүүчү май же ушул күйүүчү майлардын түрлөрүнүн аралашмасы менен май куюуга жол берилбейт.

87.             Төмөнкү учурларда вертолёттон күйүүчү майды агызып салууга (слив) эч кандай шартта жол берилбейт:

а) жүргүнчүлөр бортто болгон учурда;

б) жүргүнчүлөрдү отургузуу же түшүрүү ишке ашырылып жаткан учурда;

в) кычкылтек запасы толукталып жаткан учурда;

88.             Аба кемесин күйүүчү май менен камсыз кылуу (куюу) боюнча жоболор 14 - КРАЭде, ошондой эле Аэропорттук кызматтар боюнча Колдонмодо камтылган.

89.             Авиациялык керосин эмес, башка түрдөгү күйүүчү май менен куюу жүргүзүлгөндө, же күйүүчү май куюу учурунда авиациялык керосин турбореактивдүү кыймылдаткычтар үчүн башка түрдөгү күйүүчү майлар менен аралашма түзгөндө, ошондой эле ачык күйүүчү май түтүгү колдонулган учурда, кошумча сактык чараларын сактоо зарыл.

90.             Текстте стандарттык атмосфера шарттарындагы абсолюттук бийиктиктердин маанилери колдонулат, алар болжол менен төмөнкү абсолюттук басым маанилерине туура келет:

 

 

91.             Жүргүнчүлөр кабинасында жана учуу экипажынын кабинасында атмосфералык басым 700 гПа дан төмөн боло турган абсолюттук бийиктиктерде аткарылуучу учуу, бортто дем алуу үчүн жетиштүү көлөмдө кычкылтек запасы болгон учурда гана башталат:

а) учкучтардын бардык мүчөлөрү жана жүргүнчүлөрдүн 10% үчүн – кабиналарда басым 700 гПа менен 620 гПа аралыгында болуп турган 30 мүнөттөн ашкан ар кандай убакыт аралыгында колдонууга жетиштүү өлчөмдө;

б) экипаж жана жүргүнчүлөр үчүн, алар ээлеген кабиналардагы атмосфералык басым 620 гПадан төмөн болгон ар кандай убакыт аралыгында колдонууга жетиштүү өлчөмдө;

92.             Герметизацияланган кабиналары бар вертолёт менен аткарылуучу учуу, бортто дем алуу үчүн кычкылтектин запасы экипаждын бардык мүчөлөрү жана жүргүнчүлөрдүн белгилүү бир бөлүгү үчүн, аткарылып жаткан учуунун шарттарына жараша — разгерметизация болгон учурда, алар жайгашкан каалаган кабинадагы атмосфералык басым 700 гПа дан төмөн болгон каалаган убакыт аралыгында жетиштүү болгон шартта гана башталат. Мындан тышкары, эгерде вертолёт атмосфералык басым 376 гПа дан жогору болгон абсолюттук бийиктиктерде учууну аткарып, 4 мүнөт ичинде атмосфералык басым 620 гПа болгон абсолюттук бийиктикке коопсуз төмөндөй албаса, жүргүнчү кабинасын ээлеген адамдар үчүн кеминде 10 мүнөткө жетиштүү кычкылтек запасы каралууга тийиш.

§ 4. Учуу учурунда аткарылуучу эрежелер

 

93.             Вертолёт конууга белгиленген вертолёт үчүн аянтчага карай улантылат, эгерде акыркы алынган маалыматтар учуу убактысы эсептелген учурда бул вертолёт үчүн аянтчага же дайындалган пункттагы жок дегенде бир резервдик вертолёт үчүн аянтчада конуу, ушул Эрежелердин 9-параграфынын 61-пунктуна ылайык белгиленген эксплуатациялык минимумдарга ылайык жүзөгө ашырылат дегенге негиз болсо гана.

94.             Аспаптар боюнча конууга кирүү 300 метрге (1000 фут) чейин — вертолёт үчүн аянтчанын деңгээлинен эсептегенде, же болбосо акыркы конуу бөлүгүнүн башталышынан ары улантылбайт, эгер кабарланган көрүнүү аралыгы (видимость) же көзөмөл RVR вертолёт үчун аянтча үчүн белгиленген эксплуатациялык минимумдан төмөн болсо.

95.             Эгер вертолёт акыркы конуу участогуна чыккан соң же 300 метрге (1000 фут) чейин — вертолёт үчун аянтча деңгээлинен төмөн түшкөн соң — кабарланган көрүнүү аралыгы же RVR белгиленген минимумдан төмөн түшүп кетсе, конуу DA/H (Decision Altitude/Height) же MDA/H (Minimum Descent Altitude/Height) чекитине чейин улантылат. Бирок, кайсы болбосун вертолёт үчүн аянтчада, эгер конуу белгиленген эксплуатациялык минимумдарга шайкеш келбеген чекитке жетсе, тик учуучу конууга кирүүнү токтотот.

96.             Аба кемесинин бортунан учуу учурунда метеорологиялык байкоолорду жүргүзүү эрежелери, ошондой эле аларды каттоо жана билдирүүлөрдө берүү эрежелери 3-КРАЭде көрсөтүлгөн.

97.             Метеорологиялык шарттарга байланыштуу эмес, бирок учуу учурунда кездешүүчү коркунучтуу шарттар тууралуу тиешелүү авиациялык станцияга дароо кабар берилет. Мындай билдирүүлөрдө башка аба кемелеринин коопсуздугун камсыздоо жагынан пайдалуу болушу мүмкүн болгон бардык керектүү маалыматтар камтылышы керек.

98.             Учуу жана конуу учурунда, учкучтар экипажынын пилот кабинасында өз милдеттерин аткарууга тийиш болгон бардык мүчөлөрү өз жумуш орундарында болуусу зарыл.

99.             Маршрут боюнча учууну аткарууда, кабинада өз милдеттерин аткарууга милдеттүү болгон учуу экипажынын бардык мүчөлөрү вертолётты иштетүүгө байланыштуу милдеттерди аткаруу же табигый муктаждыктарын канааттандыруу үчүн чыгып кетүү зарыл болгон мезгилдерден тышкары, жумуш орундарында калышат.Конец формы

 

100.        Учуу экипажынын бардык мүчөлөрү жумуш ордунда болгондо коопсуздук курларын тагынышат.

101.        Байлануучу система ийин курларын жана бел курун камтыйт, алар ошондой эле өзүнчө да колдонулат.

102.        Учкучтун ордун ээлеген учуу экипажынын мүчөсү учуп чыгуу жана конуу учурунда байлануучу системаны колдонот; калган бардык экипаж мүчөлөрү, эгерде ийин курлары алардын өз милдеттерин аткаруусуна тоскоолдук кылбаса, учуп чыгуу жана конуу учурунда өздөрүнүн байлануучу системаларын колдонушат, ал эми тоскоолдук кылган учурда ийин курларын чечүүгө уруксат берилет, бирок бел куру байланган абалда калууга тийиш.

103.        Учуу экипажынын бардык мүчөлөрү, вертолёттун учууда коопсуз иштешин камсыз кылуу үчүн зарыл болгон милдеттерин аткарып жатканда, ушул Эрежелердин 2-главасынын 20-пунктунун 134 же 135-пункттарына ылайык кычкылтек менен камсыздоо талап кылынган ар кандай жагдайларда дем алуу үчүн кычкылтекти үзгүлтүксүз колдонушу керек.

104.        Аспаптар боюнча учуу үчүн колдонулган ар бир учуу жана жерге конуу аймагы же вертолёт үчүн аянтча үчүн бир же бир нече жабдуулар боюнча конуу схемалары түзүлөт, алар Жарандык авиация органдары же вертолёт үчүн аянтчаларды эксплуатациялоого жооптуу мамлекет тарабынан бекитилип, жарыяланат; эгер вертолёт үчүн аянтча кандайдыр бир мамлекеттин аймагынан тышкары болсо, бекитүү жана жарыялоо ошол мамлекет тарабынан жүргүзүлөт.

105.        Аспаптар боюнча учуу эрежелерине ылайык учууну ишке ашырып жаткан бардык вертолёттор, Жарандык авиация органы же ушул вертолёт үчүн аянтча жайгашкан мамлекет тарабынан, же болбосо, эгерде вертолёт үчүн аянтча кайсы бир мамлекеттин аймагынан тышкары жайгашкан болсо, вертолёт үчүн аянтчаны эксплуатациялоо үчүн жооптуу мамлекет тарабынан бекитилген аспаптар боюнча конууга кирүү схемасын сактоого тийиш.

106.        Айрым мамлекеттерде колдонулуучу аспаптар боюнча учуу жана тоскоолдуктардан өтүү схемаларын түзүү критерийлери жана схемалар кээде бири-биринен айырмаланат. Учуу коопсуздугун камсыздоо көз карашынан алганда мындай айырмачылыктарды билүү өтө маанилүү мааниге ээ.

107.        Эксплуатант учуп чыгуу жана конуу жол жоболорунда вертолёттун үн дңгээлинин / ызы-чуусунун (шум) таасирин минималдаштыруу зарылчылыгы эске алынышын камсыздоо боюнча чараларды көрүүгө тийиш.

108.        Эксплуатант учуу учурунда күйүүчү майдын чыгымын көзөмөлдөөнү жана текшерүүлөрдү жүргүзүүнү камсыз кылуу үчүн, Жарандык авиация органы тарабынан бекитилген саясатты жана жол-жоболорду белгилейт.

109.        Аба кемесинин командири бортто колдонулган жана калган күйүүчү майдын көлөмүн көзөмөлдөп турат. Бул көзөмөлдүн максаты — күйүүчү майдын көлөмү коопсуз конуу пландаштырылган конкреттүү конуу пунктуна чейин учууга, ошондой эле пландаштырылган акыркы резервдик күйүүчү май менен коопсуз конууну аткарууга жетиштүү экендигине ишенүү.

110.        Аба кемесинин командири аба кыймылын башкаруу органдарына MINIMUM FUEL деп жарыялоо аркылуу күйүүчү майдын минималдуу калдыгы жөнүндө билдирет. Бул билдирүү командир белгилүү бир конуу пунктуна конууну аткарууга тийиш болгон учурда, бирок анын эсептөөлөрү боюнча конууга берилген учурдагы уруксаттын өзгөрүшү же аба кыймылына байланыштуу башка кечигүүлөр пландаштырылган акыркы резервдик күйүүчү майдан аз көлөмдөгү күйүүчү май менен конууга алып келиши мүмкүн болгон учурларда жасалат.

111.        MINIMUM FUEL жөнүндө жарыялоо аба кыймылын башкаруу органдарына пландалган бардык альтернативдүү конуу варианттары бир гана болжолдонгон конкреттүү конуу пункту менен чектелгенин, ошондой эле алдын алуу максатындагы конуу үчүн башка конуу жери жок экенин маалымдайт. Бул кырдаал авариялык абал болуп саналбайт, бирок кошумча кечигүү болсо — авариялык абал сөзсүз жаралат дегенди билдирет.

112.        Коопсуздук максатындагы конуу чекити — бул пландалган негизги конуу чекитинен айырмаланып, күйүүчү майдын пландаштырылган акыркы кору (финалдык резерв) керектеле баштаганга чейин коопсуз конуу ишке ашырылат деп болжолдонгон конуу орду.

113.        Аба кемесинин командири күйүүчү май боюнча авариялык абалды MAYDAY MAYDAY MAYDAY FUEL билдирүүсүн берүү аркылуу жарыялайт, эгер эсептөөлөргө ылайык, коопсуз конуу аткарылуучу эң жакын аянтчага конгондон кийин пайдаланууга мүмкүн болгон күйүүчү майдын көлөмү ушул Эрежелердин 2-бөлүмүнүн 18-параграфынын 120-пунктуна ылайык талап кылынган акыркы резервдик күйүүчү майдан аз болуп калса.

114.        Пландаштырылган күйүүчү майдын акыркы кору (финалдык резерв) дегенде, ушул Эрежелердин 2-главасынын 18-параграфынын 120 жана 121-пункттарында эсептелген күйүүчү майдын көлөмү түшүнүлөт жана бул — каалаган конуу ордуна конгондон кийин калууга тийиш болгон күйүүчү майдын эң аз өлчөмү. MAYDAY MAYDAY MAYDAY FUEL деп жарыялоо Аба кыймылын башкаруу (АКБ) органдарына конуунун бардык мүмкүн болгон варианттары бир гана конкреттүү конуу ордуна чейин кыскаргандыгын жана күйүүчү майдын акыркы корунун бир бөлүгү конууга чейин сарптала тургандыгын маалымдайт.

115.        Учкуч акыркы берилген маалыматты, учуп өтүүчү райондун өзгөчөлүктөрүн (тагыраак айтканда, сактануу максатында конуучу аянтчалардын бар экендигин), метеорологиялык шарттарды жана башка көңүл бурууга татыктуу жагдайларды эске алуу менен, эң жакынкы коопсуз конуу аянтчасына конгондон кийин калган күйүүчү майдын өлчөмү акыркы кордон (финалдык резервден) аз боло тургандыгына негиздүү ынануу максатында эсептөөлөрдү жүргүзөт.

116.        "MAYDAY FUEL" деген сөзү — авариялык кырдаалдын мүнөзүн сүрөттөйт, жана бул КРАЭ-10 талаптарына ылайык колдонулат.

 

§ 5. Вертолёттун командиринин милдеттери

 

117.        Тик учуучу командири вертолётту башкаруу жана анын коопсуздугу үчүн жооптуу болуп саналат, ошондой эле учуу учурунда кыймылдаткыч(тар)тын иштетилишинен баштап, вертолёт толугу менен токтотулганга, кыймылдаткыч(тар) өчүрүлгөнгө жана көтөрүүчү винттердин айланышы токтотулганга чейин борттогу бардык экипаж мүчөлөрү, жүргүнчүлөр жана жүк коопсуздугуна жооп берет.

118.        Вертолёттун командири ушул Эрежелердин 2-бөлүмүнүн 7-параграфынын 842-пунктунда каралган контрольдук карталардын так жана толук аткарылышын камсыз кылуу үчүн тийиштүү чараларды көрөт.

119.        Вертолёттун командири өзүнө жеткиликтүү эң ыкчам каражаттарды колдонуу менен, вертолёт менен байланышкан кандай гана болбосун окуя адамдын оор дене жаракат алышына же өлүмгө алып келген дене жаракаты, же вертолётка же мүлккө олуттуу зыян келтирилишине алып келген учурда, бул тууралуу эң жакын аба кыймылын тейлөө (ОВД) органын кабардар кылууга жоопкерчилик тартат.

120.        «Өлүмгө алып келген дене жаракаты» термининин аныктамасы 13-КРАЭде камтылган.

121.        Вертолёттун командири учуу аяктагандан кийин эксплуатантка вертолётта белгилүү болгон же шектелген бардык кемчиликтер жөнүндө кабарлоого жооп берет.

122.        Вертолёттун командири ушул Эрежелердин 5-бөлүмүнүн 2-параграфынын 416-пунктунда көрсөтүлгөн маалыматтарды камтыган борттук журналды жүргүзүү же жалпы декларацияны түзүү үчүн жооптуу болот.

§ 6. Учууларды камсыз кылуу боюнча кызматкердин/учуу диспетчеринин милдеттери

 

123.        Учууну камсыздоочу кызматкер/учуу диспетчери, учууну башкаруу жана көзөмөлдөө ыкмасына ылайык, ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 2-пунктунун 34-тармагы боюнча төмөнкү милдеттерди аткарат:

а) учууга даярдоодо вертолёт командирине жардам көрсөтүп, керектүү маалыматтарды камсыз кылат;

б) вертолёт командирине учуунун иш планын жана учуу планын даярдоодо жардам берип, зарыл болгондо учуу планын түзүп, аны тиешелүү аба кыймылын башкаруу органына тапшырат;

в) учуу учурунда вертолёт командирине учууну коопсуз жүргүзүү үчүн зарыл болгон маалыматтарды тиешелүү каражаттар менен камсыз кылат.

