КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КУРУЛУШ ЭРЕЖЕСИ

_____________________________________________________________________

Курулуштагы ченемдик документтердин тутуму

КУРУЛУШ КОНСТРУКЦИЯЛАРЫН КОРРОЗИЯДАН КОРГОО

Защита строительных конструкций от коррозии

Protection of building structures from corrosion

Актуалдаштырылган редакция

КЧжЭ 3.04.03-85

Киргизүү датасы – 2026.09.04

1          Колдонуу чөйрөсү

Бул курулуш эрежелери жаңыдан курулуп жаткан, ошондой эле реконструкцияланып жаткан имараттар менен курулмаларды (бетон, темир-бетон, болот, алюминий, жыгач, таш жана хризотилцемент) курулуш конструкцияларын коррозиядан коргоону долбоорлоого жайылтылат. Бул курулуш эрежелери температурасы минус 70 °С плюс 50 °С чейин болгон агрессивдүү чөйрөлөрдүн таасири астында имараттардын жана курулмалардын курулуш конструкцияларын коррозиядан коргоого техникалык талаптарды белгилейт.

Бул курулуш эрежелери курулуш конструкцияларын радиоактивдүү заттардын коррозиясынан коргоону долбоорлоого, ошондой эле атайын бетондордон (полимербетондор, кычкыл – ысыкка чыдамдуу бетондор ж.б.) конструкцияларды долбоорлоого жайылтылбайт.

2       Ченемдик шилтемелер

Ушул курулуш эрежелеринде төмөнкү ченемдик документтерге шилтемелер келтирилген:

КР КР 21-01:2018 Имараттардын жана курулмалардын өрт коопсуздугу

КР КЧ 40-01:2023 Суу менен камсыздоо. Тышкы тармактар жана курулмалар

КР КЧ 51-01:2024 Таш жана армоташ конструкциялары

КР КЧ 52-02:2024 Бетон жана темир-бетон конструкциялары. Негизги жоболор

КР КЧ 53-01:2024 Болот конструкциялар. Долбоорлоо ченемдери

КР КЭ 54-101:2023 Жыгач конструкциялар

КР КЧжЭ 23-02-2000 Курулуш климатологиясы

КР КЧжЭ 2.05.03-84* Көпүрөлөр жана түтүктөр

КР КЧжЭ 2.06.08-87 Гидротехникалык курулмалардын бетон жана темир-бетон конструкциялары

МАМСТ 27751-2014 Курулуш конструкцияларынын жана негиздеринин ишенимдүүлүгү. Негизги жоболор

МАМСТ 31937-2024 Имараттар жана курулмалар. Техникалык абалды текшерүү жана мониторинг жүргүзүү эрежелери

ЭКЧ 2.04-02-2004 Имараттарды жылуулуктан коргоо

ЭКЧ 3.03-03-95 Аэродромдор

ЭКЧ 3.04-01-2005 Гидротехникалык курулмалар. Негизги жоболор

Э с к е р т ү ү  – Ушул курулуш эрежелерин пайдаланууда шилтеме берилген документтердин аракетин текшерүү максатка ылайыктуу.

- жалпы пайдалануудагы маалыматтык тутумда – Кыргызстандарттын расмий сайтында, тийиштүү жылга стандартташтыруу боюнча документтердин кварталдык, жылдык каталогунда.

- «КК курулуш каталогу» тийиштүү жылга Кыргыз Республикасынын аймагында колдонуудагы курулуш боюнча ченемдик документтердин көрсөткүчүндө.

Эгерде шилтеме документ алмаштырылса (өзгөртүлсө), анда бул ченемдерди пайдаланууда алмаштырылган (өзгөртүлгөн), документти жетекчиликке алуу сунушталат.

Эгерде шилтеме документ алмаштырылбастан жокко чыгарылса, анда ага шилтеме берилген жобо ага тиешеси жок бөлүгүндө колдонулат.

3          Терминдер жана аныктамалар

Бул курулуш эрежелеринде тиешелүү аныктамалар менен төмөнкү терминдер колдонулат.

3.1       жыгач бетинин антисептикасы: Коргоо объектинин тереңине кирип кетүү үчүн эсептелбеген коргоо объектисинин бетине коргоочу каражаттарды салууну караган жыгачты химиялык коргоо.

3.2       биодеструктор: Материалды бузуучу организм.

3.3       жыгачты бузуучу биологиялык агенттер: Жыгачка зыян келтирүүчү жана бузуучу бактериялар, козу карындар, курт-кумурскалар, моллюскалар жана рак сымалдуулар.

3.4       биозыян: Алардын жашоо учурунда тирүү организмдердин таасиринен улам материалдардын физикалык жана химиялык касиеттеринин өзгөрүшү.

3.5       биоценоз: Кургактыктын же көлмөнүн участогунда чогуу жашаган жаныбарлардын, өсүмдүктөрдүн, козу карындардын жана микроорганизмдердин жыйындысы.

3.6       биоцид: Биологиялык агенттердин жашоосун басууга арналган химиялык зат.

3.7       экинчилик коргоо: Структура даярдалгандан (тургузулгандан) кийин, анын коррозиялык чөйрөгө тийгизген таасирин чектеген же жокко чыгарган чараларды колдонуу менен ишке ашырылуучу курулуш структурасын коррозиядан коргоо; баштапкы коргонуу жетишсиздигинде жүргүзүлөт.

3.8       гидроизоляциялык өтүүчү аралашмалар: Конструкцияларды коррозиядан жана осмостук басымдын таасири астында химиялык компоненттердин терең киришинен жана бетондун структурасына диффузиядан пайда болгон кристаллогидраттар менен бетон же темир-бетон конструкциясынын капиллярларын, тешикчелерин жана микро жаракаларын толтуруу менен сууну чыпкалоодон коргоо үчүн арналган кургак аралашмалар.

3.9       суунун деңгээлинин өзгөрүлмө зонасы (чөйрө): Чөгүп кеткен суу горизонтунан (тоңгон акваториялар үчүн муз) эң бийик суу горизонтуна чейин жана 1 метрден жогору же толкун толкунунун бийиктигине чейинки зона.

3.10    жыгачты консервациялоо: Коргоочу каражаттар менен иштетүүнү караган жана анын коргоо объектисине терең кирип кетишине эсептелген жыгачты химиялык коргоо.

3.11    конструкциялык оттон коргоо: Оттон коргоо ыкмасы конструкциянын жылытылган бетине отко чыдамдуу материалдын жылуулук изоляциялоочу катмарын түзүүгө негизделген.

Э с к е р т ү ү – Конструкциялык оттон коргоого оттон коргоочу чачыратма курамдар, шыбактар, отко туруктуу плиталар, такта жана башка материалдар менен беттемелер, анын ичинде каркаста, аба катмарлары менен, ошондой эле бул материалдардын, анын ичинде жука катмарлуу көөп чыгуучу жабуулары менен комбинациялар кирет.

3.12    жыгачты конструкциялык коргоо: Коргоо объектисин биологиялык агенттер жана (же) өрт менен жок кылууну кыйындаткан же жокко чыгарган конструкциялык чараларды колдонуу менен жыгачты коргоо.

3.13    лототрофтук бактериялар: Калыбына келтирүүчү агент жана энергия алуу үчүн органикалык заттарды кычкылдануучу субстрат катары колдонгон микроорганизмдер.

3.14    массивдүү армирленген конструкциялар: Калыңдыгы 0,5 метрден жогору жана 0,5 % көп эмес арматура конструкциялары.

3.15    микромицеттер: Ар кандай материалдарда өнүгүүгө жөндөмдүү микроскопиялык козу карындар (көктөр).

3.16    минералдашкан суу: 5 г/л жана андан ашык өлчөмдө эриген туздары бар суу.

3.17    чачыратуучу отко чыдамдуу зат: Отко туруктуулугун камсыз кылуу үчүн конструкцияга чачуу ыкмасы менен колдонулуучу була же минералдык тутантуучу курам.

3.18    органотрофтук бактериялар: Калыбына келтирүүчү жана энергия алуу үчүн органикалык заттарды кычкылдануучу субстрат катары колдонгон микроорганизмдер.

3.19    баштапкы коргоо: Конструкцияны долбоорлоо жана даярдоо (тургузуу) стадиясында ишке ашырылган жана конструкциялык чечимдерди, конструкциялык материалды тандоодон же анын структурасын түзүүдөн турган, бул конструкциянын долбоорлоо мөөнөтү бою тиешелүү коррозиялык чөйрөдө иштөөдө туруктуулугун камсыз кылуу.

3.20    синергизм: Эки же андан көп факторлордун өз ара аракеттенүүсүнүн жалпылоочу таасири, алардын аракети ар биринин эффектинен кыйла жогору экендиги менен мүнөздөлөт.

3.21    жука катмарлуу отко чыдамдуу каптоо (көбүртүүчү жабуу, боёк): Кургак катмардын калыңдыгы, эреже катары, 3 мм ашпаган, оттун таасири астында калыңдыгын бир нече жолу көбөйткөн конструкциянын ысытылуучу бетине атайын отко чыдамдуу каптоо.

4          Жалпы жобо

4.1       Курулуш конструкцияларын баштапкы жана экинчилик коргоо талаптары 50 жылдык иштөө мөөнөтү бар конструкциялар үчүн көрсөтүлгөн. Пайдалануу мөөнөтү 100 жыл болгон бетон жана темир-бетон конструкциялары жана МАМСТ 27751, боюнча жоопкерчиликтин жогорку деңгээли менен КС-3, классындагы имараттардын жана курулмалардын конструкциялары үчүн агрессивдүүлүк даражасын баалоо бир деңгээлге жогорулатылат. Көрсөтүлгөн талаптар жаңыдан салынуучу, ошондой эле реконструкциялануучу имараттар жана курулмалар үчүн да дайындалат. Эгерде чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн даражасын баалоо мүмкүн болбосо (мисалы, катуу коррозиялуу чөйрө үчүн), коррозиядан коргоо атайын долбоор боюнча жүргүзүлөт.

4.2       Имараттарды жана курулмаларды долбоорлоо, куруу жана реконструкциялоо окшош курулуш объекттерин эксплуатациялоо тажрыйбасын эске алуу менен ишке ашырылууга тийиш, мында чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн түрүн жана даражасын эске алуу менен конструкциялардын жана коргоочу жабуулардын коррозиялык абалына талдоо жүргүзүү каралышы керек.

4.3       Жаңы курулушта коррозиядан коргоону долбоорлоодо, баштапкы маалыматтар:

КР КЧжЭ 23-02 боюнча райондун климаттык шарттары жана МЧК 2.04-02 боюнча жайлардын жана чөйрөлөрдүн нымдуулук режими жөнүндө маалыматтар;

курулуш аянтчасынын аймагында аткарылган изилдөөлөрдүн натыйжалары (жер астындагы суулардын курамы, деңгээли жана агымынын багыты, жер астындагы суулардын деңгээлин жогорулатуу мүмкүнчүлүгү, кыртышта жана жер астындагы сууда курулуш конструкцияларынын материалдарына агрессивдүү заттардын болушу, агып чыгуу агымдарынын болушу ж.б.);

газ коррозиялык чөйрөнүн мүнөздөмөлөрү (газдар, аэрозолдор): коррозиялуу заттын түрү жана концентрациясы, температура жана нымдуулук шамалдын басымдуу багытын эске алуу менен имараттын жана курулуштун ичиндеги жана сыртындагы чөйрө, ошондой эле курулуш конструкцияларын эксплуатациялоо мезгилинде чөйрөнүн мүнөздөмөлөрүнүн мүмкүн болгон өзгөрүшүн эске алуу менен;

курулуш конструкцияларына механикалык, термикалык жана биологиялык таасирлер.

Курулуш аянтындагы инженердик-геологиялык изилдөөлөрдүн жыйынтыктары курулуш конструкцияларынын түптөлүшүнүн тереңдигинен кем эмес тереңдиктеги кыртыштарды жана жер астындагы сууларды мүнөздөөгө тийиш. Изилдөөлөрдүн натыйжалары жер астындагы суулардын деңгээлинин болжолдонгон өзгөрүүсү жөнүндө маалыматты камтууга тийиш.

4.4       Реконструкциялануучу имараттарды жана курулмаларды коррозиядан коргоону долбоорлоодо чыккан курулуштар болуп 4.3 көрсөтүлгөн жана төмөндө келтирилген маалыматтар саналат: МАМСТ 31937 боюнча имараттарды жана курулмаларды техникалык изилдөөнүн жыйынтыктарын эске алуу менен курулуш конструкцияларынын абалы жөнүндө; конструкциялардын бузулуу себептерин изилдөөнүн натыйжалары.

4.5    Курулуш конструкцияларын коррозиядан коргоо биринчи жана экинчи коргоо ыкмалары, ошондой эле атайын чаралар менен камсыз кылынышы керек.

4.6    Курулуш конструкцияларын коррозиядан алгачкы коргоо конструкцияларды долбоорлоо жана даярдоо процессинде ишке ашырылышы керек жана коррозияны азайтуучу структуралык чечимдерди жана эксплуатациялоо чөйрөсүндө туруктуу материалдарды тандоону камтышы керек.

4.7    Курулуш конструкцияларын экинчилик коргоо негизги коргоо чаралары жетишсиз болгон учурларда коррозиядан коргоону камсыз кылуучу чараларды камтыйт. Экинчи коргоо чараларына коргоочу жабууларды, импрегнацияларды колдонуу жана структураларды чөйрөнүн агрессиясынан изоляциялоонун башка жолдору кирет.

4.8    Атайын коргоо өзүнө биринчи жана экинчи коргоонун курамына кирбеген коргоо чараларын, ар кандай физикалык жана физикалык-химиялык методдорду, чөйрөнүн агрессивдүү таасирин төмөндөтүүчү иш-чараларды (жергиликтүү жана жалпы желдетүү, агындыларды уюштуруу дренаж электрохимиялык коргоо, нымдын конденсациясын болтурбоочу иш-чаралар), обочолонгон жайларга агрессивдүү заттарды бөлүп чыгаруу менен өндүрүштү алып чыгуу ж.б. Гидротехникалык курулмалар (МБК) үчүн биокоррозиядан баштапкы жана экинчилик коргоо боюнча кошумча талаптар Щ тиркемеси боюнча дайындалат.

4.9    Долбоордо каралган гидроизоляция ошол эле учурда коррозиялык чөйрөдө эксплуатациялануучу конструкцияларды коррозиядан коргоону камсыз кылышы керек.

4.10    Тоннелдердин, өткөргүч түтүктөрдүн, сыйымдуу жана башка курулмалардын курама курулуш конструкцияларынын өлчөмдөрү тыгыздоочу жана гидроизоляциялоочу материалдарды натыйжалуу колдонууга мүмкүндүк берүүчү жол берилген болушу керек.

4.11    Имараттардын жана курулмалардын конструкциялары мезгил-мезгили менен диагностика (түздөн-түз же аралыктан мониторинг жүргүзүү), бузулган конструкцияларды оңдоо же алмаштыруу үчүн жеткиликтүү болууга тийиш. Имараттардын жана курулмалардын түздөн-түз кароо (текшерүү) үчүн жеткиликсиз участоктору конструкциялардын абалына дисташшондук контролду камсыз кылуучу системалар же башка түзүлүштөр менен жабдылууга тийиш.

4.12    Жылуулук-техникалык эсептөөлөр менен долбоорлорду долбоорлоо жана ишке ашыруу менен конденсат пайда болуу менен жылытылуучу имараттардын конструкцияларын тоңдуруу мүмкүндүгү жокко чыгарылууга тийиш.

4.13    Коррозиядан коргоо агрессивдүүлүк көрсөткүчтөрүнүн эң жагымсыз маанилерин эске алуу менен дайындалышы керек. Катуу агрессивдүү чөйрөгө дуушар болгон конструкцияларды коргоону долбоорлоо жана ишке ашыруу адистештирилген уюмдарды тартуу менен жүргүзүлүшү керек.

4.14    Айрым бөлүктөрү агрессивдүү таасирдин ар кандай даражаларында болгон курама структуранын баштапкы коргонуусу агрессивдүү таасирдин эң жогорку даражасы бар чөйрөдө турган бөлүк катары дайындалат. Көрсөтүлгөн шарттарда эксплуатациялоого арналган монолиттик конструкцияларды алгачкы коргоону ар бир бөлүктөгү чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин түрүнө жана даражасына ылайык өзүнчө бөлүктөрдө дайындоого жол берилет.

4.15    Долбоорлоодо жана өндүрүүдө колдонуу ордундагы Климаттык зона жана чөйрөнүн агрессивдүүлүгү жөнүндө маалымат жок массалык түрдө колдонулуучу курама темир-бетон конструкциялары (мисалы, топурактуу жана жер астындагы суулары бар участоктордогу электр берүү чубалгыларынын таянычтары, темир-бетонго агрессивдүүлүгүнүн өзгөрүлмө даражасы менен) күчтүү коррозиялуу чөйрө үчүн да алгачкы коргоо менен даярдалышы керек.

4.16    Имараттарды жана курулмаларды технологиялык долбоорлоодо жабдууларды герметизациялоону, бөлүнгөн агрессивдүү чөйрөлөрдүн түрү боюнча жайларда топтоону, агрессивдүү төгүндүлөрдү жана чаңды чогултууну жана зыянсыздандырууну жана конструкцияларга агрессивдүү таасир этүү деңгээлин төмөндөтүүчү башка иш-чараларды кароо керек.

4.17    Имараттардын жана курулмалардын конструкцияларынын формасы жана конструкциялык чечилиштери курулуш конструкцияларына агрессивдүү газдардын, буулардын, чаңдын, нымдын топтолушу мүмкүн болгон начар желдетилген зоналардын, участоктордун пайда болушун болтурбоого тийиш.

4.18    Курулуш жана эксплуатациялоо мезгилинде, эгерде конструкцияда бетонго жана темир-бетонго алардын таасиринен коргоо каралбаса, конструкциялардын үстүнөн карды жана музду муздан коргоочу реагенттердин жардамы менен алып салууга жол берилбейт.

4.19    Хризотилцемент конструкцияларына чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн даражасы жана аларды коргоо чаралары бетон конструкциялары үчүн да бааланып, белгилениши керек.

5          Бетон жана темир-бетон конструкциялары

5.1       Жалпы талап

5.1.1   Бетон жана темир-бетон конструкцияларын алгачкы коргоо чараларына төмөнкүлөр кирет:

агрессивдүү чөйрөнүн таасирине жана терс температурага туруктуу бетондорду колдонуу, бул цементти жана агрегаттарды тандоо, бетондун курамын тандоо, бетондун өткөрүмдүүлүгүн төмөндөтүү, агрессивдүү чөйрөдө бетондун туруктуулугун жогорулатуучу сууну азайтуучу, активдүү минералдык, аба тартуучу жана башка кошулмаларды колдонуу жана болот арматурага, болот салынган деталдарга жана бириктирүүчү элементтерге карата бетондун коргоочу таасири менен камсыздалат; бетон аралашмасын төшөө процессинде гидроактивдүү профилдик өрүлмө жана гидрокепилдер менен бетондоонун тигиштерин герметизациялоо;

иштөө шарттарына коррозиялык мүнөздөмөлөргө жооп берген арматураларды тандоо жана колдонуу;

курама темир-бетон конструкцияларын даярдоо жана монтаждоо стадиясында камтылган тетиктерди жана байланыштарды коррозиядан коргоо, кийин арматураны бетонго чыңоо менен даярдалган конструкциялардын каналдарында алдын ала чыңалган арматураларды коргоо;

бетон жана темир-бетон конструкцияларын долбоорлоодо кошумча эсептик жана конструкциялык талаптарды сактоо, анын ичинде бетондун коргоочу катмарынын долбоордук калыңдыгын камсыз кылуу жана жаракалардын

ачылышынын туурасын чектөө ж.б.

Бетондун суукка туруктуулугу алгачкы коргоо чаралары менен камсыздалышы керек.

5.1.2      Экинчи коргоо чараларына бетон жана темир-бетон конструкцияларынын бетин коргоо кирет:

боёк жана лак жабуулары, анын ичинде калың катмарлуу (мастикалуу) жабуулар;

барак жана пленка материалдардан чапталган изоляция менен;

минералдык жана полимердик бириктиргичтерге, суюк айнекке жана битумга негизделген шыбалуучу, футердик жана шыбак жабуулары менен;

конструкциялардын үстүңкү катмарын химиялык туруктуу материалдар менен тыгыздоочу даана же блоктук буюмдар менен каптоо;

бетондун тешикчелүү структурасын кристаллдашкан жаңы түзүлүштөр менен тыгыздоо менен бетондун бетин кирүүчү таасир курамы менен иштетүү; гидрофобдук курамдар менен тазалоо;

препараттар – биоцид, антисептик ж.б. менен тазалоо.

5.1.3      Коррозиядан коргоо катары бетон жана темир-бетон конструкцияларын жана герметизациялоону (кошулган жерлерди, көңдөйлөрдү, тигиштерди ж.б.) гидроизоляциялоо ченемдик документтерге ылайык жүргүзүлөт.

5.2       Чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн даражасы

5.2.1   Тышкы агрессивдүү чөйрөлөр жана таасирлер төмөнкүлөргө жараша бөлүнөт:

- чөйрөнүн физикалык абалынан – газ, суюк жана катуу заттарга;

- бетон жана темир бетон конструкцияларына таасир этүүнүн интенсивдүүлүгүнөн – агрессивдүү эмес, алсыз, орто жана жогорку агрессивдүү;

- чөйрөлөрдүн бетонго тийгизген таасиринин мүнөзүнө карата:

- химиялык (сульфаттык, магнезиялык, кычкылдык, щелочтук ж.б.); биологиялык активдүү (козу карындардын, бактериялардын метаболизм продуктуларынын химиялык таасири);

- физикалык-механикалык таасир этүү (өсүмдүктөрдүн тамыры, козу карындардын гифалары, балырлар, эңилчектер ж.б.);

- суукка дуушар болуу (өзгөрүлмө тоңуу жана эрүү);

Цемент ташынын жана агрегаттын компоненттеринин ички өз ара аракеттенүүсү төмөнкүлөргө бөлүнөт:

- реактивдүү кремнеземди жана доломиттерди камтыган агрегаттын щелочтуу коррозиясы;

- эпрингит жана таумаситтин кеч мөөнөтүндө пайда болушу.

5.2.2   Жайлардын нымдуулук режими (кургак, нормалдуу, нымдуу, суулуу) белгилүү температуралык диапазондогу салыштырмалуу нымдуулуктун максималдуу маанисин эске алуу менен ЭКЧ 2.04-02 боюнча абанын температурасына жана салыштырмалуу нымдуулугуна жараша белгиленет. Нымдуулук зонасы (кургак, нормалдуу, нымдуу) В ЭКЧ 2.04-02 тиркемесине ылайык белгиленет.

5.2.3   Коррозиялык чөйрөлөр коррозиядан корголбогон конкреттүү бетонго жана темир-бетонго карата бөлүнөт. Агрессивдүүлүктүн жогорулашы боюнча индекстерин көрсөткөн чөйрөлөр А тиркемесинин А.1-таблицасында келтирилген.

5.2.4   Ар кандай коррозиялуу чөйрөлөргө бир эле учурда дуушар болгондо, бетонго (темир-бетон) айлана-чөйрөнүн таасири конструкциянын иштөө шарттарын эске алуу менен кыйла агрессивдүү болуп аныкталат.

5.2.5   Агрессивдүү заттын түрүнө жана концентрациясына жараша эксплуатациялоо чөйрөсүнүн бетондон жана темир-бетондон жасалган конструкцияларга агрессивдүү таасиринин даражасынын классификациясы Б, В жана Г тиркемелерде берилген:

газ чөйрөсү – Б.1, Б.2-таблица;

катуу чөйрө – Б.3, Б.4, В.1, В.2-таблица;

жер астындагы суулардын деңгээлинен жогору топурак – В.1, В.2-таблица;

суюк органикалык эмес чөйрөлөр – В.3, В.4, В.5, Г. 1-таблицалар;

хлориддер – Б.3, Б.4, В.2, В.3, Г.1-таблицалар;

суюк органикалык чөйрөлөр – В.6-таблица;

биологиялык активдүү чөйрөлөр – В.7-таблица.

5.2.6 Биологиялык активдүү чөйрөлөр – козу карындар жана тиондук бактериялар – бетон жана темир-бетон конструкцияларына агрессивдүү таасиринин даражасы В.7-таблицада W4 суу өткөрбөй турган бетон үчүн берилген. Башка биологиялык активдүү чөйрөлөр жана бетондор үчүн бетон жана темир-бетон конструкцияларына агрессивдүү таасиринин даражасы атайын изилдөөлөрдүн негизинде бааланат.

5.2.7   Чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн көрсөткүчтөрүнүн мааниси чөйрөнүн температурасы үчүн 5 °С 20 °С чейин берилет. Чөйрөнүн температурасынын ар бир жогорулашы менен 10 °С 20 °С жогору чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн деңгээли бир деңгээлге жогорулайт. Суюк чөйрөлөр үчүн агрессивдүүлүк көрсөткүчтөрү 1,0 м/с чейин агымдын ылдамдыгы үчүн берилген. Эгерде суунун агымынын ылдамдыгы 1,0 м/с ашса, айлана-чөйрөнүн агрессивдүүлүгү адистештирилген уюмдардын изилдөөлөрүнүн негизинде бааланат.

5.2.8   Жылытылган жайлардын ичиндеги конструкцияларга чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы ушул курулуш эрежелерин эске алуу менен, ал эми жылытылбаган имараттарда жана ачык абада атмосфералык жаан-чачындан корголгон конструкцияларга кошумча ЭКЧ 2.04-02 эске алуу менен бааланат. Газ чөйрөсүндө, конденсацияда, төгүлүүдө же жаан-чачында турган конструкцияларды нымдаштырганда, иштөө чөйрөсү нымдуу же суулуу деп бааланат.

5.2.9      В.3, В.4, В.5-таблицаларында көрсөтүлгөн суюк чөйрөлөрдүн агрессивдүү таасиринин даражасын массивдүү аз армирленген конструкциялардын бетону үчүн бир деңгээлге төмөндөтүү керек.

5.2.10      Суюк чөйрөлөрдүн агрессивдүү таасиринин даражасы суюктуктун башынын мааниси 0,1 МПа чейин болгон курулмалар үчүн келтирилген. Көбүрөөк басым болгондо, коррозиядан коргоо талаптары изилдөө жыйынтыктарынын негизинде адистештирилген уюмдар тарабынан дайындалат.

5.2.11   Агрессивдүү чөйрөнүн жана механикалык жүктөмдөрдүн (жогорку механикалык чыңалуулар, динамикалык жүктөмдөр, жөө жүрүүчүлөр жана автомобиль жолдоруна сүрүлүүчү таасирлер, нөшөрлүү канализациянын лотокторунун катуу чөкмөлөрү менен сүрүлүшү, көл шарпылдагы таасиринин чөлкөмүндөгү шагыл менен сүрүлүшү, мал чарба жайларынын төшөлмөлөрүнүн сүрүлүшү ж.б.) бир эле убакта таасир этүүсүндө агрессивдүү таасирдин даражасы бир деңгээлге жогорулатылат.

5.3       Коргоо ыкмасын тандоо

5.3.1 Курчап турган чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн даражасына жараша коргоонун төмөнкүдөй түрлөрү же алардын айкалыштары колдонулушу керек:

бир аз агрессивдүү чөйрөдө – биринчилик жана эгерде негиздүү болсо, экинчилик;

орточо агрессивдүү жана өтө агрессивдүү чөйрөдө – экинчилик жана атайын менен айкалышта баштапкы.

5.3.2 Бетонду жана темир-бетонду коррозиядан, анын ичинде биологиялык зыяндан коргоо боюнча иш-чаралар долбоорлоо алдындагы жумуштардын жана изилдөөлөрдүн стадиясында, имараттарды жана курулмаларды долбоорлоодо, курууда, реконструкциялоодо жана эксплуатациялоодо жүргүзүлөт.

5.3.3   Долбоор алдындагы иштердин жана изилдөөлөрдүн стадиясында төмөнкү иш-чаралар аткарылат:

- чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн, анын ичинде кыртыштын, суунун, газ түрүндөгү чөйрөнүн биологиялык булганышынын даражасын аныктоо;

- курулуш конструкцияларын эксплуатациялоо чөйрөсүнүн мүмкүн болуучу өзгөрүүсүнүн божомолун түзүү;

- коррозиялык процесстердин өнүгүшүнө таасир этүүчү шарттарды баалоо (чөйрөнүн жана курулуш конструкцияларынын нымдуулугу жана температурасы, нымдаштыруу булактары, курулуш конструкцияларын эксплуатациялоо чөйрөсүндө агрессивдүү заттардын болушу, микроорганизмдер үчүн азыктандыруучу жана энергетикалык субстраттардын болушу).

5.3.4      Долбоорду иштеп чыгуу стадиясында төмөнкү иш-чаралар белгиленет:

- коррозияга туруктуулугу жогору болгон материалдарды (цементтерди, агрегаттарды) жана бетондун коррозияга туруктуулугун жогорулатуучу материалдарды, болот арматурага карата бетондун (цементтердин, кошумчалардын) коргоочу таасирин тандоо, ошондой эле агрегаттарда зыяндуу аралашмалардын болушун чектөө;

- коррозиялуу чөйрөлөр-сульфаттар, хлориддер, коррозиялуу микроорганизмдер үчүн бетондун өткөрүмдүүлүгүн азайтуу боюнча чаралар (бетондун өткөрүмдүүлүгүн төмөндөтүүчү кошумчалар);

- бетондун агрессивдүү чөйрөлөр менен тийүүсүнө жол бербөөчү/тоскоолдук кылуучу коргоочу материалдарды тандоо (суулоо жана жабуу, биоциддик кошумчалар жана беттик тазалоо);

- био туруктуулугу жогору материалдарды тандоо (май шыбактар, шыбактар, биоциддерди камтыган жасалгалоочу материалдар);

- конструкциялардын нымдалышын болтурбоо боюнча чаралар;

- коррозиялык процесстердин жана биодеструкторлордун өнүгүшүнө өбөлгө түзүүчү органикалык жана башка заттар менен конструкциялардын коррозиялуу булгануусун алдын алуу жолдору;

- коррозиялык чөйрөнүн агрессивдүүлүгүн азайтуу боюнча чаралар (мисалы, агынды сууларды тазалоо, агынды сууларда кычкылтектин болушун жогорулатуу, саркынды сууларды кычкылдандыргычтар менен тазалоо, курулмаларды желдетүү, температуралык режимди өзгөртүү аркылуу газ чөйрөсүндө күкүрттүү суутектин концентрациясын азайтуу);

- атайын коргоо чаралары.