124.        Өзгөчө кырдаалдарда учууларды камсыздоочу кызматкер/учуу диспетчери:

а) учууну уюштуруу боюнча Колдонмолордо көрсөтүлгөн жол жоболорду аткарат, бирок аба кыймылын башкаруу эрежелерине каршы келген аракеттерден качат;

б) аба кемесинин командирине учуунун коопсуздугуна тиешелүү жана учууну коопсуз жүргүзүү үчүн зарыл болгон маалыматтарды, анын ичинде учуу учурунда келип чыккан учуу планынын өзгөртүүлөрүнө байланыштуу маалыматтарды өткөрүп берет.

125.        Аба кемесинин командири жогорудагы маалыматтарды, өзгөчө авариялык абалдар контекстинде, учууну камсыздоо кызматкерине же учуу диспетчерине жиберет.

126.        Ошондой эле учуу учурунда аба кемесинин командири ушундай эле маалыматтарды, өзгөчө авариялык абалдарда, учууну камсыздоо кызматкерине же учуу диспетчери менен бөлүшүүсү да бирдей маанилүү.

§ 7. Кол жүк

 

127.        Эксплуатант вертолётта жана жүргүнчү салонунда ташылуучу бардык жүктүн туура жана ишенимдүү жайгаштырылышын камсыз кылат.

 

§ 8. Чарчоону контролдоо (башкаруу)

 

128.        Эксплуатанттын мамлекети чарчоону контролдоо максатында эрежелерди белгилейт. Бул эрежелер илимий принциптерге, билимдерге жана эксплуатациялык тажрыйбага негизделип, учуу жана кабиналык экипаж мүчөлөрү өз милдеттерин тийиштүү деңгээлдеги сергектик абалында аткарышын камсыз кылууга багытталат. Ушуга ылайык, Жарандык авиация органы төмөнкүлөрдү белгилейт:

а) учуу убактысынын ченемдерине, кызматтык учуу убактысына, кызматтык убакытка жана эс алуу убактысына карата нормативдик эрежелер; б) чарчоого байланыштуу тобокелдиктерди башкаруу тутумуна (FRMS) тиешелүү эрежелер, эгерде чарчоону контролдоо максатында эксплуатантка 7-эскертменин жоболоруна ылайык FRMS тутумун колдонууга уруксат берилсе.

129.        Эксплуатанттын мамлекети ушул Эрежелердин 184-пунктуна ылайык жана учуу коопсуздугуна чарчоо менен байланышкан тобокелдиктерди башкаруу максатында, эксплуатант төмөнкүлөрдүн бирин иштеп чыгуусун талап кылат:

а) эксплуатанттын мамлекети тарабынан белгиленген чарчоону контролдоонун нормативдик эрежелерине ылайык учуу убактысынын, кызматтык учуу убактысынын, кызматтык убакыттын ченемдери жана эс алуу убактысына коюлган талаптар; же б) эксплуатанттын мамлекети тарабынан бардык учуулардын түрлөрү үчүн белгиленген эрежелерге жооп берген FRMS тутуму; же в) аткарылып жаткан учуулардын белгилүү бир түрлөрүнө карата эксплуатанттын мамлекети тарабынан белгиленген эрежелердин талаптарына жооп берген FRMS тутуму, ал эми калган учуулардын түрлөрү үчүн — эксплуатанттын мамлекети тарабынан белгиленген чарчоону контролдоонун милдеттүү нормативдик эрежелери.

130.        Чарчоону контролдоонун милдеттүү нормативдик эрежелерин сактоо эксплуатантты өзүнүн тобокелдик факторлорун, анын ичинде чарчоо менен байланышкан тобокелдик факторлорун, 19-КРАЭнин жоболоруна ылайык учуу коопсуздугун башкаруу тутумун (СУБП) колдонуу аркылуу башкаруу милдетинен бошотпойт.

131.        Эксплуатант, бардык учуу жана кабина курамдарынын мүчөлөрүнүн учуу убактысын, кызматтык учуу убактысын, кызматтык убакытты жана эс алуу убактысын, эксплуатанттын мамлекет тарабынан белгиленген маалымат алуу мөөнөтү боюнча каттап турат.

132.        Эгерде эксплуатант өз кызматтарынын бир бөлүгүн же бардыгын көрсөтүүдө чарчоону контролдоо боюнча белгиленген ченемдик эрежелерди сактаса, Жарандык авиация органы:

а) эксплуатанттан чарчоону контролдоону ишке ашырган өз кызматкерлерин алардын милдеттери жана чарчоону контролдоо принциптери менен тааныштырууну талап кылат;

б) өзгөчө учурларда, эксплуатант тарабынан берилген тобокелдиктерди баалоонун негизинде бул эрежелерден четтөөлөрдү бекитиши мүмкүн. Бекитилген четтөөлөр чарчоону контролдоонун ченемдик эрежелеринин негизинде камсыз кылынган деңгээлге салыштырмалуу учуулардын коопсуздугунун эквиваленттүү же андан жогору деңгээлин камсыз кылууга тийиш.

133.        Эгерде эксплуатант өз кызматтарынын бир бөлүгүн же бардыгын көрсөтүүдө учуулардын коопсуздугу үчүн чарчоого байланыштуу тобокелдиктерди башкаруу максатында FRMS системасын киргизсе, Жарандык авиация органы:

а) бул эксплуатанттан FRMS функцияларын өзүнүн учуулардын коопсуздугун башкаруунун башка функциялары менен интеграциялоо (бириктирүү) процесстеринин болушун камсыз кылууну талап кылат;

б) бул эксплуатанттан учуу убактысынын, учуу-кызматтык убактысынын жана кызматтык убакыттын максималдуу маанилерин, ошондой эле эс алуу убактысынын минималдуу маанилерин белгилөөнү талап кылат;

в) эксплуатанттын FRMS системасын, ал чарчоону контролдоо боюнча ченемдик эрежелердин бир бөлүгүнүн же бардыгынын ордуна колдонула баштаганга чейин бекитет. Бекитилген FRMS системасы чарчоону контролдоо боюнча ченемдик эрежелерге салыштырмалуу учуулардын коопсуздугунун эквиваленттүү же андан жогору деңгээлин камсыз кылат.

5-Бап. Тастыктамаланган вертолёттордын учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүнө карата эксплуатациялык чектөөлөр

§ 1. Жалпы жоболор

 

134.        Вертолёттор ушул главанын колдонуудагы стандарттарына ылайык, Жарандык авиация органы тарабынан белгиленген же таанылган (кабыл алынган) учуу-техникалык мүнөздөмөлөрдүн ченемдерине ылайык эксплуатацияланат.

135.        Эгерде критикалык кыймылдаткыч бузулганда учууну коопсуз улантуу камсыздалбаса, вертолёт операциялары коопсуз милдеттүү конууну аткарууну эсепке алгандай кылып жүргүзүлөт.

136.        Эгерде критикалык кыймылдаткыч бузулганда учууну коопсуз улантуу мүмкүн болбосо, вертолёт операциялары коопсуз милдеттүү конууну аткарууга мүмкүндүк берген аба ырайы, жарыктуулук шарттары, маршруттар жана альтернативдүү аэродромго багыттар боюнча жүргүзүлөт.

137.        Ушул Эрежелердин 194-пунктунун жоболоруна карабастан, эксплуатанттын мамлекети тобокелдиктерди баалоонун жыйынтыктарына таянуу менен, 190-пункттун жоболоруна ылайык белгиленген учуу-техникалык мүнөздөмөлөрдүн талаптарына коопсуз аргасыз конууну аткарууну карабаган четтөөлөр жөнүндө маалыматты киргизүүгө уруксат бериши мүмкүн. Тобокелдиктерди баалоодо минималдуу түрдө төмөнкүлөр эске алынат:

а) операциянын шарты жана тиби;

б) учуу аткарылып жаткан район/жердин шарты;

в) критикалык кыймылдаткычтын иштен чыгуу ыктымалдуулугу жана узактыгы, ошондой эле мындай окуянын алгылыктуулугу;

г) кыймылдаткычтын (кыймылдаткычтардын) ишенимдүүлүгүнө мониторинг жүргүзүү жана аны камсыз кылуу үчүн жол-жоболор жана системалар;

д) критикалык кыймылдаткычтын иштен чыгуусунун кесепеттерин жумшартууга багытталган персоналды даярдоо жана эксплуатациялык жол-жоболор;

е) вертолёттун жабдылышы.

138.        Жарандык авиация органы 3-класстагы учуу-техникалык мүнөздөмөлөргө ылайык визуалдык метеорологиялык шарттарда операцияларды аткарууга уруксат берген учурларда, мындай операциялар ушул Эрежелердин 5-главасынын 5-параграфынын 215–218-пункттарынын жоболоруна ылайык ишке ашырылат.

§ 2. Тастыктамаланган вертолёттордын учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүнө карата эксплуатациялык чектөөлөр

 

139.        Ушул Эрежелердин 5-главасынын 2 жана 3-параграфтарынын 199–204-пункттарында камтылган стандарттар тастыктамаланган вертолётторго карата колдонулат.

140.        Ушул Эрежелердин 3-главасынын 1-параграфынын 190-пунктунда айтылган жана 3-главанын 2-параграфынын 198-пунктунда көрсөтүлгөн вертолётторга тиешелүү учуу-техникалык мүнөздөмөлөрдүн ченемдеринин тийиштүү бөлүктөрү менен аныкталуучу учуу-техникалык мүнөздөмөлөрдүн деңгээли, ушул главанын талаптарында каралган жалпы деңгээлге шайкеш келет..

141.        Вертолёт учууга жарамдуулук тастыктамасынын (күбөлүгүнүн) жоболоруна ылайык жана ошол вертолёттун учуу боюнча жетектемесинде камтылган бекитилген эксплуатациялык чектөөлөрдүн алкагында эксплуатацияланат.

142.        Жарандык авиация органы ушул жоболордо каралган коопсуздуктун жалпы деңгээли эксплуатациялоонун бардык күтүлгөн шарттарында, анын ичинде ушул главанын жоболорунда атайын камтылбаган шарттарда да сакталышын камсыз кылуу үчүн жетиштүү деңгээлде ишке ашырыла турган алдын алуу чараларын көрөт.

143.        Учуу боюнча колдонмодо камтылган учуунун мүнөздөмөлөрү жөнүндөгү маалымат ушул Эрежелердин 5-главасынын 2-§ 203-204-пункттарында камтылган талаптар алдыдагы учуу учурунда аткарыла тургандыгын көрсөткөн учурда гана учуу башталат.

144.        Ушул главада камтылган талаптарды аткарууда вертолёттун учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүнө олуттуу таасир этүүчү бардык факторлорду (мисалы: массасы, эксплуатациялык жол-жоболор, вертолёт аянтчасынын деңгээлинен бийиктигине шайкеш келген барометрдик бийиктик, температура, шамал жана үстүнкү катмардын абалы) эсепке алуу зарыл. Мындай факторлор түздөн-түз эксплуатациялык параметрлер катары же кыйыр түрдө — учуу-техникалык мүнөздөмөлөрдү белгилөөдө каралган же ушул вертолёт эксплуатацияланып жаткан учуу-техникалык мүнөздөмөлөрдүн ченемдерине киргизилген жол берилүүчү четтөөлөр же коопсуздук запастары аркылуу эсепке алынат.

145.        Вертолёттун учуу учурундагы баштапкы массасы ушул Эрежелердин 5-бөлүмүнүн 2-параграфындагы 190-пунктунда көрсөтүлгөн учуу-техникалык мүнөздөмөлөрдүн нормаларын сактоого мүмкүндүк берген массадан жогору болбошу керек, ага учуу учурунда болжолдонгон массаны азайтуу жана зарыл деп эсептелген күйүүчү майды төгүү кирет.

146.        Вертолёттун учуп чыгуу башталышындагы массасы, ушул Эрежелердин 5-главасынын 2-параграфынын 203-пунктунда көрсөтүлгөн факторлорду эсепке алуу менен, вертолёттун учуу боюнча колдонмосунда белгиленген максималдуу учуп чыгуу массасынан эч бир учурда ашпоого тийиш.

147.        Вертолёттун болжолдуу конуу убактысындагы жана башка вертолёт конуу аянтчасындагы болжолдуу массасы, ушул Эрежелердин 5-главасынын 2-пунктунун 203-пунктунда көрсөтүлгөн факторлорду эске алуу менен, вертолёттун учуу боюнча колдонмосунда белгиленген максималдуу конуу массасынан эч качан ашпоого тийиш.

148.        Вертолёттун массасы учуунун башталышында же пландалган конуу убактысында, ошондой эле негизги конуу вертолёт үчүн аянтчасында жана каалаган резервдик вертолёт үчүн аянтчасында эч качан 16-КРАЭнин I бөлүгүндө көрсөтүлгөн үндүн тастыктамалоо талаптарына ылайык вертолёттун ылайык келүүсү көрсөтүлгөн максималдуу массадан ашпоого тийиш, эгер Жарандык авиация органы тарабынан белгилүү бир вертолёт аянтчаларында үндүн таасиринин көйгөйү жок болгон учурлар үчүн өзгөчө уруксат берилбесе.

149.        1-класстын учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүнө ылайык аткарылган операциялар. Вертолёт учуунун башталышындагы чечим кабыл алуу чекитинде же андан мурда аныкталган критикалык кыймылдаткычтын иштен чыгышы учурунда учууну токтотуп, жеткиликтүү токтотулган учуу аймагында токтой алышы керек; ал эми чечим кабыл алуу чекитинде же андан кийин аныкталган критикалык кыймылдаткычтын иштен чыгышы учурунда учууну улантып, учуу траекториясы боюнча бардык тоскоолдуктардан коопсуз аралык менен өтүүнү камсыз кылышы керек, андан кийин вертолёт ушул Эрежелердин 5-бөлүмүнүн 206-пунктунун 3-параграфынын 1-пунктунда көрсөтүлгөн шарттарды сактай ала турган абалга жетиши керек.

150.        2-класстын учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүнө ылайык аткарылган операциялар. Вертолёт DPATO чекитине жеткенден кийин кез келген учурда критикалык кыймылдаткычтын иштен чыгышы учурунда учууну улантып, учуу траекториясы боюнча бардык тоскоолдуктардан коопсуз аралык менен өтүүнү камсыз кылышы керек, андан кийин вертолёт ушул Эрежелердин 3-бөлүмүнүн 206-пунктунун 3-параграфынын 1-пунктунда көрсөтүлгөн шарттарды сактай ала турган абалга жетиши керек. Критикалык кыймылдаткыч DPATO чекитине жеткенге чейин иштен чыкса, вертолёт мажбурлап конууга аргасыз болот; бул учурда ушул Эрежелердин 3-бөлүмүнүн 190-пунктунун 1-параграфунда көрсөтүлгөн шарттар колдонулат.

151.        3-класстын учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүнө ылайык аткарылган операциялар. Учуу траекториясынын каалаган чекитинде кыймылдаткычтын иштен чыгышы вертолётту мажбурлап конууга мажбурлайт; бул учурда ушул Эрежелердин 5-бөлүмүнүн 183-пунктунун 1-параграфунда көрсөтүлгөн шарттар колдонулат.