5.3.5   Курулуштун жана реконструкциялоонун стадияларында төмөнкү иш-чаралар каралат жана ишке ашырылат:

- бетон таш бургучтарга дуушар болгондо коррозияга туруктуулугу жогорулаган материалдарды (цементтерди, агрегаттарды), анын ичинде катуу магмалык тектерден алынган агрегаттарды колдонуу;

- тыгыздоочу жана изоляциялоочу коррозияга туруктуу материалдарды колдонуу (сиңиргичтер, өтүүчү материалдар, бетонду инектирлөө ыкмасы менен тыгыздоочу материалдар ж б.);

- натыйжалуу аралаштыруу ыкмаларын, бетон аралашмасын тыгыздоону, курама конструкцияны жылуулук менен иштетүүнүн оптималдуу режимдерин жана монолиттүү конструкциялардын бетонду катуулатуу шарттарын колдонуу;

- курулуш материалынын нымдуулугун азайтуу чаралары (чөйрөнүн нымдуулугун азайтуу, нымдуулуктун конденсациясын, шламдарды жана капиллярдык сорууну жок кылуу);

- био туруктуу жасалгалоочу материалдарды (май шыбактарды, шыбактарды, лак-боёк материалдарын, импрегнацияларды), гидрофобизациялоочу иштетүүнү колдонуу;

- конструкциялардын үстүн биоциддик эритмелер менен тазалоо;

- курулуш мезгилинде конструкцияларды нымдуулуктан жана үшүктөн коргоо;

- бактериялар, козу карын споралары жана гифалары, өсүмдүк тамырлары үчүн бетондун жана гипстин өткөрүмдүүлүгүн төмөндөтүү боюнча чаралар; конструктивдүү чаралар-жаракаларды жоюу, өсүмдүк тамырларынын жана козу карын гифаларынын механикалык таасирине туруктуулукту жогорулатуу;

- жер астындагы курулмаларга (коммуникациялык коллекторлор, агынды сууларды коллекторлор, жер астындагы суу сактагычтар) өсүмдүктөрдүн тамыры менен зыян келтирген учурда – жер астындагы курулмалардын аянтынан чөп өсүмдүктөрүн, бадалдарды жана бак-дарактарды алдын алуу/алып салуу, бетондун бекемдигин жогорулатуу, конструкцияларда жана алардын ортосундагы катмарларда жаракалардын пайда болушун жоюу боюнча чаралар;

- атайын коргоо чаралары-чөйрөнүн агрессивдүүлүгүн азайтуу, электрохимиялык коргоо ж.б.

5.3.6      Эксплуатациялоо стадиясында төмөнкү иш-чаралар каралат:

- конструкциянын материалынын нымдуулугун азайтуу үчүн чаралар (чөйрөнүн нымдуулугун азайтуу, нымдуулуктун конденсациясын, төгүлүшүн жана капиллярдык сорууну болтурбоо):

- коррозияга каршы коргоону калыбына келтирүү;

- нымдуулуктан конструкцияларды коргоо;

- конструкциялардын абалына системалуу байкоо жүргүзүү.

5.3.7      Биологиялык активдүү чөйрөлөрдүн болушун жана мүнөзүн, бетон даярдоо үчүн колдонулуучу материалдарда, ошондой эле экинчи коргоо каражаттарында (шпаклевкаларда, праймерлерде, лак-боёк материалдарында) бактериялардын жана козу карындардын спораларынын болушун адистештирилген уюмдар текшерет.

5.3.8      Коррозиядан коргоо чаралары болжолдонгон кызмат мөөнөтүн жана чыгымдарды эске алуу менен варианттардын техникалык экономикалык салыштыруусунун негизинде тандалышы керек, анын ичинде экинчилик коргоону жаңыртуу, учурдагы жана капиталдык оңдоо жана башка чыгымдар.

5.3.9      Кызмат мөөнөтү мезгил-мезгили менен калыбына келтирүүнү эске алуу менен бетон жана темир-бетон конструкцияларын коррозиядан коргоо имараттын жана курулуштун эксплуатациялоо мөөнөтүнө ылайык келиши керек.

5.4       Материалдарга жана конструкцияларга талаптар

5.4.1      Бетонго жана курулуш конструкцияларына талаптар имаратты же курулманы эксплуатациялоонун долбоордук мөөнөтүн камсыз кылуу зарылдыгына жараша дайындалууга тийиш.

5.4.2      Эксплуатациялоонун ар бир шарттары үчүн бетондун коррозияга туруктуулугун камсыз кылуу боюнча талаптар өзүнө бетонду түзүүчүлөрдүн уруксат берилген түрлөрүн жана маркаларын (класстарын), тартылган абанын же газдын зарыл көлөмүн (суукка туруктуулук боюнча талаптары бар бетон үчүн), суу өткөрбөө боюнча бетондун долбоордук маркасын жана/же хлориддердин же көмүртектин эки кычкылынын диффузиясынын жол берилген максималдуу коэффициентин камтууга тийиш.

Цементтер

5.4.3   Бетон даярдоо үчүн бириктиргич катары колдонулушу керек:

портландцемент, минералдык кошулмалар менен портландцемент, шлакопортландцемент;

сульфатка туруктуу цементтер;

чополуу цементтер.

Сууга болгон муктаждыгы төмөн (куруштуруучу) цементтерди (СТЦ, СТК), чыңалуучу жана кысылбаган цементтерди жана жогоруда аталган цементтердин негизинде даярдалган башка цементтерди колдонууга жол берилет. Мында конструкцияларды, имараттарды жана курулмаларды эксплуатациялоо шарттарында долбоор тарабынан белгиленген бекемдиктин параметрлеринин, анын ичинде бетондун көрсөтүлгөн бириктиргичтердеги коррозияга туруктуулугунун жана тоңууга туруктуулугунун жана бул бетондордогу арматуранын туруктуулугунун камсыздалышын ырастоо керек.

Газ жана катуу агрессивдүү чөйрөлөрдө (Б.1, Б.3-таблицалары) портландцементти, минералдык кошулмалары бар портландцементти, шлакопортландцементти колдонуу керек.

Сульфаттарды камтыган суюк агрессивдүү чөйрөлөрдө (В.3, В.4, В.5-таблицалар) жана кыртыштарда (В.1-таблица) сульфатка туруктуу цементтерди, шлакопортландцементтерди жана портландцементтерди, анын ичинде нормаланган минералогиялык курамдагы портландцементти, ошондой эле бетондун сульфатка туруктуулугун жогорулатуучу кошулмалары бар портландцементти колдонуу керек.

Хлориддердин камтылышы боюнча агрессивдүү чөйрөлөрдө (В.2, В.3, Г.1-таблицалар) суукка туруктуулугу боюнча бетонго талаптарды эске алуу менен портландцементти, минералдык кошулмалары бар портландцементти, шлакопортландцементти же позцоландык портландцементти колдонуу керек.

Буулантуучу беттер болгон учурда туздардын суммалык курамы боюнча агрессивдүү суюк чөйрөлөрдө (В.3-таблица) бетонду катуулатуунун температуралык режимине карата талаптар сакталган шартта глиноземдик цементти колдонууга жол берилет.

Алдын ала чыңалган арматурасы бар темир-бетон конструкциялар үчүн глинозем цементин колдонууга жол берилбейт.

Бетону W6 жогорку класстагы сууга туруктуулук талаптары коюлган бетон жана темир-бетон конструкцияларында компенсацияланган кичирейтүү жана алдын ала чыңалуудагы цементти колдонууга жол берилет.

Агрессивдүү шарттарда бетон үчүн цементтин түрлөрү Д.1-таблицада келтирилген.

Толуктагычтар

5.4.4      Майда толуктагыч катары I класстагы кварц куму, ошондой эле көңдөйлүү кум колдонулушу керек. Агрессивдүү чөйрөдө эксплуатациялануучу конструкциялардын бетону үчүн техникалык негиздеме болгон учурда, II класстагы кумду колдонууга жол берилет.

Бетон үчүн ири толуктагыч катары жер астынан чыккан тектерден фракцияланган шагыл, майдаланышы боюнча 800дөн төмөн эмес маркадагы шагыл таштан шагыл таштын жана шагылдын колдонулушу керек.

Начар кошундуларды камтыбаган, майдаланышы боюнча 600дөн төмөн эмес марка менен жана сууну сиңирүүсү 2 %дан жогору болбогон чөкмө тектерден жасалган бир тектүү шагылды 4төн төмөн pH суу тектик көрсөткүч менен суюк чөйрөлөрдөгү бетондордогу карбонаттык тектерден башка агрессивдүү таасир этүүнүн ар кандай даражасындагы газ, катуу жана суюк чөйрөлөрдө эксплуатациялануучу конструкцияларды даярдоо үчүн колдонууга жол берилет.

Конструкциялык жеңил бетондор үчүн жасалма жана табигый көңдөйлүү толуктагычтар колдонулушу керек.

5.4.5      Толтургучтарда зыяндуу кошундулардын болушу жана саны толуктагычка тиешелүү документтерде көрсөтүлүшү керек жана бетон, темир-бетон конструкцияларын долбоорлоодо эске алынышы керек. Майда жана ири толуктагычтар сууда эрүүчү хлориддердин жана потенциалдуу реакциялык жөндөмдүү тектердин жана минералдардын камтылышына текшерилиши керек. Шагыл жана шагыл таш 0,10 %дан ашык сууда эрүүчү хлоридди, кум 0,15 %дан ашыгын камтыбашы керек. Бул маанилерден ашып кетсе, болот арматурасы менен бетон үлгүлөрүн сыноо менен болот арматурасынын коррозиясы жок экенине ынануу керек. Коррозия болгон учурда анын алдын алуу боюнча иш-чаралар иштелип чыгышы керек.

5.4.6      Доломитти жана доломиттелген акиташты камтыган толуктагычтарды кеңейтүүдөн (магний карбонатынын цементтин жегичтери жана химиялык кошулмалар менен өз ара аракеттенүү реакциясы) бетондун бузулгандыгы тажрыйбалык жол менен далилденген учурда гана колдонууга жол берилет. Толуктагычтардын курамында жегичтерде эрүүчү кремнеземди камтыган минералдар бар болсо, коррозиядан коргоо чаралары катары төмөнкү иш-чаралар каралышы керек:

цементтин минималдуу чыгымы менен бетондун курамын тандоо;

N_a2O эсебинде 0,6 %дан ашык эмес жегич камтылган цементтерде бетон даярдоо; N_a2O эсебинде бетондо жегичтин камтылышы минералдык кошулмаларсыз портландцемент же ЦЕМ I классындагы портландцемент колдонулган шартта 3 кг/м³ ашпоого тийиш;

минералдык кошулмалар менен портландцементтерде, пуццоландык портландцементте жана кесек күлдүк портландцементте бетон даярдоо;

бетондун курамында активдүү минералдык кошулмаларды колдонуу;

бетондун курамына гидрофобдоочу жана газ чыгаруучу кошулмаларды киргизүү;

бетондо суукка каршы кошулмаларды жана натрий, калий туздарын – поташты, натрий нитритин, натрий сульфатын, натрий формиатын жана башкаларды камтыган катуулатуучу тездеткичтердин кошулмаларын колдонууга тыюу салынат;

литий тузунун кошулмаларын киргизүү;

реакциялык жөндөмдүү тектердин кошундулары менен толуктагычтарды реакциялык жөндөмдүү компоненттерди камтыбаган толуктагыч менен суюлтуу;

ЭСЧ 2.04-02 боюнча кургак эксплуатациялоо шарттарын түзүү.

Таасын толуктагычты колдонууда көрсөтүлгөн иш-чаралардын натыйжалуулугу сыноолор менен далилденүүгө тийиш.

Жогорку бекемдиктеги бетондор үчүн цементтин жегичтери жана кошулмалары менен реакциялык жөндөмдүү эмес толуктагычтар колдонулушу керек.

Кошулмалар

5.4.7   Агрессивдүү чөйрөлөрдө эксплуатациялануучу темир-бетон конструкцияларынын бетон туруктуулугун жогорулатуу үчүн кошулмалар, анын ичинде төмөнкүлөр колдонулушу керек:

- агрессивдүү чөйрөлөрдө бетондун өткөрүмдүүлүгүн азайтуу үчүн – жумшартуучу жана сууну азайтуучу кошулмалар, анын ичинде активдүү минералдык кошулмалар жана кеңейтүүчү кошулмалар менен айкалышта;

- суюк агрессивдүү чөйрөлөрдүн капиллярдык соруу шарттарында бетондун туруктуулугун жогорулатуу үчүн – гидрофобдоочу кошулмалар, анын ичинде жумшартуучу жана сууну азайтуучу кошулмалар менен айкалышта;

- агрессивдүү сульфат жана хлорид чөйрөлөрүндө бетондун туруктуулугун жогорулатуу үчүн – активдүү минералдык кошулмалар жумшартуучу жана сууну азайтуучу кошулмалар, кеңейтүүчү кошулмалар менен айкалышта;

- бетондун суукка туруктуулугун жогорулатуу үчүн – аба тартуучу жана газ пайда кылуучу, анын ичинде жумшартуучу жана сууну азайтуучу кошулмалар менен айкалышта;

- көмүртек диоксидинин (карбонизациянын), ошондой эле хлориддердин таасиринде – болот арматуранын коррозиясынын ингибиторлору, анын ичинде жумшартуучу, сууну азайтуучу кошулмалар менен айкалышта;

- биологиялык коррозиялык-активдүү чөйрөлөрдүн – биоциддин таасиринде, анын ичинде жумшартуучу, сууну азайтуучу кошулмалар менен айкалышта.

Бетонду даярдоо үчүн колдонулган химиялык кошулмалардын жалпы саны цементтин массасынын 5 % ашпашы керек. Кошулмалардын көп санында бетондун коррозияга туруктуулугун эксперименталдык ырастоо талап кылынат.

Темир-бетон буюмдарын жана конструкцияларды даярдоодо колдонулуучу кошулмалар бетонго жана арматурага коррозиялык таасир тийгизбеши керек.

Бетондо хлориддин максималдуу жол берилген камтылышы Г.2-таблицада көрсөтүлгөн маанилерден ашпашы керек.

Темир-бетон конструкцияларын даярдоодо бетондун курамына хлориддерди (натрий, кальций хлориддери ж. б.) киргизүүгө жол берилбейт:

чыңалган арматура менен;

диаметри 5 мм жана андан аз чыңалбаган зым арматурасы менен;

нымдуу же суулуу шарттамдын шарттарында эксплуатациялануучу;

автоклавдуу иштетүү менен;

электр коррозияга дуушар болуучу.

Бетондордун жана эритмелердин курамына алдын ала чыңалган конструкциялардын каналдарын инъекциялоо үчүн, ошондой эле курама жана курама-монолиттүү темир-бетон конструкцияларынын жиктерин жана уламаларды чулулоо үчүн хлориддерди киргизүүгө жол берилбейт.

Бетондордо агрессивдүү чөйрөлөрдө алдын ала чыңалган конструкциялар үчүн, эгерде К индекси менен арматуралык болот колдонулса, нитраттарды, нитриттерди, тиоцианаттарды (роданиддерди) жана формиаттарды камтыган кошулмаларды колдонууга жол берилет.

Электр коррозияга дуушар болгон конструкциялардын бетонуна электролит кошулмаларын колдонууга жол берилбейт.

Суу

5.4.8   Бетон аралашмасын жабуу жана катуулатуучу бетонду нымдоо үчүн бетондун физикалык-механикалык жана коррозиялык касиеттерин начарлатпаган суу колдонулушу керек. Бетондун коррозияга туруктуулугун эксперименттик тастыктоо болгон учурда, агрессивдүү чөйрөлөрдө эксплуатациялоо үчүн арналган конструкциялардын бетондору үчүн регенерацияланган жана айкалышкан (аралаш) сууну колдонууга жол берилет.

Арматура

5.4.9      Арматуралык болоттор коррозиялык зыянга дуушар болуу даражасы боюнча I-III топторго бөлүнөт:

I топ – алдын ала чыңалуусуз ысык жайылган жана термомеханикалык бекемделген конструкциялар үчүн, өзөктөрдө жана түрмөктөрдө жеткирилүүчү коррозиялык жаракаланууга каршы ченемделбеген туруктуулугу менен; муздак деформацияланган, түрмөктөрдө жеткирилген арматура;

II топ – ысык жайылган жана термомеханикалык бекемделген өзөктөр түрүндөгү алдын ала чыңалуучу конструкциялардын чыңалуучу арматурасы, анын ичинде коррозиялык жаракаланууга каршы ченемделген туруктуулугу менен, ошондой эле жогорку бекемдиктеги арматуралык зым жана жогорку бекемдиктеги зым аркандары;

III топ – композиттик полимердик арматура.

5.4.10      Агрессивдүү чөйрөлөрдө эксплуатациялануучу алдын ала чыңалган темир-бетон конструкцияларын арматуралоо үчүн II топтогу болот арматурасы жана III топтун металл эмес арматурасы колдонулушу керек.