152.        1 жана 2-класстардын техникалык мүнөздөмөлөрүнө ылайык операциялар. Вертолёт учуу этабынын кайсы бир учурунда маанилүү кыймылдаткычы иштен чыккан учурда, учуу учурунда кайсы бир учурда болбосун тиешелүү минималдуу абсолюттук бийиктиктен төмөн түшпөстөн, 1-класстын техникалык мүнөздөмөлөрүнө ылайык операцияларды жүргүзүү шарттары же 2-класстын техникалык мүнөздөмөлөрүнө ылайык операцияларды жүргүзүү шарттары аткарылган чекитке чейин учуусун уланта алат.

153.        3-класстын учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүнө ылайык аткарылган операциялар. Вертолёт бардык кыймылдаткычтар иштеп турган учурда пландалган маршруту боюнча же пландаштырылган өзгөртүлгөн маршруттар боюнча учуп, учуу учурунда эч качан тиешелүү минималдуу абсолюттук бийиктиктен төмөн түшпөйт. Учуу траекториясынын каалаган чекитинде кыймылдаткыч иштен чыкса, вертолёт мажбурлап конууга мажбур болот; бул учурда ушул Эрежелердин 205-пунктунда көрсөтүлгөн шарттар колдонулат.

154.        1-класстын учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүнө ылайык аткарылган операциялар. Конууга жакындаган этаптын каалаган чекитинде жана конууга чечим кабыл алуу чекитине чейин аныкталган критикалык кыймылдаткыч иштен чыкса, вертолёт максаттуу вертодромдо же каалаган резервдик вертодромдо, конууга кирүү траекториясы боюнча бардык тоскоолдуктардан өтүп, жеткиликтүү конуу дистанциясында конуп, токтой алат же экинчи айланып конууга чыгып, учуу траекториясы боюнча бардык тоскоолдуктардан коопсуз бийиктик запасын сактап учууну уланта алат, ал запа п. 208де көрсөтүлгөн менен барабар. Эгер иштен чыгуу конууга чечим кабыл алуу чекитинен кийин болуп жатса, вертолёт жеткиликтүү конуу дистанциясында конуп, токтой алат.

155.        2-класстын учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүнө ылайык аткарылган операциялар. Критикалык кыймылдаткыч DPBL чекитине чейин иштен чыкса, вертолёт максаттуу вертодромдо же каалаган резервдик вертодромдо, конууга кирүү траекториясы боюнча бардык тоскоолдуктардан өтүп, жеткиликтүү конуу дистанциясында конуп, токтой алат же экинчи айланып конууга чыгып, учуу траекториясы боюнча бардык тоскоолдуктардан коопсуз аралык менен өтүүнү камсыздай алат, ал аралык п.209да көрсөтүлгөн менен барабар. Кыймылдаткыч DPBL чекитинен кийин иштен чыкса, вертолёт мажбурлап конууга аргасыз болот; бул учурда ушул Эрежелердин 205-пунктунда көрсөтүлгөн шарттар колдонулат.

156.        3-класстын учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүнө ылайык аткарылган операциялар. Учуу траекториясынын каалаган чекитинде кыймылдаткычтын иштен чыгышы вертолётту мажбурлап конууга мажбурлайт; бул учурда ушул Эрежелердин 205-пунктунда көрсөтүлгөн шарттар колдонулат.

§ 3. Тоскоолдуктар жөнүндө малыматтар

 

157.        Эксплуатант Жарандык авиация органы тарабынан белгиленген учуу-техникалык мүнөздөмөлөрдүн нормаларынын жоболорун сактоо менен учуунун башталышы, бийиктикти баштап көтөрүү, конууга кирүү жана конуу процедураларын иштеп чыгуу үчүн жеткиликтүү тоскоолдук тууралуу маалыматтарды колдонуп иштейт.

§ 4. ПВП боюнча атайын учуулардан тышкары, 3-класстын учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүнө ылайык ПМУда аткарылган вертолёт операциялары үчүн кошумча талаптар

 

158.        3-класстагы учуу-техникалык мүнөздөмөлөргө ылайык, жөнөкөй метеорологиялык шарттарда учуулар аймагында операциялар жүргүзүлүп жаткан, мүнөздөмөсү жарандык авиациянын тийиштүү органы тарабынан алгылыктуу деп табылган аймактардын үстүнөн гана аткарылат.

159.        3-класстагы учуу-техникалык мүнөздөмөлөргө ылайык, жөнөкөй метеорологиялык шарттарда аткарылуучу вертолёттордын операцияларын бекитүүдө, Жарандык авиация органы вертолёттун аспаптар боюнча учуу эрежелерине (АУЭ) ылайыктуулугун камсыздоо жана 8 жана 6-КРАЭдин жоболорунда каралган учуулардын коопсуздугунун жалпы деңгээлин сактоо боюнча төмөнкүлөрдүн эсебинен чараларды көрөт:

а) кыймылдаткычтын ишенимдүүлүгү;

б) техникалык тейлөө жол жоболорун, эксплуатация тажрыйбасын жана экипаждын даярдоо программаларын эксплуатант тарабынан колдонулушу;

в) орнотулганган жабдуулардын.

160.        3-класстагы учуу-техникалык мүнөздөмөлөргө ылайык, жөнөкөй метеорологиялык шарттарда (ЖМШ) операцияларды аткаруучу вертолёттордын эксплуатанттары кыймылдаткычтын абалын контролдоо программасына ээ болушат жана кыймылдаткычтарды контролдоо үчүн кыймылдаткычты жана вертолётты даярдоочулар тарабынан сунушталган жабдыктарды, системаларды жана эксплуатациялоо/техникалык тейлөө жол жоболорун колдонушат.

161.        Механикалык бузулуулардын келип чыгуусун минималдаштыруу максатында, 3-класстагы учуу-техникалык мүнөздөмөлөргө ылайык жөнөкөй метеорологиялык шарттарда (ЖМШ) операцияларды аткаруучу вертолёттор башкаруучу винтинин (руль винтинин) өткөргүч системасындагы титирөө (вибрация) деңгээлин контролдоону колдонууга тийиш.

6-Бап. Борттук аспаптар, жабдуулар жана учуу документациясы

 

162.        Вертолётты борттук байланыш жана навигациялык жабдуулар менен камсыз кылуу боюнча талаптар ушул эреже‑тартиптердин 7‑бөлүгүндө көрсөтүлгөн.

§ 1. Жалпы жоболор

 

163.        Учууга жарактуулук күбөлүгүн берүү үчүн минималдуу зарыл болгон жабдуулардан тышкары, зарыл болгон учурда вертолёттун бортунда төмөнкү пункттарда көрсөтүлгөн аспаптар, жабдуулар жана учуу документи жайгаштырылат же бар болот. Алар колдонулуучу вертолёттун түрүнө жана учуу шарттарына жараша аныкталат. Жабдуулар жана аспаптар, ошондой эле алардын орнотулушу каттоого алган мамлекет тарабынан бекитилет же макулдашылат.

164.        Вертолёттун бортунда эксплуатанттын тастыкамасынын расмий күбөлөндүрүлгөн көчүрмөсү жана вертолёттун ушул түрүнө тиешелүү жана аталган тастыктамага байланыштуу белгиленген эксплуатациялык спецификациялардын нускасы болууга тийиш. Тастыктама жана ага байланыштуу уруксаттар англис тилиндеги котормону камтыйт.

165.        Эксплуатанттын тастыктамасынын мазмунуна жана ага байланыштуу эксплуатациялык спецификацияларга тиешелүү жоболор ушул Эрежелердин 2-главасынын 2-параграфынын 37 жана 38-пункттарында келтирилген..

166.        Эксплуатант учууларды жүргүзүү боюнча колдонмого эксплуатант тарабынан бекитилген жабдуулардын минималдуу тизмесин (MEL) киргизет, ал вертолёттун командирине кандайдыр бир аспап, жабдуу же система иштен чыккан учурда, каалаган белгиленген пункттан учууну баштоо же улантуу мүмкүнчүлүгүн аныктоого мүмкүндүк берет. Жарандык авиация органы MEL вертолёттун катталган мамлекетте колдонулуучу учууга жарамдуулук талаптарына ылайык болуусуна таасир этпеши үчүн тийиштүү чараларды көрөт.

167.        Эгер эксплуатант минималдуу жабдуулар тизмесин (MEL) түзүү үчүн керектелген типтик минималдуу жабдуулар тизмеси (MMEL) жок болсо, анда белгилүү вертолёттун учуу эксплуатациясы боюнча колдонмоунда көрсөтүлгөн уруксат берилген бузулуулар жана иштен чыгуулардын тизмесин колдонууга уруксат берилет.

168.        Эксплуатант эксплуатациялык персонал жана командалык курам үчүн ар бир колдонулган вертолёттун учуу эксплуатациясы боюнча жетекчиликтин болушун камсыз кылат. Бул жетекчилик учурдагы, өзгөчө жана авариялык кырдаалдарда вертолётты эксплуатациялоодо жасала турган аракеттерди аныктайт. Жетекчилик вертолёттун системалары жана колдонулуучу контроль карталары жөнүндө маалыматты камтыйт. Жетекчиликтин түзүмү адам факторунун аспектилерин эске алат жана бардык учуу операциялары учурунда командалык курам үчүн жеткиликтүү болушу керек.

169.        Жарандык авиация органы менен эксплуатанттын мамлекетинин ортосунда 83 bis беренесинде каралган келишимге ылайык эксплуатациялануучу вертолёттун бортунда, аталган келишимдин кыскача сүрөттөмөсүнүн расмий күбөлөндүрүлгөн көчүрмөсү электрондук же басып чыгарылган түрдө болууга тийиш.

170.        Көзөмөлдү жүзөгө ашырууда, мисалы, перрондук текшерүүлөрдү жүргүзүү учурунда, келишимге ылайык эксплуатанттын мамлекетине өткөрүлүп берилүүчү функцияларды жана милдеттерди аныктоо үчүн Жарандык авиация органынын учуулардын коопсуздугу боюнча инспекторуна 83 bis беренесинде каралган келишимдин кыскача сүрөттөмөсү менен таанышууга мүмкүнчүлүк берилет.

171.        Келишимдин кыскача сүрөттөмөсү Жарандык авиация органы же эксплуатанттын мамлекети тарабынан ИКАО Кеңешинде каттоодон өткөрүү үчүн 83 bis беренесинде каралган келишим менен бирге ИКАОго жөнөтүлөт.

172.        ИКАО Кеңешинде катталган жана 83 bis беренесинде каралган келишим менен бирге жөнөтүлүүчү келишимдин кыскача сүрөттөмөсүндө ушул келишимдин колдонуу чөйрөсүнө кирген бардык аба кемелеринин тизмеси камтылат. Бирок, бортто сакталган расмий күбөлөндүрүлгөн көчүрмөдө ушул көчүрмө жайгашкан конкреттүү аба кемесин гана көрсөтүү зарыл.

§ 2. Бардык вертолёттор: бардык учуулар

173.        Вертолёт командалык курамына учуу траекториясын көзөмөлдөөгө, Эрежелер менен талап кылынган бардык манёврларды аткарууга жана күтүлгөн эксплуатациялык шарттарда аталган вертолётка тиешелүү эксплуатациялык чектөөлөрдү сактоого мүмкүндүк берген аспаптар менен жабдылат.

174.        Вертолёт жабдылат:

а) жеңил жеткиликтүү жерлерге жайгаштырылган зарыл медициналык каражаттар менен. Медициналык каражаттардын запасы төмөнкүлөрдү камтышы керек:

1.                 Биринчи жардам комплекти;

2.                 Эгер вертолётта кабиналык курам учуу команданын мүчөлөрү катары ташылууга тийиш болсо, кабина курамы тарабынан колдонулуучу универсалдуу профилактикалык комплект. Бул комплект кабина курамына болжолдонгон инфекциялык оорулар же дене суюктуктарына байланыштуу оорунун алдын алуу үчүн жардам көрсөтүүгө арналган.

б) пайдалануу учурунда вертолёттун ичинде уулуу газдардын кооптуу концентрациясын жаратпай турган типтеги кол өрт өчүргүчтөр менен жабдылат. Кеминде бирден өрт өчүргүч төмөнкү жерлерге орнотулат:

1.                 учуу экипажынын кабинасында; жана

2.                 учуу экипажынын кабинасынан бөлүнгөн жана ага экипаж мүчөлөрүнүн түз кирүү мүмкүнчүлүгү жок болгон ар бир жүргүнчүлөр салонунда;

3.                 Жарандык авиация органы тарабынан аныкталган ар бир адам үчүн отургуч же уктоочу орун менен;

4.                 ар бир отургучта белдик коопсуздук куру жана ар бир уктоочу орунда чектөөчү курлар менен.

5.                 учуу экипажынын ар бир отургучунда бекемдөөчү системалар менен, учкучтун ар бир креслосундагы байлап кармоочу система кескин тормоздоо учурунда пилоттун тулку боюнун кыймылын автоматтык түрдө чектөөчү түзүлүштү камтыйт.

175.        Кош башкаруу каралган учурларда, ар бир учкуч отургучундагы жабдуу системасы жумушчу жөндөмдүүлүгүн жоготкон учурда отургучта отурган адамдын вертолётты башкарууга тоскоолдук кылышына жол бербеген жогорку денени бекитүүчү түзүлүштү камтышы керек.

176.        Конструкциясына жараша, бул максат үчүн инерциялык барабандуу түзүлүштөгү бекитүүчү (кулпулоочу) механизм жетиштүү болот.

177.        Байлап кармоочу система ийиндик курларды жана белдик курун камтыйт, алар өзүнчө да колдонулушу мүмкүн.

178.        Жүргүнчүлөргө төмөнкү маалыматтарды жана көрсөтмөлөрдү билдирүүнү камсыз кылуучу каражаттар менен:

1.                 коопсуздук курун же байлап кармоочу системаларды качан тагынуу зарыл экендиги жөнүндө;

2.                 эгер вертолётта кычкылтек жабдуусу каралган болсо, кантип жана качан колдонуу керектиги;

3.                 качан тамеки чегүүдөн кармануу зарыл экендиги жөнүндө ;

4.                 эгер вертолётта каралган болсо, куткаруучу жилет же окшош жеке кайык каражаттары кайда жайгашкандыгы жана кантип колдонуу керектиги;

5.                 авариялык чыгуу жолдору кайда жайгашкандыгы жана алар кантип ачыла тургандыгы жөнүндө.

179.        Эгерде сактоочу предохранителдер колдонулса, учуу учурунда жеткиликтүү жайларда жайгашкан предохранителдерди алмаштыруу үчүн тиешелүү өлчөмдөгү запастагы электр предохранителдер менен камсыз кылынууга тийиш.

180.        Ар бир вертолётта, жекече учууга жарамдуулук жөнүндө күбөлүгү 2011-жылдын 31-декабрында же андан кийин биринчи жолу берилген болсо, дааратканада сүлгү, кагаз жана таштандылар үчүн таштанды чакасына (урнасына) орнотулган өрт өчүрүүчү интеграцияланган система колдонгон бардык курамдык заттар, ошондой эле жекече учууга жарамдуулук жөнүндө күбөлүгү 2016-жылдын 31-декабрында же андан кийин биринчи жолу берилген болсо, колго көтөрүп жүрүүчү өрт өчүргүчтөрдө колдонулган өрт өчүрүүчү курамдык заттар төмөнкү талаптарга жооп берүүгө тийиш:

а) Жарандык авиация органы тарабынан колдонулган минималдуу талап кылынган мүнөздөмөлөргө жооп берет;

б) 1987-жылдагы Озон катмарын бузган заттар боюнча Монреаль протоколунда көрсөтүлгөн заттардын түрлөрүнө кирбеши керек, бул Монреаль протоколу боюнча Озон катмарын бузган заттарга арналган колдонмодо баяндалгандай..