5.4.11      Орто агрессивдүү жана өтө агрессивдүү чөйрөлөрдө эксплуатациялануучу алдын ала чыңалуусуз темир-бетон конструкцияларында ысык жайылган арматураны жана А400, А500, А600 класстарындагы термомеханикалык бекемделген арматуралык прокатты, ошондой эле 40 сааттан кем эмес коррозиялык жаракаланууга каршы туруктуулугун сыноого туруштук берген В500 классындагы муздак деформацияланган арматураны колдонууга жол берилет.

Орто агрессивдүү жана өтө агрессивдүү чөйрөлөрдө колдонулган алдын ала чыңалган темир-бетон конструкцияларында чыңалуучу арматура катары 100 сааттан кем эмес коррозиялык жаракаланууга каршы туруктуулугун сыноого туруштук берген термомеханикалык бекемделген арматуралык прокатты колдонууга жол берилет.

Агрессивдүү чөйрөлөрдө коргоочу коррозияга каршы капталган болот арматурасын коррозияга туруктуулугун эксперименталдык тастыктоо же ченемдик документтердин талаптарына ылайык келген композиттик полимердик арматура болгон учурда колдонууга жол берилет.

5.4.12      Агрессивдүү чөйрөлөрдө эксплуатациялануучу жаракаларга туруктуулуктун 3-категориясындагы конструкциялар үчүн диаметри 4 мм кем Вр500 жана В500 класстарындагы арматуралык зымды колдонууга жол берилбейт.

5.4.13      Агрессивдүү чөйрөнүн таасиринде эксплуатациялануучу алдын ала чыңалган темир-бетон конструкциялар үчүн диаметри 2,5 мм кем эмес жана аркандын ички катмарларында 2,0 мм кем эмес зымдан турган арматуралык аркандарды колдонууга жол берилет.

7 зым аркандарын колдонууда конструкциялардын учтары бүтөлүшү керек же чыңалуучу арматуралык элементтер атайын коргоочу жабуусу менен болушу керек.

Алдын ала чыңалган арматуранын анкердик түзүлүштөрүн коргоо жана каналдарда алдын ала чыңалган арматураны инъекциялоо менен коргоо каралышы керек.

5.4.14      Конструкциялардын арматура өзөктөрүнүн бетинде алдын ала чыңалуусуз калыңдыгы 150 мкм ашпаган бирдей баскан даттын чел кабыгы болууга жол берилет. Беттик коррозия продуктуларынын катмарынын калыңдыгы 150дөн 300 мкм чейин болгон учурда, аларды механикалык жана/же химиялык усулдар менен, мисалы, датты кайра түзгүчтөр менен алып салуу каралышы керек. Дат катмарынын калыңдыгы 300 мкм ашса, арматура коррозия продуктуларын толугу менен жок кылганга чейин механикалык түрдө тазаланышы керек жана арматуранын таасын түрүнө ченемдик документтин талаптарына механикалык мүнөздөмөлөрдүн ылайык келишине чоюлушуна карата контролдук сыноолорго дуушар болушу керек.

Бетон

5.4.15      Бетонго карата талаптар чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасына жараша В.1–В.5, Г.1–Г.2, Ж.3–Ж.5 таблицаларында келтирилген. Бетондун өткөрүмдүүлүк боюнча көрсөткүчтөрү Е.1-таблицада келтирилген.

5.4.16      Белги өзгөртүүчү температура шарттарында иштеген темир-бетон конструкцияларынын бетонуна карата талаптар Ж.1, Ж.2. К таблицаларында келтирилген. Бир эле мезгилде өзгөрүлмө тоңдуруунун жана эритүүнүн жана агрессивдүү суюк чөйрөлөрдүн (хлориддер, сульфаттар, нитраттар жана башка туздар, анын ичинде буулантуучу беттер болгондо) таасирине дуушар болгон темир-бетон конструкцияларынын бетонуна суукка туруктуулугу боюнча жогорку талаптар коюлушу керек.

5.4.17      Суунун жана белги өзгөртүүчү температуранын таасирине дуушар болгон имараттардын жана курулмалардын конструкцияларынын бетондору, суукка туруктуулугу боюнча F₁ 200 (F₂ 100) ашык маркаларды абаны тартуучу же газ чыгаруучу кошулмаларды, ошондой эле алардын негизиндеги комплекстүү кошулмаларды колдонуу менен даярдалышы керек. Темир-бетон конструкцияла-рын жана буюмдарын даярдоо үчүн бетон аралашмасындагы тартылган абанын (газдын) көлөмү момпосуй түрүндөгү бетондордун талаптарына, ченемдик документтерине ылайык келүүгө тийиш.

5.4.18      Бетондун курамын эксплуатациялоо чөйрөсүнүн таасирин эске алуу менен тандоо университеттердин илимий-изилдөө институттарынын, башка илимий-изилдөө уюмдарынын адистештирилген лабораторияларында төмөнкү учурларда аткарылат, эгерде:

долбоор тарабынан имаратты жана курулманы эксплуатациялоонун берилген мөөнөттөрү 50 жылдан олуттуу ашса, ошондой эле МАМСТ 2775 боюнча жоопкерчиликтин жогорку деңгээли менен имарат жана курулуш болсо;

эксплуатациялоо чөйрөсү агрессивдүү, бирок агрессивдүүлүктүн мүнөзү так эмес болсо;

имаратты же курулманы эксплуатациялоо мезгилинде чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн жогорулашы мүмкүн болсо;

бир типтеги конструкцияларды массалык тургузуу пландаштырылса;

бетонду даярдоо үчүн жаңы материалдар (цементтер, толуктагычтар, толтургучтар, кошулмалар ж.б.) колдонулса.

5.4.19      Агрессивдүү чөйрөлөрдүн таасирине дуушар болгон темир-бетон конструкциялары бетондогу жаракаларга туруктуулук талаптарынын категориясын жана жаракаларды ачууга жол берилген чектик кеңдикти эске алуу менен Ж.3-таблица боюнча – газ жана өтө агрессивдүү чөйрөлөр үчүн, Ж.4-таблица боюнча – суюк агрессивдүү чөйрөлөр үчүн эсептелиши керек.

5.4.20      Имараттарды жана курулмаларды реконструкциялоодо бетондун жана арматуранын коррозиялык эскирүүсүн эске алуу менен конструкциялардын текшерүү эсебин жүргүзүү керек.

5.4.21      Газ түрүндөгү жана өтө агрессивдүү чөйрөлөрдүн таасиринде коргоочу катмардын калыңдыгына жана бетондун өткөрүмдүүлүгүнө талаптар Ж.3 жана Ж.5 таблицаларына ылайык, суюк чөйрөлөрдүн таасиринде – Ж.4 таблицасына, ал эми суюк хлориддик чөйрөлөрдүн таасиринде – Г. 1 таблицасына ылайык белгилениши керек.

5.4.22      Композиттик полимердик арматура үчүн коргоочу катмардын калыңдыгы арматура менен бетондун биргелешип иштешин камсыз кылуу шарттарынан дайындалат. Монолиттик конструкциялардын коргоочу катмарынын калыңдыгын Г.Л, Ж.3, Ж.4, Ж.5 таблицаларында көрсөтүлгөн маанилерден 5 мм ашык кабыл алынышы керек.

Алдын ала чыңалган жаракага туруктуулуктун 2-категориясындагы темир-бетон конструкциялары үчүн коргоочу катмардын калыңдыгын 10 мм жогорулатууда жаракалардын узак эмес ачылышынын туурасын 0,05 мм көбөйтүүгө жол берилет.

Бетондун коргоочу катмарынын калыңдыгы жана көпүрөлөрдүн, түтүктөрдүн, гидротехникалык курулмалардын конструкциялары үчүн жаракаларды ачууга жол берилген кеңдик КЧжЭ 2.05.03, КР КЧ 52:02 боюнча орнотулушу керек.

Аэродромдордун конструкциялары үчүн бетондун коргоочу катмарынын калыңдыгы ЭКЧ 3.03-03 талаптарына ылайык белгилениши керек.

5.4.23      Жеңил бетондордон жасалган бетон жана темир-бетон конструкцияларын агрессивдүү чөйрөлөрдө колдонууга алардын өткөрүмдүүлүк көрсөткүчтөрү оор бетондордун тиешелүү мүнөздөмөлөрүнө ылайык келген учурда оор бетондор менен бирдей жол берилет.

5.4.24      Агрессивдүү чөйрөлөрдө көлөмү 14 %дан жогору суу сиңирүүчү көңдөйлүү толуктагычтарда жеңил бетондордон жасалган жүк көтөрүүчү конструкцияларды колдонууга жол берилбейт.

5.4.25      Агрессивдүү газ жана катуу чөйрөлөрү менен имараттар жана курулмалар үчүн жеңил жана ячейкалуу бетондон тосмо конструкциялары Л.1-таблицага ылайык колдонулушу керек.

5.4.26      Көл жана дарыя сууларынын таасирине дуушар болгон конструкциялардын коррозияга туруктуулугу жана суукка туруктуулугу алгачкы (бетондун сульфатка туруктуулугун жана суукка туруктуулугун жогорулатуучу сульфатка туруктуу цементтерди жана кошулмаларды колдонуу, бетондун өткөрүмдүүлүгүн төмөндөтүү, коргоочу катмардын калыңдыгын көбөйтүү, арматураны коррозияга каршы жабуулар менен коргоо) же экинчи ирет же электрохимиялык коргоо менен камсыздалышы керек.

5.4.27      Майда дандуу бетондон жасалган темир-бетон жука дубалдуу конструкцияларды начар агрессивдүү газ сымал, суюк жана катуу чөйрөлөрдө цинктелген же композиттик полимердик арматура менен арматураланган шартта экинчи ирет коргоосуз колдонууга жол берилет, орто агрессивдүү жана өтө агрессивдүү чөйрөлөрдө жука дубалдуу конструкциялардын бетин экинчи ирет коргоону колдонуу керек.

5.5       Болот калтырма тетиктерди жана бириктирүүчү элементтерди коррозиядан коргоого карата талаптар

5.5.1   Болот калтырма тетиктерди жана бириктирүүчү элементтерди коргоо зарылдыгы, ошондой эле коррозиядан коргоо усулдарын тандоо темир-бетон конструкцияларын эксплуатациялоо процессинде калтырма тетиктер жана бириктирүүчү элементтер иштеген айлана-чөйрөнүн таасир этүү шарттары менен аныкталат.

5.5.2      Агрессивдүү чөйрөлөрдүн таасиринин шарттарында эксплуатациялануучу калтырма тетиктер жана бириктирүүчү элементтер болоттун коррозияга туруктуу түрлөрүнөн же металл протектордук жабуулар менен корголуп даярдалышы керек.

5.5.3      Конструкциялардын бетондолуучу уламаларында жана жалгашуу түйүндөрүндө коргоочу жабуулары жок кадимки болоттордон жасалган калтырма тетиктер жана бириктирүүчү элементтер кошулуучу конструкциялардан төмөн эмес суу өткөрбөстүгү боюнча бетондун маркасындагы бетондун коргоочу катмары менен болууга тийиш. Конструкциялардын бетондолуучу уламаларында жана жалгашуу түйүндөрүндөгү жаракалардын ачылышынын туурасы Ж.3 жана Ж.4 таблицаларында көрсөтүлгөндөн ашпоого тийиш.

Бетондоо үчүн формаларга орнотуудан мурун корголбогон калтырма тетиктер чаңдан, даттан жана башка булгоочу заттардан таза болушу керек.

5.5.4      Калтырма жана бириктирүүчү элементтердин бетондолбогон беттерине чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы металл конструкцияларынын элементтерине карата аныкталат.

5.5.5      Бетондолбогон болот калтырма тетиктердин жана курама, монолиттүү темир-бетон конструкцияларынын бириктирүүчү элементтеринин беттеринин коррозиясынан алардын арналышына жана эксплуатациялоо шарттарына жараша коргоону төмөнкүлөр менен жүргүзүү керек:

лак-боёк жабуулары менен (чөйрөнүн таасиринин агрессивдүү эмес жана начар агрессивдүү даражасында кургак жана нормалдуу нымдуулук шарттамы менен жайларда);

ысык же муздак цинктөө же газ термикалык жана термодиффузиялык чачуу усулдары менен түшүрүлгөн протектордук металл жабуулары (нымдуу же суулуу шарттам менен жайларда жана ачык абада);

айкалышкан жабуулар менен (чөйрөнүн орточо агрессивдүү таасир этүүсүндө металлдаштырылган катмар боюнча лак-боёк менен).

Лак-боёк, металл жана айкалышкан жабуу топторун жана тутумдарын тандоо металл конструкциялары үчүн да жүргүзүлүшү мүмкүн.

Э с к е р т ү ү л ө р

1     «Муздак цинктөө» – лак-боёк материалдары үчүн колдонулуучу усулдар менен металлдын бетине түшүрүлүүчү цинк толтурулган композициялар менен коррозиядан коргоо: пневматикалык же абасыз чачуу, малуу, чачы, чыгырык менен.

2     Башка заманбап ата мекендик жана чет өлкөлүк лак-боёк материалдарын алардын агрессивдүү таасирлерге туруктуулугун жана «муздак цинктөө» усулу менен капталган сунушталган жабуу менен шайкештигин талаптагыдай негиздөөдө колдонуу мүмкүн.

3     Металлдын чектелген коррозиялык эскиришине жол берүү тиешелүү техникалык-экономикалык негиздемеде кабыл алынышы мүмкүн.

5.5.6      Эгерде конструкцияларды монтаждоо мезгилинде гана зарыл болсо жана мында имаратты (курулманы) эксплуатациялоо мезгилинде алардын бетинде дат пайда болушу эстетикалык талаптарды бузууга алып келбесе, калтырма тетиктерди жана бириктирүүчү элементтерди коррозиядан коргоону жүргүзбөөгө жол берилет.

5.5.7      Бүткүл чөйрө чек боюнча жылчыксыз ширетилген жалпак беттер (барак каптама тибиндеги) менен бири-бирине караган калтырма тетиктердин жана бириктирүүчү элементтердин участокторуна коргоочу жабууларды каптабоого жол берилет.

5.5.8      Жабуулардын калыңдыгынын минималдуу маанилери таасын түрлөрдөгү жабууларга ченемдик документтерге ылайык түшүрүү усулуна жараша дайындалат жана төмөнкүдөй болушу керек:

30 мкм – гальваникалык усул менен;

50 мкм – ысык цинктөө усулу менен;

60 мкм – муздак цинктөө усулу менен;

100 мкм – газ термикалык чачуу усулу менен;

25 мкм – термодиффузиялык чачуу усулу менен.

5.5.9      Калтырма тетиктердин жана бириктирүүчү элементтердин болот элементтеринин калыңдыгынын мааниси (барак, тилке, профиль) 6 мм кем эмес, ал эми арматуралык өзөктөр 12 мм кем эмес кабыл алынышы керек.

5.5.10   Курама темир-бетон дубал панелдери (анын ичинде үч катмарлуу дубал панелдери) сыяктуу сырткы тосмо конструкцияларынын уламалардагы калтырма тетиктер жана бириктирүүчү элементтер коррозиядан корголууга тийиш.

5.5.11   Айлана-чөйрөнүн таасир этүү шарттарына ылайык, имараттардын сырткы дубалынын болот калтырма тетиктери жана бириктирүүчү элементтери беш топко бөлүнөт.

I – сырткы дубал панелдеринин чектеринен тышкары жайгашкан, бетондолбостон ачык асман алдында көрсөтүлгөн имараттын фасаддарынын болот калтырма жана бириктирүүчү элементтери;

II – сырткы дубал панелдеринин чектеринен тышкары, ошондой эле үч катмарлуу дубал панелдеринин бетонунун сырткы катмарында жайгашкан имараттардын фасаддарынын бетондолуучу же монолиттелүүчү болот калтырма жана бириктирүүчү элементтери;

III – бетондун ички катмарындагы сырткы үч катмарлуу дубал панелдеринин горизонталдык жана вертикалдык уламаларында жайгашкан монолиттелүүчү болот калтырма жана бириктирүүчү элементтер;

IV – ошол эле, бирок дубал панелинин калыңдыгы боюнча жайгашкан;

V – имараттын ичинде турган, сырткы дубал панелдерине жанаша уланган жана уланбаган конструкциялардын монолиттелүүчү болот калтырма жана бириктирүүчү элементтери.

Үч катмарлуу дубал панелдеринин сырткы дубалдары менен имараттардагы чөйрөнүн агрессивдүү таасирин баалоо жана калтырма тетиктердин жана бириктирүүчү элементтердин жайгашкан жери И.1-таблицада келтирилген.

Э с к е р т ү ү – Бетондоштуруу деп конструкциялардын беттеринде, монолиттөө деп конструкциялардын жалгашуу түйүнүнүн ичинде жайгашкан тетиктердин элементтерин бетон же эритме менен бүтөө түшүнүлөт.

5.5.12      Беш топтун ар бирине таасир этүүнүн салыштырмалуу бирдей температуралык нымдуулук шарттарында турган калтырма жана бириктирүүчү элементтердин белгилүү бир түрлөрү ылайык келет, алар үчүн коррозиядан коргоо усулдарынын бирдей баадагы варианттары сунушталган (К.1-таблица).

5.5.13      Калтырма жана бириктирүүчү элементтерди бетондоо же аларды П-IV топторунун конструкцияларынын жалгашуу түйүндөрүндө монолиттөө оор, анын ичинде кошулуучу конструкциялардын бетонунун суу өткөрбөстүгү боюнча бирдей маркадагы суу өткөрбөстүгү боюнча майда дандуу бетон менен, бирок W4төн төмөн эмес, ал эми V топ үчүн – долбоор боюнча жүзөгө ашырылышы керек.

Бетондун коргоочу катмарынын калыңдыгы (сырткы бетинен жакынкы болот бөлүгүнүн же бириктирүүчү элементтин бетине чейинки аралык) 20 мм кем эмес болушу керек.

5.5.14   Имараттын цоколдук бөлүгүндө жана техникалык жер кабатта сырткы панелдердин калтырма жана бириктирүүчү элементтерин өз ара жана ички дубалдардын панелдери менен коргоо II топ боюнча аткарылышы керек.

Техникалык жер кабатта бардык калтырма жана бириктирүүчү элементтердин (жартактардын, бурчтардын) калыңдыгы жана анкерлөөчү, бириктирүүчү өзөктөрдүн диаметри эсептик же конструктивдик маанилерге салыштырмалуу 2 мм кем эмес көбөйтүлүшү керек.

Имараттын цоколдук бөлүгүндө жана техникалык жер кабатта монолиттөө бетону суу өткөрбөстүгү боюнча W6дан төмөн эмес маркада болушу керек.

5.5.15      Жайлардын ичинде турган тепкич арыштардын конструкцияларын бекитүү үчүн калтырма тетиктердин ачык металл элементтери Ц.7-таблица боюнча II топтогу лак-боёк жабуусу менен (жалпы калыңдыгы 55 мкм кем эмес эки катмар) сырдалууга тийиш.

5.5.16      Ширетилген жик, ошондой эле ага жанаша жайгашкан коргоочу жабуулардын монтаждоодо жана ширетүүдө бузулган участоктору ошол эле же бирдей баадагы жабууларды колдонуу менен корголуп, калыбына келтирилиши керек.

5.6       Бетон жана темир-бетон конструкцияларынын бетин коррозиядан коргоого талаптар

5.6.1   Конструкциялардын беттерин коргоо чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин түрүнө жана даражасына жараша дайындалышы керек.

5.6.2   Коррозиядан экинчи ирет коргоо каралган конструкцияларга техникалык шарттарда төмөнкүлөргө карата талаптар көрсөтүлүшү керек.

корголуучу бетке;

корголуучу конструктивдик элементтин формасына жана жаракаларды ачуунун жол берилген туурасын көрсөтүү менен анын беттик катмарынын катуулугуна;

конструкциянын материалы менен мүмкүн болгон өз ара аракеттенүүсүн эске алуу менен коргоочу жабуулардын материалдарына;

өзгөрүлмө температуранын шарттарында конструкциялардын материалынын жана коргоочу жабуунун биргелешкен ишине;

конструкциялардын абалын кароо жана аларды коргоону калыбына келтирүү мезгилдүүлүгү.

5.6.3   Конструкциялардын бетин коргоону долбоорлоодо төмөнкүлөр каралышы керек:

лак-боёк жабуулары – газ жана катуу чөйрөлөрдүн (аэрозолдордун) таасиринде;

лак-боёк калың катмарлуу (мастикалык) жабуулар – суюк чөйрөлөр таасиринде жана бет өтө агрессивдүү чөйрө менен түздөн-түз байланышта болгондо;

чапталган жабуулар – суюк чөйрөлөрдүн таасиринде, топурактарда – беттеме жабууларда суу өткөрбөс катмар катары;

беттеме жабуулар, анын ичинде полимербетондор – суюк чөйрөнүн таасиринде, топурактарда – чапталган жабуунун механикалык бузулууларынан коргоо катары;

химиялык туруктуу материалдар менен сиңирүү (тыгыздоочу) – суюк чөйрөлөрдүн таасиринде, топурактарда;

гидрообочолонтуучу кирүүчү аралашмалар менен иштетүү – бетондордун суу өткөрбөстүгүн жана техногендик же башка агрессивдүү чөйрөлөрдүн таасирине туруктуулугун жогорулатуу үчүн;

гидрофобдоо – суу басымы жок суу же атмосфералык жаан-чачындар менен мезгил-мезгили менен нымдаштырганда, лак-боёк жабуулары үчүн жердиктөөчү катмарды төшөө алдында бетти даярдоо катары конденсат пайда болгондо; биоциддик материалдар – кислоталарды бөлүп чыгаруучу бактериялардын жана козу карындардын таасиринде;

жука катмарлуу полимерцементтик коргоочу жабуулар – газ чөйрөлөрүнүн таасиринде жана суюк чөйрөлөрдүн мезгил-мезгили менен таасир этүүсүндө, суу жана атмосфералык жаан-чачындар менен мезгил-мезгили менен нымдаштырууда, конденсат пайда болгондо;

калың катмарлуу полимерцементтик жабуулар – суюк чөйрөлөрдүн таасиринде.

5.6.4      Жер үстүндөгү жана жер алдындагы темир-бетон конструкцияларынын үстүнкү бетиндеги коррозиядан коргоо коргоочу жабууларды жаңыртуу мүмкүндүгүнүн шарттарына жараша дайындалышы керек. Эксплуатациялоо процессинде ачылышы жана оңдоосу дээрлик жокко чыгарылган жер алдындагы конструкциялар үчүн эксплуатациялоонун бүткүл мезгилинде конструкцияларды коргоону камсыз кылуучу материалдарды колдонуу зарыл.

5.6.5      Коррозияга каршы коргоону колдонуунун алдында бетон жана темир-бетон конструкцияларынын бетинин абалы бааланат жана ченемделген көрсөткүчтөр белгиленет: ченемделген быдырлуулук классы; беттик катмардын кысууга чеги; жол берилген шакарлуулук; беттик катмардын нымдуулугу; зыяндын жана кемчиликтердин жоктугу; бетине жакын курч бурчтардын жана кырлардын жоктугу; бетинде булгануулардын жоктугу.

5.6.6      Даярдалган бетон бети, коргоочу жабуунун түрүнө жараша, ченемдик документтердин талаптарына ылайык келиши керек.

Кысууга беттик катмардын бекемдиги бетон үчүн 15 МПа кем эмес жана цемент-кум эритмеси үчүн 8 МПа кем эмес болушу керек.

Лак-боёк материалдарын органикалык эриткичтерде колдонууда калыңдыгы 20 мм болгон беттик катмардагы бетондун нымдуулугу массасы боюнча 4 %дан көп эмес болушу керек (бетинде пленкалуу ным болбошу керек, бетондун бети кармалап көрүүдө абадай кургак болушу керек).

Суунун негизинде материалдарды колдонууда бетондун беттик катмарынын нымдуулугу массасы боюнча 10 %дан жогору болбошу керек (бетинде суунун көрүнүп турган пленкасы болбош керек).

Цементтик камдаштыргычта кургак курулуш суу обочолонтуучу кирүүчү капиллярдык аралашмаларды колдонууда бетонду толук нымдуулукка чейин дыкаттап нымдоо талап кылынат.

5.6.7      Коргоочу материалдар таасын материалга ченемдик документтердин талаптарына ылайык, белгиленген тартипте бекитилген рецептуралар жана технологиялык регламенттер боюнча даярдалышы керек. Курулушта колдонулуучу лак-боёк материалдары (сырлар, эмалдар, лактар, жердиктөөлөр, майшыбактар) ченемдик документтердин талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

5.6.8      Жабуу тутумдары коргоочу касиеттерине ылайык төрт топко бөлүнөт. Конструкцияларды эксплуатациялоо шарттарына жараша жабууларды тандоого талаптар М.1-таблицада келтирилген; жабуулардын коргоочу касиеттери биринчи топтон төртүнчү топко чейин жогорулайт.

Бетон жана темир-бетон конструкцияларынын бетин коррозияга каршы коргоо үчүн арналган лак-боёк жука катмарлуу жабуу тутумдарынын түрлөрү (калыңдыгы 250 мкм чейин) П.1-таблицада келтирилген.

Коргоочу жабуулардын лак-боёк калың катмардагы, айкалышкан, сиңирилүүчү толтургуч тутумдарынын түрлөрү П.2-таблицада келтирилген.

Жаракага туруктуу (лак-боёк, мастикалык, полимерцементтик) жабуулар деформациясы жаракалардын ачылышы менен коштолгон конструкциялар үчүн Ж.З жана Ж.4 таблицаларында көрсөтүлгөн чектерде каралышы керек.

5.6.9      Темир-бетон конструкцияларынын бетин коррозияга каршы коргоо үчүн арналган коргоочу жабуулар жана тутумдар эксплуатациялоонун болжолдонгон шарттарына жараша белгилүү бир сапат көрсөткүчтөрүнө ээ болушу керек: бетонго адгезия, суу өткөрбөстүк, диффузиялык өткөрүүчүлүк, суукка туруктуулук, химиялык туруктуулук, био туруктуулук, жаракаларга туруктуулук, буу өткөрүүчүлүк, жасалга жана башка касиеттер.

5.6.10      Бетондогу коргоочу жабуу тутумдарынын сапат көрсөткүчтөрүнүн маанилери таасын коргоо тутуму үчүн ченемдик документтерде, ошондой эле таасын объекттерге долбоордук документтерде белгилениши керек. Бетондун бети менен коргоочу жабуулардын тутумдарынын илинишүүсүнүн бекемдигинин мааниси 1,0 МПа кем эмес болушу керек.

5.6.11      Жер алдындагы конструкциялардын бетин коргоо темир-бетон конструкцияларынын түрүн, алардын массивдүүлүгүн, даярдоо жана куруу технологиясын эске алуу менен эксплуатациялоо шарттарына жараша тандалат.

Имараттардын жана курулмалардын жер алдындагы конструкцияларынын, ошондой эле жер төлө жайларынын (дубалдардын) тосуучу конструкцияларынын, агрессивдүү жер алдындагы суулардын таасирине дуушар болгон төшөлмөлөрдүн сырткы каптал беттери мастикалык, чапталган же беттеме жабуулар менен корголот.

Ар кандай типтеги обочолонтууга карата талаптар Н.1-таблицада келтирилген.

Бетондон нымдын бууланышына тоскоол болгон, бети толук обочолонбогон нымдуулук жана терс температура таасирине дуушар болгон бетон жана темир-бетон конструкцияларын жабууга жол берилбейт.

5.6.12      Бетон жана темир-бетон пайдубалдарынын жана курулмаларынын таманын коргоо үчүн агрессивдүү чөйрөнүн таасирине туруштук бере турган обочолонтуучу түзүлүш каралышы керек.

Пайдубал конструкциялары үчүн даярдоо материалдары пайдубал чөлкөмүндө топурак чөйрөсүнө коррозиялык туруктуулукка ээ болушу керек.

5.6.13      Агрессивдүү жер алдындагы суу же топурак менен байланышта болгон жер астындагы бетон жана темир-бетон конструкцияларынын каптал беттери жер астындагы суулардын деңгээлинин мүмкүн болгон жогорулашын жана курулманы эксплуатациялоо процессинде алардын агрессивдүүлүгүн эске алуу менен корголушу керек.

Топурактарда сууда ээрүүчү туздар 10 г/кг топурактан жогору болгон учурда, эң ысык айдын орточо айлык температурасы 25 °С жогору болгон аймактар үчүн абанын орточо айлык салыштырмалуу нымдуулугу 40 %дан төмөн болсо, пайдубалдардын бардык беттерине гидрообочолонтуу орнотуу зарыл.

5.6.14      Суюк агрессивдүү чөйрөлөр болгон учурда металл колонналардын жана жабдуулардын алдындагы бетон жана темир-бетон пайдубалдары, ошондой эле төшөлмөгө жанаша жайгашкан башка конструкциялардын үстүнкү беттери химиялык жактан туруктуу материалдар менен таза төшөлмөнүн деңгээлинен 300 мм кем эмес бийиктикте корголушу керек. Орто жана күчтүү даражадагы агрессивдүү таасир этүүчү технологиялык суюктуктардын пайдубалдарына тутумдук түрдө түшүүсү мүмкүн болгон учурда, түпкүчтөрдүн орнотулушу каралышы керек. Темир-бетон конструкцияларынын технологиялык иш-чаралар менен төгүлүүсүн же агрессивдүү суюктуктар менен чачылышын болтурбоо мүмкүн болбогон үстүнкү участокторунда жантаймалар, траптар, жергиликтүү кошумча коргоо каралышы керек.

5.6.15      Төшөлмөлөрдүн бетон жана темир-бетон конструкцияларын коргоо чөйрөнүн материалга агрессивдүү таасиринин даражасын, механикалык жүктөмдөрдү (машиналардын жана жөө жүрүүчүлөрдүн сүрүү таасири, сокку жүктөмдөр) жана жылуулук таасирлерин эске алуу менен атайын долбоор боюнча аткарылышы керек.

Топурактагы төшөлмөлөрдү долбоорлоодо жер алдындагы суулардын болушуна жана алардын деңгээлине карабастан, төшөлмө катмардын алдында гидрообочолонтуу каралышы керек.

5.6.16      Бетонго же темир-бетонго карата агрессивдүү суюктуктарды ташуучу жер алдындагы коммуникациялардын өткөргүч түтүктөрү каналдарда же тоннелдерде жайгашып, тутумдук кароо үчүн жеткиликтүү болушу керек. Жетүүгө кыйын болгон жерлерде, мисалы, канализациялык коллекторлордо темир-бетон конструкцияларынын коррозиялык абалын тутумдук контролдоону (мониторингди) уюштурууда аралыктан контролдоо тутуму колдонулушу керек.

Агрессивдүү суюктуктарды ташуучу агынды лотоктор, чуңкурчалар, коллекторлор имараттардын пайдубалдарынан, түркүктөрдөн, дубалдардан, жабдуулар үчүн пайдубалдардан 1 метрден кем эмес аралыкта болууга тийиш. Көрсөтүлгөн курулуш конструкцияларынын ички беттери текшерүү жана оңдоо үчүн жеткиликтүү болууга тийиш.

5.6.17      Агрессивдүү газ түрүндөгү ички чөйрөсү менен канализациялык курулмалардын темир-бетон конструкциялары бекемдиги боюнча В30дан төмөн эмес, суу өткөрбөстүгү боюнча – W8ден кем эмес класстагы бетондон даярдалышы керек. Агрессивдүү газ түрүндөгү ички чөйрөсү менен участоктордо канализациялык өткөргүч түтүктөрдү, кудуктарды жана камераларды долбоорлоодо химиялык жактан туруктуу цементсиз силикат, полимердик жана башка материалдар менен коргоо каралып, ички полимердик футеровка менен темир-бетон түтүктөр колдонулушу керек.

Канализациялык курулмалардын коргоочу жабууларынын натыйжалуулугу натурдук сыноолор менен ырасталууга тийиш. Газ коррозиясына дуушар болгон металл элементтери дат баспас болоттон жасалып, химиялык туруктуу жабуулар менен корголушу керек же коррозияга туруктуу композиттик металл эмес материалдар менен алмаштырылышы керек.