181.        Вертолёттун бортунда төмөнкүлөр болушу керек:

a) ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 3-параграфынын 60–62-пункттарында көрсөтүлгөн учуу өндүрүшү боюнча Колдонмо же анын учуу жүргүзүүгө тиешелүү бөлүктөрү;

б) вертолёттун учуу боюнча Колдонмосу же башка документтер, анда ушул Эрежелердин 5-бөлүмүнүн жоболорун колдонуу үчүн талап кылынган учуу-техникалык мүнөздөмөлөр же вертолётты учууга жарактуулук күбөлүгүнө ылайык эксплуатациялоо үчүн зарыл болгон башка маалыматтар камтылган (эгер бул маалыматтар учуу өндүрүшү боюнча жетекчиликте жок болсо);

в) такталган жана пайдаланууга ыңгайлуу карталар, алар пландалган учуунун маршруту жана негизги маршруттан четтөө зарыл болгон учурда колдонулушу мүмкүн болгон бардык альтернативдүү маршруттарды камтууга тийиш.

182.        Эгер вертолётта куткаруу кызматтары тарабынан кырсык учурунда фюзеляжды ачууга ылайыктуу жерлер белгиленсе, анда бул жерлер төмөндө көрсөтүлгөндөй белгиленет (караңыз: 1-сүрөт). Белгилөөчү белгилер кызыл же сары боёк менен чийилет жана зарыл болгон учурда айлана-чөйрөдөн айырмаланышы үчүн ак сызык менен курчалат.

183.        Эгер бурчтук белгилердин ортосундагы аралык 2 метрден ашса, алардын ортосуна өлчөмү 9×3 сантиметр болгон кошумча сызыктар түшүрүлөт. Мында ар кандай эки кошуна белгиленген чекиттин ортосундагы аралык 2 метрден ашпоого тийиш.

184.        Бул Стандарт бардык вертолётторда фюзеляжды авариялык ачуу үчүн орундар каралышы керектигин билдирбейт.

 

1-сүрөт. Фюзеляжды авариялык ачуу орундарынын белгилениши (маркировкасы)

§ 3. Борттук жазгычтар (самописцы)

 

185.        Соккуга туруктуу борттук жазгычтар төмөнкү системалардын биринен же бир нечесинен турушу мүмкүн:

- учуу маалыматтарын жазуучу түзүлүш (FDR),

- борттук үндү жазуучу түзүлүш (CVR),

- визуалдык кырдаалды жазуучу түзүлүш (AIR)

- жана/же маалымат берилиш линиясын жазуучу түзүлүш (DLR).

186.        Кээде визуалдык кырдаал же маалымат линиясы боюнча маалыматтар CVR же FDR аркылуу жазылышы мүмкүн.

187.        Комбинацияланган өзү жазгычтар (FDR/CVR) вертолётторды борттук жазгычтар менен жабдуу боюнча ушул Авиациялык эрежелерде көрсөтүлгөн талаптарды аткаруу максатында колдонулат.

188.        Борттук жазгычтарга байланыштуу кенен көрсөтмөлүү материалдар ушул Эрежелердин 4-тиркемесинде келтирилген.

189.        Жеңилдетилген борттук жазгычтар төмөнкү системалардын биринен же бир нечесинен турушу мүмкүн:

- борттук маалыматтарды каттоо системасы (ADRS),

- экипаж кабинасындагы үн абалын каттоо системасы (CARS),

- борттук визуалдык кырдаалды каттоо системасы (AIRS)

- маалымат берилиш линиясын каттоо системасы (DLRS).

190.        Визуалдык кырдаал жана маалымат линиясы боюнча маалыматтар кээде CARS же ADRS аркылуу жазылышы мүмкүн.

191.        2016-жылдын 1-январына чейин типтүү тастыктама үчүн арыздар берилген вертолёттордын учуу жазгычтарына карата колдонулуучу техникалык талаптарды EUROCAE ED-112, ED-56A, ED-55 "Минималдуу эксплуатациялык көрсөткүчтөрдүн стандарттары (MOPS)" документтеринен же мурунку ушул сыяктуу башка документтерден таанышууга болот.

192.        2016-жылдын 1-январынан тартып же андан кийинки мөөнөттө типтүү тастыктама алууга арыз берилген вертолёттордын борттук жазгычтарына карата колдонулуучу техникалык талаптар EUROCAE ED-112A документинде — «Минималдуу эксплуатациялык мүнөздөмөлөрдүн стандарттары (MOPS)» же ага барабар башка документтерде көрсөтүлгөн талаптарга ылайык аныкталат.

193.        Максималдуу учуу салмагы 3175 кг дан ашкан жана жекече учууга жарамдуулук тастыктамасы алгач 2016-жылдын 1-январына же андан кийин берилген, тастыктамаланган бардык вертолёттор FDR менен жабдылышы керек, ал FDR Кошумча 4-төмөгү А4-1 таблицасында көрсөтүлгөн эң аз дегенде 48 параметрди каттоого алат.

194.        Бардык вертолёттор, максималдуу учуп көтөрүлүүчү массасы 7000 кг ашкан же 19дан ашуун жүргүнчү орду бар, тастыктамаланган жана жеке учууга жарактуулук күбөлүгү биринчи жолу 1989-жылдын 1-январында же андан кийин берилген болсо, IV түрүндөгү FDR менен жабдылышы керек.

195.        Бардык вертолёттор, максималдуу учуп көтөрүлүүчү массасы 3175 кг ашып, тастыктамаланган, 7000 кг чейин (кошо алганда), жана жеке учууга жарактуулук күбөлүгү биринчи жолу 1989-жылдын 1-январында же андан кийин берилген болсо, V түрүндөгү FDR менен жабдылышы зарыл.

196.        Бардык газтурбиналуу вертолёттор, тастыктамаланган максималдуу учуп көтөрүлүүчү массасы 2250 кг ашып, 3175 кг чейин (кошо алганда) болгон, жана типтик тастыктама алуу үчүн арыз 2018-жылдын 1-январында же андан кийин берилген болсо, төмөнкү жабдуулардын бири менен жабдылууга тийиш:

a) FDR, ал эң аз дегенде алгачкы 48 параметрди каттоого алат; же б) С классындагы AIR (визуалдык абалды каттоочу система) же болбосо AIRS, учкучтун (пилоттун) дисплейинде көрсөтүлгөн учуу траекториясынын жана ылдамдыктын параметрлерин каттай алган; же в) ADRS (борттук маалыматтарды каттоо системасы), 4-тиркеменин A4-1 таблицасында көрсөтүлгөн алгачкы 7 параметрин каттай алган.

197.        Бардык вертолёттор, учууга жарамдуулук тастыктамасы биринчи жолу 2018-жылдын 1-январында же андан кийин берилген, максималдуу тастыкталган учуп чыгуу салмагы 3175 кг же андан аз болгон бардык вертолёттор төмөнкүлөр менен жабдылышы керек:

a) FDR, кошумча 4төгү А4-1 таблицада көрсөтүлгөн параметрлердин ичинен жок дегенде алгачкы 48 параметрди каттоого (жазууга) тийиш болгон; же б) С классындагы AIR (визуалдык абалды каттоочу система) же AIRS, учкучтун (пилоттун) дисплейинде көрсөтүлгөн учуу траекториясынын жана ылдамдыктын параметрлерин каттай алган; же

в) ADRS (борттук маалыматтарды каттоо системасы), ал кошумча 4төгү А4-1 таблицада көрсөтүлгөн алгачкы 7 параметрди каттоого (жазууга) тийиш.

198.        Тастыктамаланган, максималдуу учуп көтөрүлүү массасы 3175 кгдан ашкан бардык вертолёттор, типтүү тастыктамасын алуу үчүн арызы 2023-жылдын 1-январында же андан кийин Келишим түзүүчү мамлекетке берилген болсо, кошумча 4төгү А4-1 таблицада көрсөтүлгөн жок дегенде алгачкы 53 параметрди каттоого жөндөмдүү FDR менен жабдылышы керек.

199.        Тастыктамаланган, максималдуу учуп көтөрүлүү массасы 3175 кгдан ашкан бардык вертолёттор, учууга жарамдуулук боюнча жеке тастыктамалары биринчи жолу 2023-жылдын 1-январында же андан кийин берилген болсо, Тиркеме 4төгү А4-1 таблицада көрсөтүлгөн жок дегенде алгачкы 53 параметрди каттоого жөндөмдүү FDR менен жабдылышы зарыл.

200.        FDR, ADRS, AIR же AIRS фольгага механикалык жазууну, жыштыктык модуляция (ЧМ) ыкмасы менен каттоону, фотоплёнкага же магниттик плёнкага жазууну колдонбойт.

201.        Бардык FDR (учуу маалыматтарын жазгычтар) өздөрүнүн иштөөсүнүн акыркы 10 саатынан кем эмес убакыттын ичинде катталган маалыматты сакташат.

202.        Максималдуу тастыкталган учуу салмагы 7000 кгдан ашкан бардык вертолёттор CVR менен жабдылышы керек. Эгерде вертолёт FDR менен жабдылган эмес болсо, CVRде кеминде негизги көтөрүүчү винттин айлануу ылдамдыгы катталууга тийиш.

203.        1987-жылдын 1-январынан тартып же андан кийин жеке учууга жарамдуулук тастыктамалары берилген, тастыктамаланган максималдуу учуу массасы 3175 кг ашкан бардык вертолёттор ​​CVR менен жабдылышы керек. Эгерде вертолёт FDR менен жабдылган эмес болсо, CVRде кеминде негизги көтөрүүчү винттин айлануу ылдамдыгы катталууга тийиш.

204.        CVR жана CARS магниттик лентага же зымга жазууну колдонбойт.

205.        CVR менен жабдылышы талап кылынган бардык вертолёттор, анын иштөөсүнүн акыркы 2 саатынан кем эмес убакыттын ичинде жазылган маалыматты сактай алуучу CVR менен жабдылат.

206.        Жеке учууга жарамдуулук күбөлүктөрү биринчи жолу 2016-жылдын 1-январында же андан кийин берилген бардык вертолётторда маалыматтарды берүү үчүн CVR орнотуу каралат, мындай байланыш линиясы боюнча берилүүчү билдирүүлөр борттук өзү жазгыч тарабынан катталат.

207.        Жеке учууга жарамдуулук сертификаттары биринчи жолу 2016-жылдын 1-январына чейин берилген, CVR орнотуу каралган жана 2016-жылдын 1-январында же андан кийин модификацияланган бардык вертолётторда мындай байланыш линиясы боюнча берилүүчү билдирүүлөр соккуга туруктуу борттук өзү жазгыч тарабынан катталат; маалыматтарды берүү линиясы боюнча орнотулган байланыш жабдуусу биринчи жолу 2016-жылдын 1-январына чейин бекитилген аба кемесинин тибинин конструкциясына же модификациясына ылайык келген учурлар буга кирбейт.

208.        Жеке учууга жарамдуулук тастыктамалары биринчи жолу 2016-жылдын 1-январына чейин берилген, CVR орнотуу каралган жана 4-кошумчанын 5.1.2-пунктунда аталган маалыматтарды берүү линиясы боюнча байланыштын кандайдыр бир түрлөрүн колдонуу максатында 2016-жылдын 1-январында же андан кийин модификацияланган бардык вертолётторда, мындай байланыш линиясы боюнча берилүүчү билдирүүлөрдү соккуга туруктуу борттук өзү жазгыч менен каттоо сунушталат.

209.        Жазуунун минималдуу узактыгы CVRдагы жазуунун узактыгына барабар.

210.        Маалыматтарды берүү линиясынын жазууларын экипаж кабинасындагы үндөрдүн жазуулары менен өз ара байланыштыруу (корреляциялоо) мүмкүнчүлүгү камсыз кылынат.

211.        Борттук өзү жазгычтар катталган маалыматтарды сактоону, калыбына келтирүүнү жана чечмелөөнү камсыз кылуу максатында, жазууну максималдуу түрдө иш жүзүндө коргоо үчүн конструкцияланат, жайгаштырылат жана орнотулат. Борттук өзү жазгычтар соккуга туруктуулук жана өрткө каршы коргонуу боюнча белгиленген техникалык талаптарга жооп беришет.

212.        Борттук өзү жазгычтар учуу убактысынын ичинде өчүрүлбөйт.

213.        Борттук өзү жазгычтардын жазууларын сактап калуу үчүн, алар кырсыктан же инциденттен кийин учуу убактысы аяктаганда өчүрүлөт. 13-КРАЭнин талаптарында каралгандай, жазууларды алуу жол жобосу аткарылганга чейин борттук өзү жазгычтар кайра иштетилбейт.

214.        Вертолёттун бортундагы өзү жазгыч тарабынан жасалган жазууларды алып коюу зарылдыгы, кырсыктын олуттуулугун жана анын жагдайларын, анын ичинде эксплуатациялоо үчүн кесепеттерин эске алуу менен, иликтөө жүргүзүлүп жаткан мамлекеттин ыйгарым укуктуу органы тарабынан аныкталат.

215.        Борттук өзү жазгычтардын жазууларын сактап калуу боюнча эксплуатанттын жоопкерчилиги жөнүндө жоболор 9-главанын пункттарында камтылган.

216.        Өзү жазгычтардын эксплуатациялык жарамдуулугун сакталышын камсыз кылуу максатында, пайдалануу (эксплуатациялоо) процессинде борттук өзү жазгычтар системаларынын жазууларын текшерүү жана баалоо жүргүзүлөт.

217.        Борттук өзү жазгычтар системаларын кароо процедуралары 25-главада келтирилген.

218.        Талаптарга ылайык, эксплуатанттар тарабынан авиациялык кырсыктарды иликтөө боюнча ыйгарым укуктуу органдарга берилүүчү FDR (учуу маалыматтарын жазгыч) параметрлерине тиешелүү документация электрондук форматта болууга жана тармактык спецификацияларды эске алууга тийиш.

§ 4. Күндүз жана түнкү ПВП жана ППП учууларын аткаруу үчүн приборлор жана жабдуулар

 

219.        Ушул Эрежелердин 6-бөлүмүнүн 4-параграфындагы 271, 272 жана 273-пункттарында көрсөтүлгөн пилотаждык аспаптарга коюлган талаптар аспаптардын же электрондук дисплейлердин айкалышын колдонуу жолу менен камсыздалат.

220.        ПВП боюнча күндүз учууларды аткаруучу бардык вертолёттор жабдылышы керек:

а) Магниттик компас;

б) Секунд, мүнөт жана сааттарды көрсөтүүчү так хронометр;

в) Так барометрдик бийиктикти көрсөткүч;

г) Аба ылдамдыгын көрсөткүч;

д) Космоско багытталган абал көрсөткүч (авиагоризонт);

е) Граждандык авиация органы тарабынан талап кылынган кошумча приборлор же жабдуулар.

221.        ПВП боюнча түнкү учууларды аткаруучу бардык вертолёттор жабдылышы керек:

а) Ушул Эрежелердин 6-главасынын 4-параграфынын 272-пунктунда көрсөтүлгөн жабдуулар менен;

б) Ар бир каралган учкуч үчүн мейкиндиктеги абалды көрсөткүч (авиагоризонт) жана бир кошумча мейкиндиктеги абалды көрсөткүч менен;

в) Тайгалануу көрсөткүчү (указатель скольжения);

г) Багыт көрсөткүчү (гирокомпас);

д) Вертикалдуу көтөрүлүү жана түшүү ылдамдыгынын көрсөткүчү;

е) Жарандык авиация органы тарабынан белгиленгендей, мындай кошумча приборлор же жабдуулар менен, ошондой эле төмөнкү жарыктар менен.

ё) Учуп жаткан же вертолёт үчүн аянтчадагы турган аба кемелери үчүн 2-КРАЭ тарабынан талап кылынган жарыктар менен;

ж) эки конуу чырактары, конуу чырактарынын бири жок дегенде вертикалдык тегиздикте башкарылма болушу керек;

з) вертолёттун коопсуз иштөөсү үчүн маанилүү болгон жана учуу экипажы тарабынан колдонулган бардык шаймандар жана жабдуулар үчүн жарыктандыруу;

и) бардык жүргүнчүлөр салонундагы чырактар;

й) ар бир экипаж мүчөсүнүн жумушчу ордундагы кол чырак (фонарь) менен;

к) Конуу чырактарынын бири, жок дегенде вертикалдык тегиздикте башкарылуучу болуусу керек;

222.        ППП боюнча учууларды аткарууда же бир же бир нече пилотаждык аспаптарды колдонбостон вертолёттун керектүү мейкиндиктеги абалын сактоо мүмкүн болбогон учурларда, бардык вертолёттор төмөнкүлөр менен жабдылат:

а) Магниттик компас;

б) Саат, мүнөт жана секунддарды көрсөтүүчү так хронометр;

в) Эки так барометрдик бийиктикти көрсөткүч;

г) Конденсациядан же муз болуп тоңуудан улам бузулуусунун алдын алуучу түзүлүш менен жабдылган аба ылдамдыгын көрсөтүүчү система;

д) Тайгалануу көрсөткүчү (указатель скольжения) ;

е) Ар бир каралган учкуч үчүн мейкиндик абалын көрсөтүүчү көрсөткүч (авиагоризонт) жана кошумча бир мейкиндик абалын көрсөтүүчү көрсөткүч менен;

ё) Багыт көрсөткүч (гирокомпас);

ж) Багыт көрсөткүч (Гироскоптук) аспабынын электр менен камсыздалышы жетиштүү экенин көрсөтүүчү түзүлүш;

з) Экипаж кабинасына орнотулган тышкы абанын температурасынын көрсөткүчү менен;

и) Вертикалдуу көтөрүлүү жана түшүү ылдамдыгынын көрсөткүчү менен;

й) Стабилизация системасы, эгер тастыктамалоо органы вертолёт өзүнүн конструкциялык өзгөчөлүктөрүнө ылайык туруктуулукка ээ деп ишенсе, колдонулбайт;

к) Тиешелүү полномочный орган тарабынан талап кылынган кошумча приборлор же жабдуулар;

13) Түнкү учууларда ушул Эрежелердин 6-бөлүмүнүн 4-параграфындагы 272-пункттун ё–к пунктчаларында жана 273-пункттун к пунктчасында көрсөтүлгөн жарыктар менен.

223.        ППП эрежелери боюнча иштеген бардык вертолёттор ​​негизги электр менен камсыздоо системасынан көз карандысыз авариялык кубат булагы менен жабдылган, ал вертолёттун мейкиндиктеги абалын (жасалма горизонт) көрсөткөн аспаптын иштешин жана жарыктандырылышын камсыз кылат, ал учкуч-командирге даана көрүнүп турат, кеминде 30 мүнөт бою иштейт. Авариялык кубат булагы негизги электр менен камсыздоо системасы толугу менен иштен чыккандан кийин автоматтык түрдө ишке киргизилет жана аспап панелинде вертолёттун жасалма горизонту(лары) авариялык кубат булагынан иштеп жатканы так көрсөтүлүшү керек..

224.        ППП боюнча учууларды аткарууда тастыктамаланган максималдуу учуу салмагы 3175 кг ашкан же жүргүнчүлөр үчүн орундуктарынын максималдуу саны 9дан көп болгон вертолёт учуу багытындагы жердин рельефине баа берүү функциясы бар жерге жакындагандыгы тууралуу эскертүү системасы менен жабдылууга тийиш.

§ 5. Бардык вертолёттор: суу бетинде учуулар

225.        Суу мейкиндигинин үстүндө учууларды аткаруу үчүн арналган бардык вертолёттор, вертолёттун сууга коопсуз конушун камсыз кылуу максатында, туруктуу иштөөчү же тез жайылуучу калкыма каражаттар (плавучие средства) менен жабдылат:

а) деңиз операцияларын же эксплуатанттын мамлекети тарабынан каралган суу үстүндөгү башка операцияларды аткарууда; же

б) 1- же 2-класстагы учуу-техникалык мүнөздөмөлөргө ылайык операцияларды аткарууда, кургактыктан номиналдык крейсердик ылдамдык менен 10 мүнөттөн ашык учуу аралыгындагы суу мейкиндигинин үстүндө жагымсыз кырдаалда учууну аткарууда;

226.        Жагымсыз (кооптуу) кырдаалда учууларды аткарууда сууга коопсуз аргасыз конууну ишке ашыруу үчүн, вертолёт сууга конууга ылайыкталып жасалышы же сууга аргасыз конууга тийиштүү талаптарга ылайык тастыктамаланышы керек; же

а) Калкыма каражаттар менен жабдуу талап кылынган аралыкты карап жатканда, Жарандык авиация органы вертолётты тастыктамалоо стандарттарын эске алууга тийиш.

б) 3-класстагы учуу-техникалык мүнөздөмөлөргө ылайык операцияларды аткарууда, кургактыктан пландоо режиминдеги учуунун чектүү аралыгынан же сууга коопсуз аргасыз конуу аралыгынан ашкан аралыкта суу мейкиндигинин үстүндө учууну аткарууда.

§ 6. Бардык вертолёттор: кургактыктын атайын белгиленген райондорунун үстүнөн учуулар

227.        Издөө жана куткаруу иштерин жүргүзүү өзгөчө кыйынчылыктарга дуушар болгон жер аймактары катары, тийиштүү мамлекет тарабынан белгиленген кургактыктагы аймактардын үстүнөн учууларды аткарууда, вертолёттор учуп өтүүчү аймактын шарттарына ылайыктуу болгон сигнал берүүчү түзүлүштөр жана авариялык-куткаруу жабдуулары (адамдардын жашоосун камсыз кылуу каражаттарын кошо алганда) менен жабдылат.

§ 7. Авариялык берүүчү түзүлүш (ELT)

 

228.        1 жана 2-класстагы учуу-техникалык мүнөздөмөлөргө ылайык операцияларды аткарган бардык вертолёттор кеминде бир автоматтык ELT менен жабдылууга тийиш, ал эми ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 10-параграфындагы 275-пунктунун 1-а) пунктчасында көрсөтүлгөндөй суу мейкиндигинин үстүндө учууларды аткарууда — бир автоматтык ELT жана куткаруу плот же куткаруу жилетин орнотуу үчүн арналган бир ELT(S) менен жабдылууга тийиш.

229.        3-класстагы учуу-техникалык мүнөздөмөлөргө ылайык операцияларды аткарган бардык вертолёттор кеминде бир автоматтык ELT менен жабдылууга тийиш, ал эми ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 10-параграфындагы 275-пунктунун 1-б) пунктчасында көрсөтүлгөндөй суу мейкиндигинин үстүндө учууларды аткарууда — бир автоматтык ELT жана куткаруу плотун же куткаруу жилетин орнотуу үчүн арналган бир ELT(S) менен жабдылууга тийиш.

230.        Ушул Эрежелердин 4-главасынын 14-параграфынын 289, 290-пунктунун талаптарына ылайык бортко орнотулуучу ELT жабдуулары 10-КРАЭнин (Авиациялык эрежелердин жана талаптардын) тийиштүү жоболоруна ылайык иштейт.

231.        Аба кемесиндеги жана ага байланыштуу жашоону камсыздоочу түзүлүштөгү ELTлердин санын, түрүн жана жайгаштырылышын туура тандоо, издөө жана куткаруу үчүн өзгөчө кыйын болгон аймактарды кошо алганда, суу же кургактыктын үстүндө учуп бараткан аба кемеси менен байланышкан кырсык болгон учурда ELT жайгаштыруунун эң жогорку ыктымалдуулугун камсыз кылат. Өткөргүч түзүлүштөрдү жайгаштыруу алардын зыяндан жана өрттөн оптималдуу корголушун камсыз кылууда маанилүү фактор болуп саналат. Автоматтык туруктуу ELTлер үчүн башкаруу жана активдештирүү түзүлүштөрүн (активдештирүүнү көзөмөлдөөчү түзүлүштөр) жайгаштыруу жана аларга байланыштуу иштөө жол жоболору да кокусунан активдештирүүнү тез аныктоо жана экипаж мүчөлөрү тарабынан ыңгайлуу кол менен активдештирүү зарылдыгын эске алуу менен аныкталат.

§ 8. Бардык вертолёттор: бийиктикте учуулар

 

232.        Текстте стандарттык атмосферада абсолюттук бийиктиктин мааниси колдонулат, ал болжол менен төмөнкү өлчөмгө туура келет:

 

 

233.        Абсолюттук бийиктиктеги атмосфералык басым 700 гПа дан төмөн болгон шарттарда учууга арналган вертолёттордын учкучтар жана жүргүнчүлөр үчүн кабиналары кычкылтек сактоо жана берүүчү жабдуулар менен жабдылышы керек. Кычкылтектин запасы ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 20-параграфынын 133-пунктуна ылайык учакта болушу зарыл.

234.        Абсолюттук бийиктиктеги атмосфералык басым 700 гПа дан төмөн болгон шарттарда учууга арналган, бирок учкучтар жана жүргүнчүлөр үчүн кабиналарындагы басымды 700 гПа дан жогору деңгээлде кармап туруучу системалар менен жабдылган вертолёттор да, ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 20-параграфынын 134-пунктуна ылайык, кычкылтек сактоо жана берүүчү жабдуулар менен жабдылышы жана тиешелүү кычкылтек кору (запасы) бортто болушу керек.

235.        Абсолюттук бийиктиктеги атмосфералык басым 376 гПа дан төмөн болгон шарттарда учууга арналган же болбосо 376 гПа дан жогору абсолюттук бийиктиктерде учкан учурда 4 мүнөттүн ичинде 620 гПа басым деңгээлине чейин коопсуз төмөндөй албай турган вертолёттор (эгер мындай вертолётторга учууга жарактуулук күбөлүгү 1998-жылдын 9-ноябрында же андан кийин берилген болсо), 4-бөлүмдүн 20-параграфынын 134-пунктунун талаптарына ылайык автоматтык түрдө ишке кирүүчү кычкылтек менен камсыздоо жабдуулары менен жабдылышы керек. Кычкылтек приборлорунун жалпы саны жүргүнчүлөр жана кабиналык экипаж үчүн орундардын санынан кеминде 10% га көп болушу шарт.

236.        Абсолюттук бийиктиктеги атмосфералык басым 376 гПа дан төмөн болгон шарттарда учууга арналган же болбосо 376 гПа дан жогору абсолюттук бийиктиктерде учкан учурда 4 мүнөттүн ичинде 620 гПа басым деңгээлине чейинки абсолюттук бийиктикке коопсуз төмөндөй албай турган жана учууга жарактуулук боюнча жеке күбөлүгү 1998-жылдын 9-ноябрына чейин берилген вертолёттор, ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 20-параграфынын 134-пунктунун талаптарына ылайык автоматтык түрдө ишке кирүүчү кычкылтек менен камсыз кылуучу жабдуулар менен жабдылышы керек. Кычкылтек аспаптарынын жалпы саны жүргүнчүлөр жана кабиналык экипаж үчүн орундардын санынан кеминде 10 % га көп болушу шарт.

§ 9. Бардык вертолёттор: муз пайда болгон шарттардагы учуулар

 

237.        Бардык вертолёттор, учуу учурунда муз пайда болуучу же муз пайда болуу ыктымалдыгы бар шарттарда пайдаланылган учурда, белгиленген талаптарга жооп берген туруктуу жана/же мезгил-мезгили менен иштөөчү музга каршы жабдуулар менен жабдылышы керек.

§ 10. Жүргүнчү ташуучу вертолёттор: өзгөчө аба ырайы кубулуштарын аныктоо

 

238.        Жүргүнчүлөрдү ташууну аткаруучу вертолёттор, эгерде алар маршрут боюнча күн күркүрөөсү же башка потенциалдуу кооптуу аба ырайы шарттарына туш келүү мүмкүн болгон аймактарда эксплуатацияланса жана ал шарттар түнкүсүн же приборлор боюнча учуунун метеорологикалык шарттарында (ПМУ) байкала турган болсо, метеорологиялык радиолокатор же аба ырайынын өзгөчө кубулуштарын аныктоочу башка жабдуулар менен жабдылууга тийиш.

§ 11. Үн деңгээли боюнча 16-КРАЭнин I томунун жоболоруна шайкеш келүүгө тийиш болгон бардык вертолёттор

 

239.        Үн боюнча 16-КРАЭнин I томунун жоболоруна ылайык келүүгө тийиш болгон ар бир вертолёттун бортунда вертолёттун үнгө тастыктамалангандыгын тастыктаган документ болот. Жарандык авиация органы тарабынан берилген вертолёттун үнгө (шумга) тастыктамасы англис тилине которулган текстти камтыйт.

240.        Тастыктоочу маалыматтар Жарандык авиация органы тарабынан16-КРАЭнин I томунун жоболоруна ылайык берилген вертолёттун үн денгээли боюнча тастыктамасында камтылат.

§ 12. Жүргүнчү ташуучу вертолёттордагы кабиналык экипаж мүчөлөрүнүн орундук жайгашуусу

 

241.        Бардык вертолёттор ар бир кабина экипажынын мүчөсү үчүн учуу багыты боюнча алдыга же артка каратылган (вертолёттун узундук огуна карата 15° чейинки бурчта), коопсуздук куру (байлоо системасы) менен жабдылган отургучтар менен камсыз кылынат. Бул отургучтар авариялык эвакуациялоо учурунда белгиленген иш-аракеттерди аткарууга жооптуу болгон кызматкерлер үчүн каралган.

242.        Ушул Эрежелердин 4-главасынын 3-пунктунун 228-пунктунун, в) пунктчасынын жоболоруна ылайык, кабина экипажынын ар бир кошумча мүчөсүнүн колдонуусу үчүн отургучтар жана коопсуздук курлары каралышы керек.

243.        Кур системасына ийин боолору жана бел кур кирет, алар да өзүнчө колдонулат.

244.        Кабина экипажынын мүчөлөрүнүн орундары ылдый (полдун) деңгээлиндеги авариялык чыгуулардын жана каттоочу мамлекет тарабынан авариялык эвакуациялоо үчүн каралган башка авариялык чыгуулардын жанында жайгаштырылат.

§ 13. Барометрдик бийиктик боюнча маалымат жөнөтүүчү кабыл алып жооп бергич (приёмоответчик) менен жабдылышы керек болгон вертолёттор

 

245.        Тийиштүү ыйгарым укуктуу орган тарабынан башкача уруксат берилген учурларды кошпогондо, бардык вертолёттор барометрдик бийиктик жөнүндө маалыматтарды берүүчү жана 10-КРАЭнин жоболоруна ылайык иштеген жооп бергич (транспондер) менен жабдылат.