5.6.18      Жер түркүктөрдү даярдоодо суу өткөрбөстүгү боюнча бетондун маркасы W6дан төмөн болбошу керек. Кагылма жана титиретип чөгөрүүчү темир-бетон жер түркүктөрүнүн беттерин жабуулар менен коргоого жол берилбейт. Жер түркүктөрдү сиңирүү же суу обочолонтуучу кирүүчү аралашмалар менен коргоого алардын жер түркүктөрдүн көтөрүү жөндөмдүүлүгүнө таасири жок экендиги далилденген шартта жол берилет.

5.6.19      Бетти коргоо түзүлүшү кыйын болгон темир-бетон конструкцияларын (бургулоочу шыкама жер түркүктөр, «топурактагы дубал» усулу менен тургузулган конструкциялар ж. б.) алгачкы коргоо үчүн цементтердин, толуктагычтардын атайын түрлөрүн тандап алуу, бетондун курамын тандоо, бетондун туруктуулугун жогорулатуучу кошулмаларды киргизүү ж. б. у. с. зарыл.

5.6.20      Тосуучу темир-бетон конструкцияларынын деформациялык жиктеринде цинктелген, дат баспас же гуммирленген болоттон, полиизобутиленден же башка коррозияга туруктуу материалдардан жасалган компенсаторлор каралышы керек жана аларды тыгыз бекитилген химиялык туруктуу мастикада орнотулушу керек. Деформациялык жиктердин конструкциясы менен алар аркылуу агрессивдүү чөйрөнүн кирүү мүмкүнчүлүгү жокко чыгарылууга тийиш. Деформациялык жиктерди жылчыксыздоо үчүн ийкемдүү коррозияга туруктуу материалдардан жасалган компенсаторлор, гидро кепилдер, жылчыксыздоочтор, суу обочолонтуучу тасмалар колдонулат.

5.6.21      Эгерде бетон жана темир-бетон конструкцияларын коррозиядан коргоону ушул курулуш эрежелеринде белгиленген талаптардын алкагында камсыз кылуу мүмкүн болбогон учурда, химиялык жактан туруктуу бетондон жасалган конструкцияларды колдонуу керек.

5.7       Темир-бетон конструкцияларын электр коррозиясынан коргоого талаптар

5.7.1   Темир-бетон конструкцияларын электр коррозиясынан коргоо төмөнкү учурларда каралышы керек:

электролиз бөлүмдөрүнүн имараттарынын жана курулмаларынын темир-бетон конструкциялары үчүн туруктуу электр агынынын орнотмолорунан адашкан электр агындары; туруктуу электр агынындагы электрлештирилген рельстик транспорттун курулмаларынын конструкциялары, өткөргүч түтүктөр, коллекторлор, пайдубалдар жана бөтөн булактардан электр агындарын колдонуу чөлкөмүндө башка узун жер алдындагы конструкциялар болгондо;

жердештиргич катары колдонулган темир-бетон конструкцияларынан өзгөрүлмө электр агыны колдонулганда.

5.7.2      Адашкан электр агындары менен коррозия коркунучу «арматура-бетон» потенциалынын маанилери же арматурадан агып чыккан электр агынынын тыгыздыгынын маанилери боюнча белгилениши керек. Кооптуулук көрсөткүчтөрү 8-таблицада келтирилген.

5.7.3      Жердетүүчү түзүлүштөр катары пайдаланылуучу конструкциялар үчүн өнөр жай жыштыгынын өзгөрүлмө электр агыны менен коррозия коркунучу жер алдындагы конструкциялардын арматурасынын бетинен топуракка узакка агып чыгуучу 10 мА/дм² ашкан электр агынынын тыгыздыгы менен аныкталат.

5.7.4      Темир-бетон конструкцияларын адашкан электр агындарынын коррозиясынан коргоо ыкмалары төмөнкү топторго бөлүнөт:

I – адашкан электр агынынын булактарында аткарылуучу, агып кетүүчү электр агындарын чектөө;

II – темир-бетон конструкцияларында аткарылуучу пассивдүү коргоо;

III – эгерде пассивдүү коргоо мүмкүн болбосо же жетишсиз болсо, темир-бетон конструкцияларында аткарылуучу активдүү (электр химиялык) коргоо.

Электролиз бөлүмдөрүнүн имараттарынын жана курулмаларынын темир-бетон конструкцияларын жана рельстик транспорттун туруктуу электр агынында электрлештирилген курулмаларын долбоорлоодо I жана II топтордун электр коррозиясынан коргоо ыкмалары каралышы керек.

5.7.5   Электролиз бөлүмдөрүнүн имараттарынын жана курулмаларынын темир-бетон конструкцияларын жана рельстик транспорттун туруктуу электр агынында электрлештирилген курулмаларын пассивдүү коргоо төмөнкүлөр менен камсыздалышы керек:

W6 төмөн эмес суу өткөрбөстүгү боюнча марканын бетонун колдонуу менен;

сууну азайтуучу таасирдин комплекстүү кошулмаларын жана активдүү минералдык кошулмаларды колдонуунун эсебинен жетишилген жогорку электр каршылыгы бар бетонду колдонуу менен;

бетондун электр каршылык көрсөтүүсүн төмөндөтүүчү, анын ичинде болоттун коррозиясын токтотуучу кошулмалары бар бетонду колдонууну болтурбоо менен;

бетондун 20 мм кем эмес коргоочу катмарынын калыңдыгы, ал эми тиймелик тармактын таянычтары үчүн – 16 мм кем эмес дайындалышы менен;

жаракалардын ачылышынын туурасын чектөө менен: алдын ала чыңалган конструкциялар үчүн – 0,1 мм көп эмес жана кадимки конструкциялар үчүн – 0,2 мм көп эмес.

5.7.6      Бөтөн булактардан электр агынынын талаасында турган конструкциялардын бетонуна бетондун электр каршылыгын төмөндөтүүчү электролит туздарынын кошулмаларын киргизүүгө жол берилбейт.

5.7.7      Электролиз бөлүмдөрүнүн имараттарын жана курулмаларын электр коррозиясынан коргоо үчүн төмөнкүлөр каралышы керек:

темир-бетон калкаларында, электролизерлерди тейлөө үчүн темир-бетон аянтчаларында, жер алдындагы темир-бетон конструкцияларында электр обочолонтуучу жиктерди орнотуу;

суу эритмелеринин электролиз бөлүмдөрүндө электр көтөрүүчү жабдууларга (электролизерлер үчүн таянычтар, устундар жана пайдубалдар, шина өткөргүчтөр үчүн таяныч түркүктөрү, электролизерлер менен бириктирилген жабдуу үчүн таяныч устундары жана пайдубалдар) кошулуучу конструкциялар үчүн полимер бетондорду же бетон полимерлерди колдонуу;

конструкцияларды эритме менен куюунун алдын алуу боюнча иш-чаралар (коргоочу калканчтарды орнотуу ж. б.);

пайдубалдардын беттерин жер алдындагы конструкциялардын коррозиясынан коргоо үчүн сунушталган жабуулар менен коргоо.

Суу эритмелеринин электролиз бөлүмдөрүндө топурактын, каналдардын, ноолордун жана башка конструкциялардын деңгээлинде же деңгээлинен төмөн орнотууда электролизерлер үчүн пайдубалдарды болот менен арматуралоого жол берилбейт.

5.7.8   Рельстик транспорт курулмаларынын темир-бетон конструкцияларын электр коррозиясынан коргоо үчүн тиймелик тармактын таянычтарын жердетүү чынжырынын 10 000 Омдон кем эмес электрдик каршылыгын камсыз кылуучу электр обочолонтуучу тетиктерди жана түзүлүштөрдү, көпүрөлөрдүн, эстакадалардын, тоннелдердин жана башкалардын конструкцияларынын элементтерине тиймелик тармакты бекитүүчү тетиктерди орнотуу каралышы керек.

5.7.9      Темир-бетон конструкцияларын жердетүүчү түзүлүштөр катары пайдаланууда конструкциялардын бардык элементтерин, ошондой эле электр технологиялык жабдууларды кошуу үчүн темир-бетон түркүктөрүнө орнотулуучу калтырма тетиктерди металл боюнча үзгүлтүксүз электр чынжырына арматураларды же конструкциялардын бири-бирине тийишкен элементтеринин калтырма тетиктерин ширетүү жолу менен бириктирүү каралышы керек. Мында конструкциялардын иштөөсүнүн эсептик схемасы өзгөрбөшү керек.

5.7.10   Орто агрессивдүү жана өтө агрессивдүү чөйрөнүн таасирине дуушар болгон темир-бетон пайдубалдарын, ошондой эле туруктуу электр агынында иштеген электр орнотмолорун жердетүү үчүн темир-бетон конструкцияларын жердештиргич катары колдонууга жол берилбейт.

5.7.11   Электр коррозияга дуушар болгон конструкцияларда болот арматурасын жогорку электр каршылыгына ээ болгон композиттик полимердик арматурага алмаштырууга жол берилет (базальт-пластик, айнек-пластик ж.б.). Жогорку электр өткөргүчтүккө ээ болгон көмүр пластикалык арматураны мындай шарттарда колдонууга жол берилбейт.

6     Жыгач конструкциялар

6.1       Жыгач конструкцияларына агрессивдүү таасир этүүчү биологиялык агенттер бар, алар жыгачка биологиялык зыян келтирет, ошондой эле химиялык агрессивдүү чөйрөлөр – газ, катуу, суюк, жыгачтын химиялык коррозиясын пайда кылат.

6.2       Биологиялык активдүү чөйрөнүн жыгачка агрессивдүү таасиринин даражасы 1-таблица боюнча кабыл алынышы керек.

Жыгачтан жасалган конструкцияларга химиялык агрессивдүү чөйрөлөрдүн таасиринин даражасы: газ – 2-таблицада, катуу – 3-таблицада, суюк органикалык эмес чөйрөлөр – Р. 4-таблицада, суюк органикалык чөйрөлөр – Р. 5-таблицада келтирилген.

6.3       Химиялык орто коррозиялуу жана жогорку коррозиялуу чөйрөлөрдө иштөө үчүн жыгач конструкцияларын долбоорлоодо биологиялык агенттердин таасири эске алынбайт.

6.4 Химиялык, орточо агрессивдүү жана өтө агрессивдүү чөйрөдө колдонууга арналган жыгач конструкциялар туруктуулугу жогорулаган ийне жалбырактуу жыгачтан – карагайдан, карагайдан, пихтадан, карагайдан, кедрден жана башкалардан жасалууга тийиш.

Жыгач конструкциялары үчүн жыгачты бузуучу козу карындар жана курт-кумурскалар жабыркабаган кырдуу жыгачты колдонуу керек; нымдуулугу 20 %дан ашпаган кургатылган жыгачты гана колдонуу керек.

6.5       Жыгач конструкцияларды биологиялык коррозиядан коргоо структуралык чараларды жана биоциддерди колдонуу менен Ш.2-таблица боюнча жүргүзүлөт.

6.6       Конструкциялык чаралар имараттын же курулманын иштөө мөөнөтүнө, ошондой эле жыгачты химиялык коргоо жүргүзүлгөндүгүнө же болбогондугуна карабастан милдеттүү болот. Жыгачтын баштапкы нымдуулугу жогорулап, структурада анын тез кургап кетишине тоскоол болгон учурларда, ошондой эле жыгачтын туруктуу же мезгил-мезгили менен нымдалышын структуралык чаралар менен жоюуга мүмкүн болбогон учурларда, химиялык коргоо чараларын колдонуу керек.

6.7       Конструкциялык чаралар төмөнкүлөрдү караштырууга тийиш:

- жыгач конструкцияларды атмосфералык жаан-чачындардан, жер кыртышындагы жана эриген суулардан (электр берүүчү аба чубалгыларынын таянычтарын кошпогондо), технологиялык аралашмалардан ж.б. түздөн-түз нымдуулуктан сактоо.

- жыгач конструкцияларын капиллярдык жана конденсациялык нымдануудан коргоо.

- кургатуучу температуралык-нымдуулук режимин түзүү менен жыгач конструкцияларды дайыма кургатуу (жайларды табигый жана мажбурлап желдетүү, имараттардын конструкцияларында жана бөлүктөрүндө кургатуучу продукту, аэраторлорду орнотуу).

6.8       Тирөөчү жыгач конструкциялар (фермалар, аркалар, устундар ж. б.) ачык, жакшы желдетилип, мүмкүн болушунча бардык бөлүктөрүндө алардын элементтерин кароо жана коргоо боюнча иштерди жүргүзүү үчүн жеткиликтүү болууга тийиш.

6.9       Химиялык орто коррозиялуу жана жогорку коррозиялуу чөйрөсү бар имараттарда жана курулмаларда жыгач конструкциялары жана алардын элементтери катуу кесилиште жана металл элементтеринин минималдуу саны менен болушу керек.

Мындай имараттарда жана курулмаларда жыгач конструкцияларын колдонуу мүмкүн болушунча чектелиши керек.

Орточо агрессивдүү жана өтө агрессивдүү химиялык чөйрөсү бар имараттарда химиялык агрессивдүү чаң топтолуп турган жыгач тор элементтеринин көп сандагы аралык түйүндөрүнүн жана ачык горизонталдуу жана жантайыңкы четтеринин болушуна байланыштуу өтүүчү конструкцияларды, атап айтканда фермаларды колдонуудан качуу керек.

6.10    Жыгач конструкцияларынын металл бириктирүүчү бөлүктөрү 9-бөлүмдүн талаптарына ылайык коррозиядан корголушу керек. Металл тетиктерге агрессивдүүлүктүн даражасын Х.1–Х.5 – таблицалар боюнча, ал эми коррозиядан коргоо ыкмаларын Ц. 6 – таблица боюнча кабыл алуу керек.

Бекитүүчү металл элементтери (жабдыктар) – мыктар, бурамалар, болттор, шпилькалар ж. б. цинк менен капталган болушу керек.

Химиялык орто коррозиялык жана жогорку коррозиялык чөйрөлөрдүн таасири астында иштетилген жүк көтөрүүчү желимделген жыгач конструкцияларда түйүндүү муундар жана жыгач элементтердин муундары үчүн бири-бирине чапталган жыгач таякчалар колдонулушу керек.

6.11    Ачык абада эксплуатациялануучу тирөөч конструкциялар үзгүлтүксүз массивдүү кесилишке ээ болууга жана шыргыйлардан, тегерек жыгачтан же желимделген жыгачтан жасалууга тийиш. Конструкцияларды даярдоо үчүн жыгачты бузуучу козу карындар жана курт-кумурскалар таасир этпеген жыгачты, пайдалануу шартына ылайык нымдуулукту колдонуу керек.

Ачык курулмаларда конструкциялардын жыгач элементтерин аларга атмосфералык нымдын түздөн-түз тийүүсүнөн сактоочу каражаттарды максималдуу түрдө колдонуу зарыл.

Тирөөч конструкциялардын ачык горизонталдуу жана жантайыңкы кырлары атмосфералык жана коррозияга туруктуу материалдан жасалган чатырлар менен, анын ичинде алдын ала консервацияланган биопротектордук курамдар менен жаан-чачындан корголушу керек.

6.12    Жылытылуучу имараттардын жана курулмалардын тосуучу конструкцияларында эксплуатациялоо процессинде ашыкча нымдуулук топтолбошу керек.

Дубал панелдеринде жана каптоочу плиталарда сырткы аба менен байланы-шуучу вентиляциялык каналдар каралышы керек, ал эми жылуулук инженердик эсептерде каралган учурларда буу тосмо катмары колдонулушу керек. Коррозиядан коргоонун түрү С.1 таблицасынын талаптарына ылайык келиши керек.

6.13    Жыгач конструкцияларды биологиялык агенттердин таасиринен пайда болуучу коррозиядан коргоонун химиялык чаралары антисептикти, консервалоону, лак-боёк материалдарын же комплекстүү таасир этүүчү курамдарды түшүрүүнү карайт. Химиялык агрессивдүү чөйрөлөрдүн таасиринде конструкцияларды лак-боёк материалдары менен каптоо же үстүртөн сиңдирүү комплекстүү таасир этүүчү курамдар менен каралышы керек.