246.        247. Бул жобонун максаты — абада кагылышууларды алдын алуу борттук системаларынын (БСПС) натыйжалуулугун камсыз кылуу, ошондой эле аба кыймылын тейлөөнүн эффективдүүлүгүн жогорулатуу болуп саналат. Ошондой эле барометриялык бийиктик жөнүндө маалыматтарды берүүчү транспондерлер менен жабдылбаган аба кемелери учууларды аткарууда борттук кагылышууларды эскертүү системалары менен жабдылган аба кемелери колдонгон аба мейкиндигине кирбөөсүн камсыз кылуу максаты көздөлөт.

§ 14. Микрофондор

 

247.        Өзүнүн кызматтык милдеттерин аткаруу үчүн кабинада болууга тийиш болгон учуу экипажынын бардык мүчөлөрү байланышты багытталган микрофондорду же ларингофондорду колдонуу менен жүргүзүшөт.

§ 15. Вибрация (титирөө) деңгээлин көзөмөлдөө системасы

 

248.        Тастыктамаланган максималдуу учуу салмагы 3175 кг-дан ашкан же жүргүнчүлөр үчүн орундуктарынын максималдуу саны 9-дан көп болгон вертолёт титирөө деңгээлин көзөмөлдөө тутуму (вибрацияны көзөмөлдөө системасы) менен жабдылышы керек .

§ 16. Автоматтык конуу тутумдары (системалары), коллиматордук индикаторлор (HUD) же эквиваленттүү индикаторлор, кеңейтилген визуалдаштыруу мүмкүнчүлүктөрү бар техникалык көрүү тутумдары (EVS), синтезделген визуалдаштыруу тутумдары (SVS) жана/же айкалыштырылган визуалдаштыруу тутумдары (CVS) менен жабдылган вертолёттор

 

249.        Вертолёттор автоматтык конуу системалары, HUD же барабар көрсөткүчтөр, EVS, SVS же CVS системалары, же мындай системалардын гибриддик комбинациялары менен жабдылган учурларда, бул системаларды вертолёттун учуу коопсуздугун камсыз кылуу үчүн колдонуу тартиби Жарандык авиация органы тарабынан бекитилет.

250.        Вертолёттун автоматтык конуу тутуму – бул борттук тутумдарды колдонуу менен автоматтык режимде конууга кирүү болуп саналат. Бул тутумдар конуу бетине тууралоо чекитине (выравнивание) чейин учуу траекториясын автоматтык түрдө башкарууну камсыз кылат, ал эми ошол чекиттен баштап учкуч автоматтык башкаруу каражаттарын колдонбостон, өзүнүн көрүүсү аркылуу коопсуз конууну аткарууга өтөт.

§ 17. Электрондук учуу планшеттеры (EFB)

 

251.        Вертолёттун бортунда ташылып жүрүүчү /көчмө (переносные) EFB (электрондук учуу планшеттери) колдонулган учурларда, эксплуатант алардын вертолёттун тутумдарынын жана жабдууларынын ишине тоскоолдук кылбашын же вертолётты башкаруу мүмкүнчүлүгүнө кедерги болбошун камсыздоо боюнча чараларды көрөт..

252.        Вертолёттун бортунда EFB колдонууда эксплуатант төмөнкүлөрдү камсыз кылат:

а) EFBдин ар бир функциясы менен байланышкан учуу коопсуздугу үчүн тобокелдик факторлорун (тобокелдикти) баалайт;

б) жабдууларды жана EFBдин ар бир функциясын колдонуу жол-жоболорун, ошондой эле алар менен иштөө боюнча окутууга карата талаптарды тастыктамалоо жол-жоболору боюнча нускаманын талаптарына ылайык иштеп чыгат (киргизет) жана документ түрүндө тариздейт;

в) EFB иштебей калган учурда, учууну коопсуз аткаруу максатында учуу экипажынын жетиштүү маалымат менен камсыз болушун шарттайт.

г) Жабдууларды жана EFBдин ар бир функциясын колдонуу жол-жобосу эксплуатант тарабынан Кыргыз Республикасынын аба кемелеринин эксплуатанттарын тастыктамалоо жана алардын ишине көзөмөл жүргүзүү жол-жоболору боюнча нускаманын электрондук учуу планшеттерин (EFB) колдонууга тийиштүү бөлүгүнө ылайык карап чыгуу жана бекитүү үчүн берилет.

253.        Жарандык авиация органы вертолёттордын учуу коопсуздугун камсыз кылуу үчүн EFB функцияларын колдонуу эрежелерин бекитет.

254.        EFBди колдонууну бекитүүдө Жарандык авиация органы төмөнкүлөрдү камсыз кылат:

а) EFB жабдуусу жана ага байланыштуу бекитүү түйүндөрү, анын ичинде мүмкүн болгон учурларда вертолёттун системалары менен интерфейси, учуу жарамдуулугу нормаларына ылайык келиши керек;

б) эксплуатант EFB функциясы тарабынан колдоого алынган операциялар менен байланышкан учуу коопсуздугу үчүн тобокелдик факторлорун баалагандыгы камсыз кылынат. Учуу коопсуздугу үчүн тобокелдиктерди баалоо боюнча материалдар УКБПда (Учуу коопсуздугун башкаруу боюнча колдонмо) камтылган;

в) Эксплуатант EFB функциясы менен көрсөтүлүүчү маалыматтын ашыкча камсыздалышын (эгер бул максатка ылайыктуу болсо) талап кылган талаптарды белгилейт;

г) Эксплуатант EFB функциясын башкаруу жол жоболорун, анын ичинде колдонгон бардык маалымат базаларын документтештирип, бекитет;

д) Эксплуатант EFB функциясын колдонуу жана пайдалануу жол жоболорун, ошондой эле алар менен иштөө боюнча окуу талаптарын белгилеп, документтештирет.

7-Бап. Вертолёттун борттук байланыш, навигациялык байкоо (көзөмөл) жабдуулары

§ 1. Байланыш жабдуулары

 

255.        Төмөнкүлөрдү аткарууга жөндөмдүү радиобайланыш жабдуулары бар вертолёт:

а) вертолёт үчун аянтчасындагы диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуу максатында эки тараптуу байланышты сактоо/жүргүзүү;

б) учуу маалында каалаган убакта метеорологиялык маалыматтарды кабыл алуу;

в) учуу учурунда каалаган убакта кеминде бир авиациялык станция менен жана тийиштүү ыйгарым укуктуу орган тарабынан белгиленген жыштыктарда башка авиациялык станциялар менен эки тараптуу байланышты камсыз кылуу.

256.        Эгерде ушул пунктта көрсөтүлгөн байланышты сактоо мүмкүнчүлүгү берилген маршрут үчүн радиотолкундардын таралышынын кадимки шарттарында көрсөтүлсө, ушул Эрежелердин 5-главасынын 321-пунктунун 1-пунктунун талаптары аткарылды деп эсептелет.

257.        121,5 МГц авиациялык авариялык жыштыктагы байланыш ушул Эрежелердин 5-главасынын 1-§ 321-пунктуна ылайык талап кылынган радиожабдууларды колдонуу менен камсыздалат.

258.        Байланыш жабдуулары RCP спецификациясына ылайык келиши керек болгон учууларда, вертолёт ушул Эрежелердин 5-главасынын 321-пунктунун §1 пунктунда көрсөтүлгөн талаптарды аткаруудан тышкары:

а) белгиленген RCP спецификациясына (спецификацияларына) ылайык учууларды аткарууга мүмкүндүк берген байланыш жабдуулары менен жабдалышы керек;

б) учуу боюнча колдонмодо же иштеп чыгуучу мамлекет же Жарандык авиация органы тарабынан бекитилген вертолёттун башка документтеринде баяндалган, вертолёттун RCP спецификациясына шайкеш келүү мүмкүнчүлүктөрү жөнүндө маалыматка ээ;

в) MEL (минималдуу жабдуулардын тизмесине) киргизилген, вертолёттун RCP спецификациясына шайкеш келүү мүмкүнчүлүктөрү жөнүндө маалыматка ээ.

259.        Натыйжалуулукка негизделген байланыш жана байкоо жүргүзүү (PBCS) концепциясы жөнүндө маалымат жана аны ишке ашыруу боюнча көрсөтмөлөр Натыйжалуулукка негизделген байланыш жана байкоо жүргүзүү (PBCS) колдонмосунда камтылган.

260.        Жарандык авиация органы РВС үчүн RCP спецификациясы белгиленген операциялар үчүн эксплуатанттын төмөндөгүлөрдү киргизүүсүн жана документалдык түрдө тариздешин камсыз кылат:

а) күтүлбөгөн жагдайлар үчүн жол-жоболорду кошо алганда, стандарттуу жана стандарттуу эмес жол-жоболор;

б) тиешелүү RCP спецификацияларына ылайык учуу экипажынын мүчөлөрүнүн квалификациясынын жана даярдыгынын деңгээлине коюлуучу талаптар;

в) каралган операциялардын максаттарына жооп берген тиешелүү персонал үчүн окутуу программасы;

г) тиешелүү RCP спецификацияларына ылайык учууга жарамдуулугун улантууну камсыз кылуу үчүн тиешелүү техникалык тейлөө жол-жоболору.

261.        Жарандык авиация органы ушул Эрежелердин 5-главасынын 1-параграфынын 324-пунктунда көрсөтүлгөн вертолётторга карата төмөнкүлөргө тиешелүү тийиштүү жоболордун болушун камсыз кылат:

а) 11-КРАЭне ылайык белгиленген контролдук программалардан алынган байланыштын белгиленген мүнөздөмөлөрү жөнүндө отчеттордун болушун;

б) отчеттордо RCP спецификацияларынын талаптарына жооп бербейт деп көрсөтүлгөн конкреттүү вертолётторга, алардын түрлөрүнө же эксплуатанттарга карата кечиктирбестен тиешелүү түзөтүүчү чаралар көрүлүшү.

§ 2. Навигациялык жабдуулар

 

262.        Вертолёт төмөнкү шарттарда учууну камсыздай турган навигациялык жабдуулар менен жабдалышы керек:

а) өзүнүн иш планына ылайык учуу; жана

б) аба кыймылын тейлөө талаптарына ылайык, (эгерде тийиштүү ыйгарым укуктуу орган тарабынан тыюу салынбаса) визуалдык учуу эрежелери (ВУЭ) боюнча учуу учурунда навигация жердеги ориентирлер менен визуалдык байланыш түзүү аркылуу жүзөгө ашырылган учурларды кошпогондо.

263.        Иштин натыйжалуулугуна негизделген навигация (PBN) үчүн навигациялык спецификация белгиленген учууларда вертолёт, ушул Эрежелердин 5-главасынын 2-пунктунун 328-пунктунда көрсөтүлгөн талаптардан тышкары:

а) белгиленген навигациялык спецификацияларга ылайык мындай учууларды аткарууга мүмкүндүк берген навигациялык жабдуулар менен жабдалышы керек;

б) вертолёттун навигациялык спецификацияларга шайкеш келүү жөндөмдүүлүгү тууралуу маалыматка ээ болушу керек, бул маалымат учуу колдонмосунда же иштеп чыгуучу мамлекет же каттоо мамлекет тарабынан бекитилген башка документтерде көрсөтүлүүгө тийиш;

в) вертолёттун навигациялык спецификацияларга шайкеш келүү жөндөмдүүлүгү жөнүндө маалымат MEL (минималдуу жабдуулардын тизмеси) ичинде камтылышы керек.

264.        PBN үчүн навигациялык спецификация белгиленген учууларда, Жарандык авиация органы эксплуатанттын төмөндөгүлөрдү белгилөөсүн жана документалдык түрдө тариздешин камсыз кылат:

а) штаттык жана штаттык эмес жол-жоболорду, анын ичинде авариялык кырдаалдардагы аракеттердин тартибин;

б) учуу экипажынын даярдыгына жана квалификациясына болгон талаптар тиешелүү навигациялык спецификацияларга ылайык аныкталышы керек;

в) тиешелүү персоналдын болочок кызматтык милдеттерине ылайык аларды даярдоо программасын;

г) тиешелүү навигациялык спецификацияларга ылайык учууга жарамдуулукту сактоо үчүн техникалык тейлөөнүн тийиштүү жол-жоболорун.

265.        PBN шарттарында операцияларды аткаруудагы учуулардын коопсуздугу үчүн тобокелдикке жана аны азайтуу ыкмаларына тиешелүү нускамалык материал (19- КРАЭге ылайык).

266.        Электрондук навигациялык маалыматтарды башкаруу — штаттык жана штаттык эмес жол-жоболордун ажырагыс бөлүгү болуп эсептелет.

267.        Жарандык авиация органы бекитүүнү талап кылган PBN навигациялык спецификацияларына негизделген операциялар үчүн атайын уруксат берет (AR).

268.        Вертолёт учуунун кайсы бир этабында жабдуулардын элементтеринин бири иштен чыккан учурда, ушул Эрежелердин 5-главасынын 2-пунктунун 328-пунктунун жана тиешелүү болгон учурда ушул Эрежелердин 5-главасынын 2-пунктунун 329-пунктунун жоболоруна ылайык учуусун улантууга мүмкүндүк бере тургандай деңгээлде навигациялык жабдуулар менен жабдылышы керек.

269.        Аспаптык метеорологиялык шарттарда конууну ишке ашыруу пландаштырылган учууларда, вертолёт аны визуалдык конуу жүргүзүлө турган чекитке чыгарууну камсыз кылган тиешелүү навигациялык жабдуулар менен жабдылат. Бул жабдуулар аспаптар боюнча учуунун метеорологиялык шарттарында конуу пландаштырылган ар бир вертолёт үчүн аянтчада жана ар кандай белгиленген кошумча вертолёт үчүн аянтчаларда ушундай багыттоону камсыз кылууга жөндөмдүү болууга тийиш

§ 3. Байкоо жабдуулары

 

270.        Вертолёт аба кыймылын тейлөөнүн талаптарына ылайык учууларды аткарууга мүмкүнчүлүк берүүчү байкоо жүргүзүүчү жабдуулар менен жабдалышы керек.

271.        Эгер учууларда байкоо жабдуулары мүнөздөмөлөргө негизделген байкоо жүргүзүү үчүн белгиленген RSP (Required Surveillance Performance) спецификациясына жооп бериши талап кылынса, анда вертолёт ушул Эрежелердин 5-бөлүмүнүн 338-пунктунун 3-параграфында көрсөтүлгөн талаптарды сактоого кошумча төмөнкүлөргө ээ болушу зарыл:

а) белгиленген RSP спецификациясына (спецификацияларына) ылайык учууларды аткарууга мүмкүндүк берүүчү байкоо жабдуулары менен жабдалышы керек;

б) Мамлекет тарабынан бекитилген, Жарандык авиация органында катталган учуу боюнча Колдонмодо же башка борттук документацияда баяндалган, вертолёттун RSP спецификациясына шайкеш келүү мүмкүнчүлүктөрү жөнүндө маалыматка ээ;

в) вертолёттун MELге (минималдуу жабдуулардын тизмесине) киргизилген RSP спецификациясын аткаруу мүмкүнчүлүктөрү жөнүндө маалыматка ээ.

272.        Мүнөздөмөлөргө негизделген байкоо (PBS) жүргүзүү үчүн RSP спецификациясы белгиленген операциялар боюнча жарандык авиация органы эксплуатанттын төмөнкүлөрдү киргизип, документ жүзүндө тариздешин камсыз кылат:

а) стандарттык жана стандарттык эмес жол-жоболор, анын ичинде күтүлбөгөн кырдаалдар үчүн жол-жоболор иштелип чыгып, документтештирилиши керек;

б) учуу экипажынын квалификациясы жана даярдык деңгээли тиешелүү RSP спецификацияларына ылайык аныкталышы керек;

в) операциялардын талаптарына ылайык келген тиешелүү персоналды даярдоо программасы түзүлүшү керек;

г) RSP спецификацияларына ылайык учууга жарамдуулукту камсыз кылган техникалык тейлөө жол-жоболору иштелип чыгышы жана колдонулушу керек.

273.        Ушул Эрежелердин 7-бөлүмүнүн 323-пунктунун 3-параграфында көрсөтүлгөн вертолётторга карата жарандык авиация органы төмөнкүдөй жоболордун болушун камсыз кылат:

а) 11-КРАЭге ылайык белгиленген контролдук программалардан алынуучу байланыштын белгиленген мүнөздөмөлөрү жөнүндө отчетторду;

б) мындай отчеттордо RSP спецификацияларына жооп бербейт деп көрсөтүлгөн вертолётторга, алардын түрлөрүнө же эксплуатанттарга карата кечиктирбестен тиешелүү түзөтүүчү чараларды көрүү.

§ 4. Жабдууну орнотуу

 

274.        Жабдуулар байланыш, навигация же байкоо үчүн зарыл болгон ар бир өзүнчө элементтин, же алардын айкалышынын иштен чыгышы навигация, байланыш же байкоо үчүн талап кылынган башка элементтин иштен чыгышына алып келбегендей кылып орнотулат.

§ 5. Электрондук навигациялык маалыматтарды башкаруу

 

275.        Эксплуатант бортто жана жердеги колдонуу үчүн иштетилген электрондук навигациялык маалыматтардын продуктыларын, эгерде Жарандык авиация органы эксплуатанттын колдонулуп жаткан процесстин тиешелүү бүтүндүк талаптарына (целостность) шайкештигин жана бул продуктылардын аларды пайдаланган жабдуунун белгиленген функциясы менен шайкештигин камсыз кылган жол-жоболорун бекитпесе, пайдаланбайт. Жарандык авиация органы эксплуатанттын процессине жана продуктыларына карата туруктуу көзөмөлдү камсыз кылат.

276.        Эксплуатант бардык тиешелүү аба кемелери үчүн зарыл болгон актуалдуу жана өзгөртүлбөгөн электрондук навигациялык маалыматтардын өз убагында таратылышын жана пайдаланууга киргизилишин камсыз кылуучу жол-жоболорду ишке киргизет.

8-Бап. Вертолёттордын уччуга жарамдуулугун сактоо

 

277.        Ушул бөлүмдө колдонулган «вертолёт» түшүнүгү төмөнкүлөрдү камтыйт: кыймылдаткычтар, күч өткөрүү механизмдери, көтөрүүчү винттер, түйүндөр, жардамчы агрегаттар, аспаптар, жабдуулар жана аппаратура, анын ичинде авариялык-куткаруу жабдуулары..

278.        Ушул бөлүмдүн жоболорунда катталган мамлекеттин талаптары көрсөтүлөт. Эксплуатанттын мамлекети менен катталган мамлекет ар башка болгон учурда, эксплуатанттын мамлекетинин кошумча талаптарын эске алуу зарыл болушу мүмкүн.

§ 1. Учууга жарамдуулукту сактоону улантууга байланыштуу эксплуатанттын милдеттери

 

279.        Эксплуатанттар Жарандык авиация органы үчүн алгылыктуу болуп эсептелген жол-жоболорго ылайык төмөнкүлөрдү камсыз кылуу боюнча чараларды көрүүгө тийиш:

а) алар эксплуатациялаган ар бир вертолёт учууларды аткарууга жарамдуу абалда кармалып турушун камсыз кылышат.;

б) пландалган учуу үчүн керектелүүчү эксплуатациялык жана авариялык жабдуулар ишке жарактуу абалда болушун камсыз кылышат;

в) алар эксплуатациялаган вертолёттун учууга жарамдуулук тастыктамасынын күчүндө болушун камсыз кылышат.;

280.        Эксплуатант техникалык тейлөө жүргүзүлбөгөн вертолётты, анын ичинде тиешелүү кыймылдаткычты, көтөрүүчү винтти же башка компонентти пайдаланбайт.

а) Жарандык авиация органы же башка макулдашылган мамлекет тарабынан бекитилген, Каттоо мамлекетине ылайыктуу болуп эсептелген, 8-КРАЭдин А бөлүмүнүн 5-бөлүмүнүн талаптарына жооп берген уюм тарабынан жүргүзүлөт; же

б) Жарандык авиация органы тарабынан бекитилген жол-жоболорго ылайык каалаган адам же уюм тарабынан жүргүзүлөт;

в) жана аткарылган техникалык тейлөө боюнча техникалык тейлөө тастыктама берилбеген.

281.        Эксплуатант техникалык тейлөө боюнча бардык иштеринин Техникалык тейлөөнү башкаруу боюнча Колдонмого ылайык аткарылышын камсыз кылуу үчүн жооптуу адамды же адамдар тобун дайындайт.

282.        Эксплуатант өз вертолётторынын техникалык тейлөөсү Жарандык авиация органы тарабынан бекитилген техникалык тейлөө программасынын негизинде жүргүзүлүшүн камсыз кылат.

§ 2. Эксплуатанттын техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча колдонмосу

 

283.        Эксплуатант техникалык тейлөө жана эксплуатациялоо менен алектенген тиешелүү персонал тарабынан колдонулуучу, Жарандык авиация органы үчүн алгылыктуу болгон Техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча Колдонмонун болушун камсыз кылат.

284.        Эксплуатант техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча колдонмого андагы маалыматтарды колдонулуп жаткан (учурдагы) талаптарга шайкеш келтирүү үчүн зарыл болгон өзгөртүүлөрдүн өз убагында киргизилишин камсыз кылат.

285.        Эксплуатанттын техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча колдонмосуна киргизилген бардык өзгөртүүлөрдүн (поправкалардын) нускалары бул колдонмо берилген бардык уюмдарга же адамдарга токтоосуз жөнөтүлөт.

286.        Эксплуатант эксплуатанттын мамлекетине жана Жарандык авиация органына техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча эксплуатанттын колдонмосунун бардык өзгөртүүлөрү жана/же толуктоолору менен кошо нускасын берет жана ага эксплуатанттын мамлекети же Жарандык авиация органы талап кылышы мүмкүн болгон милдеттүү материалдарды камтыйт.

§ 3. Техникалык тейлөө программасы

 

287.        Эксплуатант Жарандык авиация органы тарабынан бекитилген техникалык тейлөө программасынын болушун камсыз кылат; ал программа техникалык тейлөөнү жана эксплуатацияны жүргүзгөн тиешелүү персонал тарабынан нускоочу документ катары колдонулат.

288.        Техникалык тейлөө программасына киргизилген бардык өзгөртүүлөрдүн (поправкалардын) Колдонмолору бул программа берилген бардык уюмдарга же адамдарга токтоосуз жөнөтүлөт.

§ 4. Учууга жарактуулукту сакто жөнүндө катталуучу маалыматтар

 

289.        Эксплуатант ушул эрежелердин 6-бөлүмүнүн 4-параграфынын 364-пунктунда көрсөтүлгөн мөөнөттөрдүн ичинде төмөнкү катталуучу маалыматтардын сакталуусун камсыз кылат:

а) вертолёттун жана иштөө мөөнөтү чектелген бардык агрегаттардын жалпы эксплуатация убактысынын (учуу сааттарынын, календардык убакыттын жана циклдердин тиешелүү эсепке алуусу менен) маалыматтары;

б) учууга жарамдуулукту сактоо боюнча бардык милдеттүү маалыматтардын аткарылышы жөнүндө актуалдуу маалыматтар;

в) вертолёттун жана анын негизги агрегаттарынын модификациялары жана оңдоо иштерине байланыштуу тиешелүү толук маалыматтар;

г) вертолёттун же анын агрегаттарынын акыркы ири ремонтуна чейин жана андан кийин иштөө убактысы (учуу сааттары, календардык убакыт жана циклдер боюнча) милдеттүү түрдө оңдоо ортосундагы иштөө мөөнөтү сакталган абалда;

д) вертолёттун техникалык тейлөө программасынын аткарылышы жөнүндө актуалдуу маалыматтар;

е) техникалык тейлөөнүн толук маалыматтары, алар техникалык тейлөө тастыктамасын берүү учурунда бардык талаптар аткарылганын ырастайт;

290.        Бул эрежелердин 6-бөлүмүнүн 4-параграфындагы 363-пунктунун а–д пункттарында катталып, көрсөтүлгөн маалыматтар тиешелүү агрегат эксплуатациядан чыгарылгандан кийин кеминде 90 күн сакталат, ал эми 363-пунктунун е-пунктунда катталып көрсөтүлгөн маалыматтар техникалык тейлөө тастыктамасы берилгенден кийин кеминде 1 жыл сакталат.

291.        Эксплуатант убактылуу алмашкан учурда, каттоо маалыматтары жаңы эксплуатантка берилет. Эксплуатант туруктуу негизде алмашкан учурда, каттоо маалыматтары жаңы эксплуатантка өткөрүлүп берилет.

292.        363-пунктка ылайык сакталуучу жана өткөрүлүп берилүүчү маалыматтарды каттоо, алардын туруктуу негизде окууга ыңгайлуулугун, корголгондугун жана бүтүндүгүн камсыз кыла турган түрдө жана форматта жүргүзүлөт.

293.        Бул маалыматтардын түрү жана форматы, мисалы, кагаз түрүндөгү жазуулар, тасмадагы жазуулар, электрондук жазуулар же көрсөтүлгөн түрлөрдүн каалаган айкалышы болушу мүмкүн.

§ 5. Учууга жарактуулукту сактоо боюнча маалымат

 

294.        Максималдуу массасы 3175 кгдан ашкан вертолёттун эксплуатанты учууга жарамдуулукту сактоо көз карашынан алганда техникалык тейлөө жана эксплуатациялоо тажрыйбасына контролдук кылат жана ага баа берет, ошондой эле 8-КРАЭде көрсөтүлгөн системанын жардамы менен Жарандык авиация органы тарабынан белгиленген маалыматты берип турат.

295.        Максималдуу массасы 3175 кг-дан ашкан вертолётты эксплуатациялаган эксплуатант типтик конструкция үчүн жооптуу уюмдан келип түшкөн учууга жарактуулукту сактоо боюнча маалыматтарды жана сунуштарды алат жана баалайт, ошондой эле жарандык авиация органы үчүн кабыл алынуучу жол-жобого ылайык зарыл деп эсептелген тиешелүү чараларды көрөт.

§ 6. Модификациялар жана оңдоолор

 

296.        Бардык модификациялар жана оңдоолор Жарандык авиация органы үчүн кабыл алынуучу учууга жарактуулук талаптарына жооп бериши керек. Учууга жарактуулук талаптарынын аткарылышын тастыктаган далилдерди сактоону камсыз кылган эрежелер белгиленет.

§ 7. Техникалык тейлөө тууралуу күбөлүк

 

297.        Эгер техникалык тейлөө бекитилген техникалык тейлөө уюму тарабынан жүргүзүлсө, техникалык тейлөө тастыктамасы 8-КРАЭ жоболоруна ылайык бекитилген техникалык тейлөө уюму тарабынан берилет.

298.        Эгер техникалык тейлөө бекитилген техникалык тейлөө уюму тарабынан жүргүзүлбөсө, техникалык тейлөө тастыктамасы 1-КРАЭге ылайык берилген тиешелүү тастыктамасы бар адам тарабынан түзүлүп, кол коюлат. Бул адам аткарылган техникалык тейлөөнүн макулдашылган маалыматтарга жана Жарандык авиация органы үчүн алгылыктуу жол-жоболорго ылайык сапаттуу жүргүзүлгөндүгүн тастыктагандыгын камсыз кылат.

299.        Эгерде техникалык тейлөө, бекитилген техникалык тейлөө уюму тарабынан аткарылбаса, техникалык тейлөө жөнүндө күбөлүккө төмөнкү маалыматтар киргизилет:

а) аткарылган техникалык тейлөөнүн негизги маалыматтары;

б) мындай техникалык тейлөө аяктаган күнү;

в) күбөлүккө кол койгон адам же адамдар жөнүндө маалыматтар.

§ 8. Эсепке алуу документациясы

 

300.        Эксплуатант төмөнкү маалыматтарды каттоого алууга тийиш:

а) Вертолёттун баарына байланыштуу: жалпы эксплуатациялык убактысы;

б) Вертолёттун негизги агрегаттарына байланыштуу: 1) жалпы эксплуатациялык убактысы; 2) акыркы капиталдык оңдоонун күнү; 3) акыркы инспекциялык текшерүү күнү;

в) учурдагы техникалык тейлөөгө кирген аспаптар жана жабдуулар боюнча, алардын эксплуатациялык ишенимдүүлүгү жана иштөө мөөнөтү (ресурсу) эксплуатация убактысына жараша аныкталат: 1) алардын эксплуатациялык ишенимдүүлүгүн аныктоо же кызмат мөөнөтүн (ресурсун) эсептөө үчүн каттоосу жана зарыл болгон эксплуатациялоо убактысы; 2) акыркы инспекциялык текшерүү күнү.

301.        Катталган маалыматтар тиешелүү агрегаттын кызмат мөөнөтү (ресурсу) бүтүп кеткенден кийин кеминде 90 күн сакталууга тийиш.

9-Бап. Вертолёттун учуу экипажы

§ 1. Учуу экипажынын курамы

 

302.        Учуу курамынын саны жана курамы колдонулган вертолёттун түрү, аткарылып жаткан учуунун түрү жана экипаж алмашуучу эки пункт аралыгындагы учуунун узактыгы талап кылган учурларда, учууга жарамдуулук тастыктамасына байланыштуу колдонмо же башка документтердеги талаптардан төмөн эмес болушу керек. .

303.        Учуу экипажынын курамына, кеминде, катталган мамлекет тарабынан колдонулуп жаткан байланыш радиожабдууларын эксплуатациялоо укугу берилген бир адам кирет.

304.        Айрым мамлекеттер радиожабдууларды эксплуатациялоого күбөлүк берүү системасынан баш тартышкан.

§ 2. Авариялык кырдаалда учуу экипажынын мүчөлөрүнүн милдеттери

 

305.        Эксплуатант вертолёттун түрүнө жараша учкучтар экипажынын бардык мүчөлөрүнүн авариялык абалда же адамдарды эвакуациялоо зарыл болгон кырдаалда аткаруучу функцияларын аныктайт. Эксплуатант уюштурган даярдоо программасында бул функцияларга жыл сайын окутуу каралган, анын ичинде бортто болушу керек болгон бардык авариялык-куткаруу жабдууларын колдонуу ыкмалары жана эрежелери боюнча окутуу, ошондой эле вертолёттон адамдарды авариялык эвакуациялоо боюнча машыгуу жатыгууларын өткөрүү камтылган.