6.14    Жыгач конструкцияларды коррозиядан коргоо каражаттарынын жана ыкмаларынын тизмеси С.1, Т.1, Р.6-таблицаларда келтирилген.

7     Таш конструкциялар

7.1       Таш конструкцияларына агрессивдүүлүктүн даражасы эритме жана дубал материалы боюнча өзүнчө бааланат жана таш конструкциясы үчүн жалпысынан чөйрө эң агрессивдүү болгон материал катары кабыл алынат.

7.2       Силикат кыштарын, таштарды, ячейкалуу бетон блокторун, көңдөй керамикалык кыштарды жана таштарды, көңдөй бетон блокторун колдонууга жол берилет; ЭКЧ 2.04-02 боюнча нымдуу режимдеги жайлардын сырткы дубалдары үчүн жарым кургак пресстелген керамикалык кыштарды алардын ички беттерине буу тосмолоочу жабындылар түшүрүлгөн шартта колдонууга болот. Көрсөтүлгөн материалдарды ЭКЧ 2.04-02 боюнча нымдуу режимдеги жайлардын дубалдары үчүн, ошондой эле жертөлөлөрдүн, жертөлөлөрдүн, пайдубалдардын сырткы дубалдары үчүн колдонууга жол берилбейт.

Бийиктиги 5 кабаттан ашпаган имараттардын пайдубалдарын жана жертөлөлөрүнүн дубалдарын куруу үчүн, ошондой эле 25 жылга чейинки убактылуу курулмалар жана объекттер үчүн КР КЧ 51-01 талаптарын эске алуу менен бекемдиги 20,0 МПа же андан жогору жана үшүккө туруктуулугу F75 жана андан жогору катуу силикат блокторун пайдаланууга жол берилет:

- горизонталдык жана вертикалдык гидроизоляциянын болушу;

- жер төлөөнүн дубалдарын курууда жылуулук изоляциясын колдонуу;

- кислоталуу жер чөйрөлөрүнүн жана сульфат камтыган дат басуучу топурактардын жоктугу.

Нымдуу эксплуатациялык режимдеги жайлардын сырткы дубалдары үчүн натыйжалуу изоляциясы бар үч катмарлуу кирпичти алардын ички беттерине буу тосмолоочу жабындылар түшүрүлгөн шартта колдонууга жол берилет. Нымдуу режимдеги жайлардын сырткы дубалдары үчүн, ошондой эле жертөлөлөрдүн сырткы дубалдары үчүн мындай таштарды колдонууга жол берилбейт.

7.3       Буулантуучу бети болгон учурда суюк чөйрөнүн жана кыртыштын агрессивдүү таасиринин даражасы, толук кандуу керамикалык кирпичтен жасалган конструкцияга хлориддер, сульфаттар, нитраттар жана башка туздар жана жегич шакарлар бар эритмелердин таасиринде 10дон 15 г/л чейин (г/кг) аз коррозиялуу, 15тен 20 г/л чейин (г/кг) орто коррозиялуу, 20 г/л (г/кг) жогору катуу коррозиялуу катары баалоо керек.

Керамикалык жана силикат кирпич конструкцияларына газ жана катуу чөйрөлөрдүн агрессивдүү таасиринин даражасы У.1 жана У.2-таблицаларга ылайык кабыл алынышы керек.

7.4 Суюк чөйрөнүн цемент таштоочу эритмелерге агрессивдүү таасиринин даражасын В.3, В.4, В.6 таблицаларына ылайык портландцементтеги суу өткөрбөйт W4 маркасындагы бетон сыяктуу кабыл алуу керек; пластмассалоочу компонент катары акиташ кошулган эритмелер үчүн курчап турган чөйрөгө агрессивдүү таасиринин даражасы таблицаларда көрсөтүлгөндөн бир деңгээлге жогору болушу керек.

Коррозиялык чөйрөдө чопо жана күлдү колдонуу менен таш эритмесин колдонууга жол берилбейт. Портландцементтин негизиндеги кыш эритмелерине газ жана катуу чөйрөлөрдүн агрессивдүү таасиринин даражасы Б 1 жана Б 3 таблицалары боюнча кабыл алынышы керек.

7.5    Кладканы мезгил-мезгили менен тоңдурууда кладка эритмесинин суукка туруктуулугу боюнча маркасын Ж.2-таблица боюнча кабыл алуу керек.

7.6  Эритмелер үчүн кум жана суу 5.4 белгиленген талаптарга жооп бериши керек.

7.7    Агрессивдүү чөйрөсү бар жайларда таш таштын тигиштери саймаланышы керек. Коррозиялык чөйрөнүн таасири астында эксплуатацияланган таш жана армокаш конструкцияларынын бети Ф.1-таблицанын талаптарына ылайык лак-боёк материалдары (шыбак же түздөн-түз кыш боюнча) менен коррозиядан корголушу керек. Жер үстүндөгү бөлүктө жайгашкан конструкциялар үчүн керектүү буу өткөрүмдүүлүгүн камсыз кылуучу коргоочу материалдар колдонулушу керек.

7.8       Таш кыноодогу болот бөлүктөр 5.5-талаптарга ылайык коррозиядан корголушу керек.

8     Хризотилцемент конструкциялары

8.1 Хризолиттик асбесттин жана цементтин негизинде жасалган конструкцияларга чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасын портландцементтин сууга туруктуулугу W4 маркасындагы бетон сыяктуу кабыл алуу керек: газ – В.1-таблица боюнча, катуу – В.3-таблица боюнча, суюктук – В.3, В.4, В.6-таблицалар боюнча.

8.2    Коррозиялуу чөйрө менен имараттарды жана курулмаларды желдетүү үчүн колдонулган хризотилцемент кутучаларында кутунун ичиндеги чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн деңгээли имараттын ичине караганда бир деңгээлге жогору болушу керек.

8.3    Хризотилцемент дубал панелдери жерге тийбеши керек. Бул конструкциялар жер астындагы сууларды капиллярдык соруудан хризотилцемент дубал панелдерин коргогон гидроизоляциялык төшөмө менен плинтуста жайгаштырылышы керек.

8.4    Хризотилцемент конструкцияларынын бети М.1, П.1, П.2-таблицаларда келтирилген талаптарга ылайык лак-боёк материалдары менен айлана-чөйрөнүн коррозиялык таасиринен корголушу керек.

8.5    Жыгач, металл, полимердик материалдар пайдаланылган хризотилцемент курамдуу конструкцияларды коргоону колдонулуучу материалдардын ар бирине агрессивдүү чөйрөнүн таасиринин даражасын эске алуу менен кароо керек.

9     Металл конструкциялар

9.1       Чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн даражасы

9.1.1   Металл конструкцияларына чөйрөлөрдүн агрессивдүү таасиринин даражасы:

Х.1-таблица – газ чөйрөсү үчүн;

Х.2-таблица – катуу чөйрө үчүн;

Х.3-таблица – суюк органикалык эмес чөйрөлөр үчүн;

Х.4-таблица – суюк органикалык чөйрөлөр үчүн;

Х.5-таблица – көмүртек болот структурасындагы жер астындагы суулар жана топурактар үчүн.

9.1.2      Х.1 жана Х.2-таблицалары боюнча жылытылуучу имараттардын ичиндеги конструкциялардын бөлүктөрүнө чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасын аныктоодо жайлардын нымдуулук режимин, ал эми жылытылбаган имараттардын ичиндеги, бастырмалардын алдындагы жана ачык абада турган конструкциялардын бөлүктөрү үчүн – нымдуулук зонасын эске алуу керек. Атмосферанын, анын ичинде имараттардын ичиндеги туздар, чаңдар же аэрозолдор менен булганышы, эгерде алардын орточо жылдык концентрациясы 0,3 мг/(м² сутка) кем эмес болсо, эске алынууга тийиш.

9.2       Материалдарга жана конструкцияларга карата талаптар

9.2.1   Күчтүү коррозиялуу чөйрөлөрү бар өндүрүштөр үчүн имараттардын болот конструкциялары КР КЧ 53-01 талаптарын эске алуу менен катуу дубалдар менен долбоорлонууга тийиш.

9.2.2   Түтүктөрдүн элементтери же жабык тик бурчтуу профилдеги агрессивдүү чөйрөлөр менен өндүрүш үчүн имараттардын жана курулмалардын болот конструкциялары жылчыксыз тигиштер жана учтарынын ширетилиши менен долбоорлонууга тийиш. Мында ички беттердин коррозиясынан коргоону жүргүзбөөгө жол берилет. Начар коррозиялуу чөйрөдө ачык абада турган конструкциялар үчүн туюк кесилиштин элементтерин колдонууга суу топтолушу мүмкүн болгон участоктордон суу агызууну камсыз кылган шартта жол берилет.

9.2.3   Жалпысынан имараттардын жана курулмалардын конструкциялары, конструкциялардын бириктирүүчү элементтери жана түйүндөрү коргоочу жабууларды кароо жана жаңылоо үчүн жеткиликтүү болууга тийиш. Бул талаптарды камсыз кылуу мүмкүн болбогон учурда, конструкциялар эксплуатациянын бүткүл мезгилинде коррозиядан корголушу керек.

9.2.4   Орто коррозиялуу жана катуу коррозиялуу чөйрөлөрү бар имараттарда жана курулмаларда эки бурчтан тавр кесилиштери, төрт бурчтан кесилишсиз тик бурчтуу кесилиштери же каналдардан эки бурчтуу кесилиштери жана ийилген профили бар металл конструкцияларды колдонууга жол берилбейт.

9.2.5   Профилдүү барактарды камтыган панелдик тосмо конструкциялары менен бир кабаттуу жылытылган имараттардын колдоочу конструкциялары агрессивдүү эмес жана начар агрессивдүү чөйрөлөр үчүн да долбоорлонушу керек. Орто коррозиялуу чөйрөлөрү бар имараттарда ушундай конструкцияларды а, б позицияларда жана Ц.6 таблицасына ылайык коррозиядан корголгон шартта долбоорлоого жол берилет. Жогорку агрессивдүү чөйрөлөрү бар өндүрүштөр үчүн профилдүү барактарды камтыган панелдер менен имараттарды долбоорлоого жол берилбейт.

9.2.6   Болот конструкцияларын долбоорлоого жол берилбейт:

09Г2 жана 14Г2 маркадагы болот – орто коррозиялуу жана катуу коррозиялуу чөйрөнүн таасириндеги имараттар жана курулмалар үчүн, ошондой эле В газдар тобу боюнча күкүрттүн диоксидин же суутектин сульфидин камтыган начар коррозиялуу чөйрөдөгү имараттар жана курулмалар үчүн (В.2-таблица).

18Г2Афпс маркадагы болоттон – В, С же D газдардын топтору боюнча күкүрт кычкыл газы же суутек сульфиди камтылган орто коррозиялуу жана өтө коррозиялуу чөйрөлөрү бар имараттар жана курулуштар (Б.2-таблица).

9.2.7   Орто агрессивдүү жана өтө агрессивдүү суюк чөйрөлөр менен күкүрттүн диоксидин, суутек сульфидин же суутек хлоридин камтыган начар агрессивдүү чөйрөлөрү менен имараттардын жана курулмалардын болот конструкцияларын, ошондой эле орто агрессивдүү жана өтө агрессивдүү суюк чөйрөлөрдүн же топурактардын таасиринде курулмаларды болоттун жана ширетилген бирикмелердин коррозияга ыңтайлуулугуна изилдөөлөр жүргүзүлгөндөн кийин гана жана таасын чөйрөдө чыңалуунун алдында 588 МПа кем эмес агуучулук чеги менен 12ГН2МФАЮ, 12Г2СМФ жана 14ГСМФР маркаларындагы болоттон жана жогорку бекемдиктеги болоттон долбоорлоого жол берилет.

9.2.8   Имараттардын жана курулмалардын конструкцияларын долбоорлоодо суюк чөйрө же pH тартып 4кө чейин жана 11ден жогору топурак, жездин, сымаптын, калайдын, никелдин, коргошундун туздарынын жана башка оор металлдардын эритмелери, катуу щелочь, кальцийленген сода же шакарлуу реакциясы бар, чаң, каш конструкцияларда чаңдын таасирин эске албастан чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы орто коррозиялуу же катуу коррозиялуу туздарга туура келет.

Э с к е р т ү ү  – Жогоруда саналган коррозиялык чөйрөлөр, ошондой эле эритмелер жана катууланган бетон алюминий конструкцияларынын бетине мүмкүн болгон учурда, долбоордо аларды конструкциялардын бетинен алып салуу керектиги көрсөтүлүшү керек.

9.2.9   С жана D газдардын тобу боюнча хлор концентрациясында, суутек хлоридинде жана суутек фторидинде орто коррозиялуу жана катуу коррозиялуу эксплуатациялоо чөйрөсү бар имараттардын жана курулмалардын конструкцияларын алюминийден долбоорлоого жол берилбейт. 1915, 1925, 1915Т, 1925Т, 1935Т маркаларындагы алюминий эритмелерин органикалык эмес суюк чөйрөдөгү конструкциялар үчүн колдонууга болбойт.

9.2.10   Күкүрттүн диоксидин же В тобундагы суутек сульфидин камтыган начар коррозиялуу чөйрөдөгү имараттар жана курулмалар үчүн 09Г2 маркасындагы болот конструкцияларын, ошондой эле орто коррозиялуу жана катуу коррозиялуу чөйрөлөрү бар имараттарды жана курулмаларды долбоорлоого жол берилбейт.

9.2.11   Ачык абада курулмалар үчүн болот аркан конструкцияларынын элементтерин долбоорлоодо Ц.4-таблицага берилген талаптарды эске алуу керек, ал эми агрессивдүү чөйрөлөрү бар имараттардын ичиндеги же коробкалардын ичиндеги болот аркандар үчүн (чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн даражасы Х.1-таблица боюнча бааланат – жылытылбаган имараттар үчүн да) Ц.4-таблицага ылайык (ачык абада орто же катуу коррозиялуу чөйрөлөр үчүн да).

9.2.12   Агрессивдүү чөйрөлөрдө эксплуатациялоо үчүн окшош эмес металлдардан жасалган конструкцияларды долбоорлоодо окшош эмес металлдар контакт болгон жерлерде контакттык коррозияны болтурбоо боюнча чараларды кароо зарыл, ал эми ширетилген конструкцияларды долбоорлоодо Ц.5-таблицанын талаптарын эске алуу зарыл.

9.2.13   Коррозиядан коргоосуз колдонулуучу тосмо конструкциялардын барактарынын минималдуу калыңдыгы Х.8-таблицага ылайык тандалышы керек.

9.3       Болот жана алюминий конструкцияларынын беттеринин коррозиядан коргоо талаптары

9.3.1   Алюминийден жана цинктелген болоттон жасалган жүк көтөрүүчү конструкцияларды жана тосмо конструкцияларын коррозиядан коргоо ыкмалары Ц.1, Ц,6, Ц.8 таблицаларында келтирилген. 10ХНДП маркасындагы болоттон жасалган жүк көтөрүүчү конструкцияларды аз агрессивдүү таасир этүү даражасы менен чөйрөлөрдө ачык абада, 10ХСНД жана 15ХСНД маркалардагы болоттон – А тобунун газдары атмосферада камтылган учурда кургак чөлкөмдө ачык абада коррозиядан коргобоого жол берилет (аз агрессивдүү таасир этүү чөйрөсүнүн даражасы). 10ХНДП (А жана В тобундагы газдары бар чөйрөлөр үчүн) жана 10ХДП (А тобундагы газдары бар чөйрөлөр үчүн гана) маркаларындагы болоттон тосмолоочу конструкцияларды ачык абада аз агрессивдүү чөйрөнүн таасиринин шарттарында коррозиядан коргоосуз колдонууга жол берилет. Агрессивдүү эмес же аз агрессивдүү чөйрөлөрү менен имараттардын ичинде турган, көрсөтүлгөн маркалардагы болоттон жасалган конструкциялардын чөйчөктөрү металлды боеочу жана профилдештирүүчү линияларга же аз агрессивдүү таасир этүү даражасы менен чөйрөлөр үчүн каралган коргоо ыкмалары менен түшүрүлгөн II жана III топторундагы лак-боёк жабуулары менен коррозиядан корголушу керек.