§ 3. Учуу экипажынын мүчөлөрүн окутуу программасы

 

306.        Эксплуатант жер үстүндөгү жана учуу даярдыгы программасын түзүп, жүзөгө ашырат, ал программа эксплуатант өлкөсү тарабынан бекитилип, учкучтар экипажынын бардык мүчөлөрүн алардын милдеттерин аткарууга ылайыктуу түрдө даярдоону камсыз кылат. Бул даярдоо программасы төмөнкүлөрдү камтыйт:

а) жер үстүндөгү жана учуу даярдыгы үчүн каражаттар, ошондой эле тиешелүү квалификацияга ээ мугалимдер жана инструкторлор, алар эксплуатант өлкөсү тарабынан көрсөтүлгөн талаптарга ылайык болушу керек;

б) учкучтар экипажынын мүчөлөрү иштеген вертолёттун тибине ылайык жер үстүндөгү жана учуу даярдыгы;

в) учуу экипажынын мүчөлөрүнүн өз ара аракеттенүүсүн иштеп чыгууну, ошондой эле кыймылдаткычтын, кыймыл өткөргүчтүн (приводдун), көтөрүүчү винттин, планердин же системалардын бузулушунан, өрттөн же башка терс факторлордон келип чыккан авариялык жана өзгөчө кырдаалдардын же режимдердин бардык түрлөрүндөгү иш-аракеттерге окутууну камтыйт;

г) учуу курамынын мүчөлөрүнүн даярдыгына билимдерди жана көндүмдөрдү өздөштүрүүнү камтыйт, ага төмөнкүлөр кирет: пландалган учуу району боюнча визуалдык жана аспаптар боюнча учуулардын схемалары, адамдын мүмкүнчүлүктөрүн жана коркунуч факторлорун көзөмөлдөө, каталарды алдын алуу, тобокелдүү жүктөрдү ташуу, ошондой эле керектүү учурда вертолёт эксплуатациялануучу шарттарга мүнөздүү атайын эрежелер.;

д) окутуу учкучтар экипажынын бардык мүчөлөрү жооптуу болгон функцияларды жана бул функциялар экипаждын башка мүчөлөрүнүн функциялары менен кандай байланышта экенин, өзгөчө авариялык жана өзгөчө жол жоболор учурунда түшүнүүсүн камсыз кылуу;

е) коллиматордук индикаторлорду жана/же кеңейтилип визуалдаштыруу мүмкүнчүлүгүнө ээ техникалык көз караш системаларын колдонуу боюнча билимдерди жана көндүмдөрдү алуу;

ё) эксплуатант өлкөсү тарабынан белгиленген мөөнөттөрдө кайра окутуу жана даярдыкты баалоо жүргүзүлөт;

307.        Бул эрежелердин 55-пунктунун §6 , 2-баптын талаптарына ылайык, жүргүнчүлөр же жүктөр бортто болгон учурда авариялык абалды же өзгөчө кырдаалды имитациялоо учуу учурунда тыюу салынат.

308.        Учуу даярдыгы, эксплуатанттын мамлекети тарабынан максатка ылайыктуу деп эсептелген деңгээлде, бул максат үчүн Жарандык авиация органы тарабынан бекитилген учуу шарттарын имитациялоочу тренажердук түзүлүштөрдө (учуу симуляторлорунда) жүргүзүлүшү мүмкүн.

309.        7-главанын 3-параграфынын 379-пунктуна жана 2-параграфынын 378-пунктуна ылайык талап кылынуучу кайра даярдоонун (билимин жаңылоонун) көлөмү өзгөрүшү мүмкүн жана ал вертолёттун конкреттүү тиби боюнча өткөрүлгөн баштапкы даярдыктын көлөмүндөй толук болуусу милдеттүү эмес.

310.        Мөөнөттүк жер үстүндөгү даярдоо талаптары эксплуатант өлкөсү тарабынан бекитилген ар кандай жолдор менен, мисалы, аралыктан окуу курстарынан өтүү же жазуу экзамендерди тапшыруу аркылуу, ошондой эле башка усулдар менен аткарылышы мүмкүн.

311.        Тобокелдүү жүктөрдү ташуу боюнча талаптар тууралуу кошумча маалымат 14-бөлүмдө камтылган.

312.        Учкучтарга жана учуу процессин жүргүзгөн персоналга учуу схемаларынын параметрлери жана эксплуатациялык жол-жоболор, визуалдык жана аспаптар боюнча учуу схемаларын түзүү критерийлери, тоскоолдуктардан өтүү критерийлери жана схемалар тууралуу маалымат Учуу схемаларын түзүү боюнча колдонмодо камтылган.

313.        Учкучтар экипажынын мүчөлөрүн даярдоо программаларын иштеп чыгуу боюнча көрсөтмө материалдар чындыктарга негизделген маалыматтарды анализдөө боюнча персоналды даярдоо Колдонмосунда каралат.

314.        Квалификацияны баалоонун ар кандай каражаттары жөнүндө нускамалык материалдар менен 4-главадан таанышууга болот.

315.        Вертолёттун конкреттүү тиби боюнча кайра учуу даярдыгына карата талап төмөнкү учурларда аткарылды деп эсептелет, эгерде:

а) Жарандык авиация органы үчүн максаттуу болгон учурда, Жарандык авиация органы тарабынан бекитилген учуу шарттарын имитациялоочу тренажёрдук жабдуулар колдонулган; же

б) учуу курамынын даярдыгынын деңгээли белгиленген убакыт аралыгында, ушул Эрежелердин 9-баптын 7-параграфында белгиленген жана аталган вертолёттун түрүнө тиешелүү текшерүү аркылуу жүргүзүлөт.

§ 4. Квалификация

 

316.        Экипаждарды айкалыштуу даярдоо, аралаш аба кемелер паркында учуу жүргүзүү жана учуу убактысын өз ара эсепке алуу боюнча жалпы сунуштамалар 1-КРАЭде каралган.

317.        Вертолёттун командири ар бир учуу курамдын мүчөсүнө берилген күбөлүктөр каттоо мамлекети тарабынан чыгарылган же күчүнө кирген, тиешелүү квалификациялык белгилер коюлган жана учурдагы, учурда жарактуу экенин көзөмөлдөйт, ошондой эле учуу курамдын мүчөлөрүнүн кесиптик даярдык деңгээлинин сакталышын тастыктайт.

318.        Эгерде вертолёттун командири же экинчи учкуч акыркы 90 күндүн ичинде ошол эле типтеги вертолётта же ушул максат үчүн бекитилген тренажердо үч жолу учуп чыгууну жана конууну аткарган эмес болсо, эксплуатант ага вертолёттун тийиштүү тибинде же модификациясында учуп чыгууда жана конууда башкарууну ишенип тапшырбайт.

319.        Эгерде вертолёттун командири же экинчи учкуч бир эле типтеги, бирок ар кандай модификациядагы вертолётторда же эксплуатациялык жол-жоболору, тутумдары(системалары) жана башкаруу ыкмалары боюнча окшош мүнөздөмөлөргө ээ болгон ар башка типтеги вертолётторда учууларды аткарса, Жарандык авиация органы ушул Эрежелерге ылайык ар бир модификация же ар бир вертолёт тиби үчүн каралган талаптарды кандай шарттарда бириктирип колдонууга болорун аныктайт.

320.        Эксплуатант бир типтеги ар кандай модификацияларда же ар кандай типтеги вертолётторда, бирок эксплуатациялык жол-жоболору, системалары жана башкаруусу боюнча окшош мүнөздөмөлөрү бар, учууларды даярдоо жана аткаруу тартибин иштеп чыгат жана аны белгиленген тартипте баалоо үчүн, алар кандай шарттарда бириктирилерин жана белгиленген тартипте Жарандык авиация органына баалоо үчүн берет.

321.        Эксплуатант учкучту, ал учурда даяр эмес болгон операцияны аткаруу үчүн вертолёттун командири катары пайдаланууга жол бербейт жана мындай пайдалануу ушул Эрежелердин 7-главасынын 6-параграфындагы 394- жана 395-пункттарда белгиленген талаптарга учкуч толук жооп бергенге чейин тыюу салынат.

322.        Ар бир мындай учкуч эксплуатантка өзүнүн төмөнкүлөрдү жетиштүү деңгээлде биле тургандыгына ынанууга мүмкүнчүлүк берет:

а) пландалган операцияны так билүү, анын ичинде: 1) аймак жана минималдуу коопсуз абсолюттук бийиктиктер;

2) сезондук метеорологиялык  шарттар;

3) техникалык каражаттар, тейлөө тартиби жана метеорология, байланыш жана аба кыймылы эрежелери;

4) издөө жана куткаруу эрежелери;

5) маршрут же учуу аймагы боюнча навигациялык каражаттар жана эрежелер;

б) калк жыш жайгашкан райондордун жана аба кыймылынын жогорку тыгыздыгы бар аймактардын үстүнөн учуу траекторияларын түзүү эрежелерин, тоскоолдуктардын жайгашуусун, жер кыртышынын топографиясын, жарык-сигналдык каражаттарды, конууга кирүүнү камсыз кылуучу каражаттарды, ошондой эле келүү, учуп кетүү, күтүү зонасында учуу жана аспаптар боюнча конууга кирүү тартибин жана колдонулуучу эксплуатациялык минимумдарды.

323.        Учуп келүү, учуп кетүү, күтүү аймагында учуу жана аспаптар боюнча конууга кирүү тартибине тиешелүү чөйрөдөгү билимдер ушул максат үчүн арналган тийиштүү тренажёрдо көрсөтүлөт (демонстрацияланат).

324.        Учуп келүү, учуп кетүү, күтүү аймагында учуу жана аспаптар боюнча конууга кирүү тартибине байланыштуу билимдер, тийиштүү тренажёрдо иш жүзүндө тастыкталууга тийиш.

325.        Эксплуатант учкучтун квалификация деңгээлин, ошондой эле бул квалификация деңгээли кандай жол менен алынганын эсепке алууну жүргүзөт. Бул эсепке алуу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын талаптарына ылайык Жарандык авиация органы үчүн канааттандырарлык деңгээлде жүргүзүлөт..

326.        Эксплуатант, эгерде учкуч 12 айдын ичинде белгиленген аймакта кандайдыр бир операцияны аткаруу максатында учуу экипажынын курамында учкуч катары, инспектор-учкуч катары же экипаж кабинасында байкоочу катары жок дегенде бир типтүү учууну аткарбаса, эксплуатант тарабынан аныкталган жана Жарандык авиация органы тарабынан бекитилген аймакта мындай операцияны аткаруу үчүн бул учкучту вертолёттун командири катары иштөөнү улантпайт.

327.        Эксплуатант учкучтардын (пилоттордун) техникасын жана авариялык абалда аракет кыла билүү жөндөмүн текшерүү өткөрүлүшүн камсыздайт, булар вертолёттун ар бир типи же ар бир типтин модификациясы боюнча пилоттордун чыныгы даярдыгын аныктоого багытталган. Эгерде учуу ППП (приборлор боюнча) боюнча аткарылса, эксплуатант пилоттордун эрежелерди аткаруу жөндөмүн дайындалган пилот-инструкторго же Жарандык авиация органынын инспектор пилотко көрсөтүүнү камсыздайт. Мындай текшерүүлөр жыл ичинде эки жолу жүргүзүлөт. Эгерде эки текшерүү 4 ай ичинде окшош мүнөздө өткөрүлсө, алар толук көлөмдө бул талапка жооп бербейт.

328.        Жарандык авиация органы тарабынан бекитилген учууну симуляциялоочу тренажёрдук түзүлүштөр, жогоруда көрсөтүлгөн текшерүүлөрдүн атайын уруксат берилген бөлүктөрү үчүн колдонулушу мүмкүн.

329.        Эгерде эксплуатант учуу экипажынын учуу графигин бир эле типтеги вертолёттун ар кандай модификацияларында же эксплуатациялык жол-жоболору, тутумдары жана башкаруусу боюнча мүнөздөмөлөрү окшош болгон вертолёттордын ар кандай типтеринде пландаштырса, анда Жарандык авиация органы ар бир модификацияга же вертолёттун ар бир тибине карата ушул Эрежелердин жоболорунда каралган талаптар кайсы шарттарда айкалыштырыла тургандыгы жөнүндө чечим кабыл алат.

330.        Ушул максаттарда эксплуатант бир эле типтеги вертолёттордын ар кандай модификацияларынын жана эксплуатациялык жол-жоболору, тутумдары жана башкаруусу боюнча мүнөздөмөлөрү окшош болгон вертолёттордын ар кандай типтеринин тизмесин түзөт жана зарылчылыкка жараша актуалдаштырып турат, ошондой эле мындай айкалыштыруунун мүмкүнчүлүгүн, шарттарын жана тартибин аныктайт. Жарандык авиация органы аларды карап чыгат жана бекитет.

§ 5. Учуу экипажынын жабдуулары (жеке жабдуулары (снаряжение)

 

331.        Тийиштүү түзөтүүчү линзаларды тагынуу шарты менен берилген күбөлүктөгү укуктардан пайдаланган учуу экипажынын мүчөсүнүн жанында, оңой жеткиликтүү жерде сакталган түзөтүүчү линзалардын (көз айнек же контакттык линзалар) запастык топтому болушу керек.Конец формы

 

§ 6. Учуу убактысы, кызматтык учуу убактысы жана эс алуу убактысы

 

332.        Бул бөлүм эксплуатант жана анын учуу курамынын мүчөлөрү тарабынан аткарылышы керек болгон талаптарды белгилейт, алар учуу убактысын жана кезектеги кызмат убактысын чектөөгө, ошондой эле учуу курамынын мүчөлөрүнүн эс алуу убактысына байланыштуу.

333.        Бул Жобо экипаждын мүчөлөрүнүн жумуш убактысы жана эс алуу убактысынын өзгөчөлүктөрүн аныктайт. Бул эрежелер учуу экипажынын курамында учуу милдетин аткарууга укук берген жарактуу тастыктамага (кепилдикке) ээ болгон бардык аба кемелеринин экипаждарына, анын ичинде авиациялык окуу жайлардын курсантына жана стажёрлоруна (мындан ары – экипаждын мүчөлөрү) тиешелүү.

334.        Бул Жободогу нормалар эксплуанттардын Учууларды аткаруу боюнча колдонмолорун (мындан ары – УАбК) иштеп чыгууда, экипаж мүчөлөрүнүн жумуш графиктерин жана эксплуатанттардын аба кемелеринин каттам расписаниелерин түзүүдө милдеттүү болуп эсептелет.

335.        Эксплуатант экипаж мүчөлөрүнүн жумуш жана эс алуу режимдерин ушул Жободогу ченемдерге ылайык жөнгө салган жоболорду иштеп чыгат жана аларды Учууларды аткаруу боюнча колдонмого киргизет. Бул жоболорду түзүүдө учкуч экипажынын мүчөлөрүнүн укуктарын жана кызыкчылыктарын коргоочу кесиптик союздун шайланган органы же башка өкүлчүлүк органдардын пикири эске алынышы керек.

336.        Учуу экипажынын мүчөсү, эгерде ал учуунун коопсуздугуна терс таасирин тийгизе тургандай деңгээлде чарчаган болсо, УАбКдо (Учууларды аткаруу боюнча колдонмодо) белгиленген тартипте эмгек милдеттерин андан ары аткаруудан баш тартууга тийиш.

337.        Акклиматизацияланган – экипаж мүчөсүнүн циркаддык биоритми ал турган сааттык алкактын зонасы менен синхрондоштурулган абалы. Эгерде сааттык алкак учуп кетүү чекитиндеги жергиликтүү убакытка салыштырмалуу 2 сааттын чегинде болсо, экипаж мүчөсү ошол аймакка акклиматизацияланган деп эсептелет. Эгерде кызматтык тапшырманы аткара баштаган жердеги жергиликтүү убакыт менен кийинки тапшырманы аткара баштаган жердеги жергиликтүү убакыттын айырмасы эки сааттан ашса, суткалык максималдуу учуу мезгилин эсептөө үчүн экипаж мүчөсү 1-таблицада көрсөтүлгөн маанилерге ылайык акклиматизацияланган катары каралат.

1-таблица