Металлды боео жана профилдөө линияларында түшүрүлгөн II жана III топтордогу лак-боёк жабуулары менен цинктелген көмүртек болоттон жасалган тосмо конструкциялар коррозиялык эмес таасир этүү даражасындагы чөйрөлөр үчүн каралууга жол берилет.

Жука такта ийилген профилдерден имараттардын каркастарынын тирөөч металл конструкцияларын жана 1-жана 275-класстардагы ысык цинк менен капталган цинктелген прокаттан даярдалган тосуучу конструкцияларды чөйрөнүн коррозиялык эмес таасир этүү шарттарында гана колдонууга жол берилет. Мындай профилдерден жасалган тирөөч конструкцияларды жана кошумча лак-боёк менен капталган жука тактайдан цинктелген болоттон тосуучу конструкцияларды чөйрөнүн аз коррозиялуу таасиринде колдонууга жол берилет. Цинктелген болоттун коррозиясынан кошумча коргоо үчүн материалдардын класстарын жана коргоочу-декоративдик боёктордун калыңдыгын конкреттүү иштөө шарттарында боёктун иштөө мөөнөтүн эске алуу менен тандоо керек. Жабуунун болжолдонгон кызмат мөөнөтү жабуулары бар реалдуу конструкциялардын фрагменттери болгон жабуулардын үлгүлөрүн тездетилген климаттык сыноолордун натыйжалары боюнча белгилениши керек.

9.3.2   Коррозиялуу чөйрөлөргө дуушар болгон алюминийден жасалган тирөөч конструкцияларды долбоорлоодо (хлор, суутек хлориди же В тобундагы суутек фториди камтыган чөйрөлөрдүн аз коррозиялуу таасиринен тышкары) алюминийден жасалган тосмо конструкциялар үчүн да коррозиядан коргоо боюнча талаптарды сактоо керек. Өзгөчө жагдай катары көрсөтүлгөн чөйрөлөр үчүн бардык маркадагы алюминийден жасалган таяныч конструкциялары электрохимиялык аноддоштуруу жолу менен коррозиядан корголушу керек (катмардын калыӊдыгы 0 t > 15мкм).

Сульфаттардын жана хлориддердин жалпы концентрациясы 5 r/л ашкан сууда эксплуатациялануучу конструкциялар электрохимиялык аноддоштуруу (t >15 мкм), андан кийин IV группадагы сууга туруктуу боёк каптоо менен корголууга тийиш.

Алюминийден жасалган тосмо жана тирөөч конструкциялар үчүн лак-боёк каптоо катмарынын калыңдыгы 70 мкм кем болбошу керек.

Алюминийден жасалган конструкциялардын кирпичтен же бетондон жасалган конструкцияларга кошулушуна чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасына карабастан эритме же бетон толук катып калгандан кийин гана жол берилет. Кошулган жерлер лак-боёк жабуулары менен корголушу керек. Конструкцияларды алюминийден бетондоого жол берилбейт. Алюминийден сырдалган конструкцияларды жыгач конструкцияларга алар креозот менен сиңирилген шартта туташтырууга жол берилет.

9.3.3      Колдоочу болот конструкциялардын бетин прокат масштабынан, даттан, шлак кошулмаларынан коргоочу жабууларды колдонуудан мурун тазалоо даражасы Х.6-таблицада келтирилген талаптарга жооп бериши керек. Техникалык жактан негизделген учурларда темир конструкциялардын бетин шкаладан жана даттан тазалоонун деӊгээли бир деӊгээлге жогорулатылат. Боёк жана лак менен жабуу үчүн тосмо темир конструкциялардын бети тазалоочу I даражага чейин тазаланышы керек.

Алюминий конструкцияларынын бетин сырдоо алдында тазалоо ченемдик документтердин талаптарына ылайык жүргүзүлүшү керек.

9.3.4 Жүк көтөрүүчү темир конструкциялардын конструкцияларында боёк жана лак жабуунун сапаты төмөнкү класстарга ылайык келүүгө тийиш экендиги белгиленүүгө тийиш: IV же V – орточо агрессивдүү жана өтө агрессивдүү чөйрөлөр үчүн жана иш жерлеринин аймагында жайгашкан бир аз агрессивдүү жана агрессивдүү эмес чөйрөлөрдөгү конструкциялар үчүн; IV баштап VI чейин – бир аз агрессивдүү чөйрөдөгү башка структуралар үчүн жана VII чейин – агрессивдүү эмес чөйрөдө.

Болот жана алюминий конструкцияларын коррозиядан коргоо үчүн боёк топтору колдонулат:

I – алкиддик (пентафталдык, глифталдык, алкиддик-стиролдук), ал эми суюк бирок уретандык (уралкиддер), майлуу, майлуу-битумдуу, эпоксиэфирдик, нитроцеллюлоздук;

II – фенол-формальдегид, перхлорвинил жана винилхлорид сополимерлеринде, хлор каучук, поливинил бутралдык, акрил, полиэфир силикондук, органосиликаттык;

III – перхлорвинил жана винилхлорид сополимерлеринде, хлор каучук, полистирол, кремний органосу, органосиликат, полисилоксан, полиуретан, эпоксид;

IV – перхлорвинил жана винилхлорид сополимерлеринде, эпоксиддик, полиуретандык.

9.3.5      Ц.1-таблицада келтирилген лак-боёк каптоосунун калыңдыгынын маанисин 20 %дан ашык эмес жогорулатууга жол берилет. Конструкциялар өндүрүш ишканаларында коррозиядан толук корголушу керек.

Монтаждоодо сүрүлүүчү бирикмелерди же ширетүүнү колдонуу менен ирилештирүүчү кураштырууга дуушар болгон ири габариттүү конструкциялар үчүн даярдоочу ишканада топурак катмарды колдонууну гана караштыруу керек. Коррозиядан толук коргоо, бул учурда, орнотуу аяктагандан кийин, курулуш аянтчасында жүргүзүлөт.

Эгерде тапшырыкчы конструкцияларды даярдоочу ишканада коррозиядан толук коргоону талап кылса, бул талап түшүндүрмө катта же долбоордук чиймелерде, ташууда, сактоодо жана монтаждоо түйүндөрүндө бузулган жабууларды кийин калыбына келтирүү зарылдыгын милдеттүү түрдө тактоо менен көрсөтүлүүгө тийиш.

9.3.6 Долбоордук тышкы температурасы минус 40 °С төмөн болгон аймактарда курулган имараттардын жана курулмалардын конструкцияларын коррозиядан коргоону долбоорлоодо ченемдик документтердин талаптарын эске алуу зарыл. КР КЧжЭ 23-02 ылайык тышкы абанын температурасы эң суук беш күндүк мезгилдин температурасы катары кабыл алынат.

9.3.7      Эритилген ыкмада ысык цинктөө жана термикалык-диффузиялык цинктөө болттуу бириктирүүлөрү бар, кошулган ширетүүлөрү жана бурчтук тигиштери бар болот конструкцияларды, ошондой эле болтторду, шайбаларды жана гайкаларды коррозиядан коргоо үчүн каралышы керек. Коррозиядан коргоонун бул усулдарын контур боюнча туташ ширетилген же ширетилүүчү элементтердин ортосунда 1,5 мм кем эмес кепилденген боштук камсыз кылынган шартта бири-бирин кабаттап ширетилген болот конструкциялар үчүн караштырууга жол берилет.

Конструкциялык байланыштардын монтаждык ширетүүлөрү конструкцияларды орноткондон кийин коргоочу цинкке бай праймерди колдонуу менен цинк же алюминийден же III жана IV группадагы лак-боёк менен капталган термикалык чачуу менен корголушу керек. Жогорку күчтүү болттордогу цинктелген конструкциялык жупташуу учактары сүрүлүү коэффициентин 0,37 кем эмес камсыз кылуу үчүн монтаждан мурун металл ок менен иштетилиши керек.

Болот конструкцияларды ысык цинктөөнүн ордуна (катмардын калыңдыгы 60–100 мкм болгондо) майда элементтер үчүн (ченелген узундугу 1 мге чейин) болтторду, гайкаларды жана шайбаларды кошпогондо гальваникалык цинктөөнү же кадмирлөөнү (катмардын калыңдыгы 42 мкм болгондо) кийин хроматтоону кароого жол берилет. Коррозиядан коргоонун бул ыкмасын катмарынын калыңдыгы 21 мкм чейин болгон кадимки бекемдиктеги болттор, гайкалар жана шайбалар үчүн (жиптеги каптаманын калыңдыгы жиптүү байланыштын буралуулугун камсыз кылууга тийиш) III жана IV топтогу лак-боёк жабуулары менен болттордун чыгып турган бөлүктөрүн андан ары кошумча коргоо менен караштырууга болот.

9.3.8   Газотермикалык цинк жана алюминий жабуулары, ошондой эле газотермикалык металл жабуулардан жана лак-боёк жабуулардан турган комбинацияланган жабуулар МАМСТ 27751 боюнча жоопкерчиликтин жогорку деңгээлиндеги имараттардын жана курулмалардын болот конструкцияларын дат басуудан коргоо үчүн Ц.1 жана Ц.6-таблицаларга ылайык агрессивдүү чөйрөлөрдө, ошондой эле конструкцияларды узак мөөнөттүү коррозиядан коргоого карата талаптар жогорулаганда же эксплуатациялоо процессинде коргоочу жабууларды кайра калыбына келтирүү мүмкүнчүлүгү болбогондо каралышы керек.

Газ-термикалык цинк жана алюминий жабуулары ширетилген, болттуу жана кагылган кошулмалар менен темир конструкцияларды коррозиядан коргоо үчүн каралууга тийиш. Ширетилген монтаждык түйүндөрдү газ-термикалык чачуу ширетүү алдында жүргүзүлбөйт. Конструкцияларды монтаждоодон кийин монтаждык байланыштарды коргоо коргоочу цинкке бай жердиктөөнү колдонуу менен III жана IV группадагы газ-термикалык же боёк-лак каптоо менен камсыз кылынышы керек. 9.3.7-пунктта көрсөтүлгөн конструкцияларды коргоо үчүн эгерде эритмеге батыруу жолу менен цинктөө технологияда каралбаса, термикалык жабуулар менен камсыздоого жол берилет.

9.3.9 Болот конструкциялар үчүн электрохимиялык коргоо камсыз кылынууга тийиш: щелоч эритмелерин кошпогондо, X.3-таблицада келтирилген суюк чөйрөгө жарым-жартылай же толук чөмүлгөн топурактагы конструкциялар; эгерде резервуарларга суу тунуп калса, мунай жана нефть продуктылары үчүн цистерналардын түбүнүн ички беттери. Топурактарда конструкцияларды электрохимиялык коргоону изоляциялык жабуулар менен бирдикте кароо зарыл, ал эми суюк чөйрөлөрдө III жана IV топтогу лак-боёк жабуулары менен бирге кароого жол берилет. Болот конструкцияларын электрохимиялык коргоону долбоорлоо долбоорлоо уюму тарабынан жүзөгө ашырылат.

9.3.10      Кийин лак-боёк жабууларын сыйпоо менен химиялык кычкылдандыруу же үстүн электрохимиялык аноддоо алюминийден жасалган конструкцияларды коррозиядан коргоо үчүн каралууга тийиш. Конструкциялардын коргоочу аноддук же боёк пленкасынын бүтүндүгү ширетүүдө, кагышууда жана монтаждоодо аткарылган башка жумуштарда бузулган жерлер алдын ала тазалоодон кийин лак-боёк менен корголушу керек.

9.3.11      Топуракта жайгашкан конструкциялар үчүн изоляциялык жабуулар каралышы керек. Тегерек жана тик бурчтуу кесилиштин элементтери, анын ичинде аркандардан, тростордон, түтүктөрдөн, полимердик жабышчаак ленталардан же битум-резинадан, битум-полимерден ж.б. негиздеги, арматуралоочу оромосу бар нормалдуу, күчөтүлгөн же өтө күчөтүлгөн жабуулар менен; барак конструкциялары жана профилдик прокаттан конструкциялар-катмарынын калыңдыгы 3 мм кем эмес битум, битум-полимер же битум-резина жабуулары менен корголот. Монтаждык ширетүүлөр ширетилгенден кийин тазаланат. Монтаждалганга чейин куроочу ширетүүчү жерлерди битум жердиктөө менен бир катмарда жердиктөө каралууга жол берилет.

9.3.12      Темир курулуш конструкцияларын электркорозиядан коргоону долбоорлоодо ченемдик документтердин талаптарын жетекчиликке алуу керек.

9.4    Болот түтүндөрдүн, газ түтүндөрүнүн жана желдетүүчү түтүктөрдүн, резервуарлардын коррозиясынан коргоого талаптар

9.4.1   Газ өткөрүүчү челектер үчүн болотту жана алардын ички беттерин коррозиядан коргоо үчүн материалдарды тандоо Ц.2-таблицасы боюнча жүргүзүлүшү керек. Капталбаган болот түтүктөрдүн долбоорлорунда баррелдин ички бетин мезгил-мезгили менен текшерүү үчүн, ал эми «түтүктөгү-түтүк» тибиндеги түтүктөр үчүн-ошондой эле түтүк аралык мейкиндикти текшерүү үчүн түзүлүштөр каралышы керек. Болот каркаска илинген айрым элементтерден жасалган түтүктөрдүн сөңгөктөрүн долбоорлоодо каркас конструкцияларын коррозиядан коргоо ыкмалары Ц.1 жана Ц.6-таблицаларга ылайык колдонулушу керек, ал эми чөйрөлөрдүн агрессивдүү таасиринин даражасы С тобундагы газдар үчүн Х.1-таблица боюнча аныкталат.

9.4.2      Сырткы абанын начар коррозиялуу чөйрөсүндө нымдуулуктун кургак жана нормалдуу зоналарында куруу үчүн арналган 10 ХНДП маркасындагы болоттон жасалган тирөөч каркастардын конструкцияларын коррозиядан коргоосуз колдонууга жол берилет. Газ чыгаруучу түтүктүн сөӊгөгүнүн үстү Ц.2-таблицага ылайык коррозияга туруктуу болоттон жасалышы керек.

9.4.3      Мунай жана мунай продуктулары үчүн резервуарлардын болот конструкцияларынын ички беттерине чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы Х.7-таблица боюнча кабыл алынышы керек.

9.4.4      Муздак суу, мунай жана мунай продуктулары үчүн, көмүртектүү жана аз легирленген болоттон же алюминийден жасалган резервуарлардын конструкцияларынын жер үстүндөгү, жер астындагы жана ички беттерин коррозиядан коргоо ыкмалары Ц. 1 жана Ц6-таблицаларга, анын ичинде мунай жана мунай продуктулары үчүн резервуарлардын конструкцияларынын ички беттерине ылайык каралышы керек.

9.4.5      Ысык суу үчүн резервуарлардын ички беттерин (суу алдындагы бөлүгүндө) коргоо электрохимиялык коргоо, сууну деаэрациялоо жана суунун бетине герметиктин пленкасын колдонуу менен резервуарларда аны кайрадан кычкылтек менен каныктырууну алдын алуу менен ишке ашырылууга тийиш. Резервуарлардын суу алдындагы бөлүктөрүнө ысык сууга туруктуу лак-боёк жабууларын жазууга жол берилет.

9.4.6      Суюк минералдык жер семирткичтерди, кычкылдыктарды жана щелочторду, көмүртек болотту сактоо үчүн идиштердин ички беттерин коргоону долбоорлоодо металл эмес химиялык туруктуу материалдар менен каптоону же минералдык жер семирткичтерди жана кычкылдыктарды сактоо үчүн резервуарларды электрохимиялык коргоону кароо керек. Мында конструкциялар каптоочу материалдарга температуралык таасирлерден деформацияларды эске алуу менен эсептелиши керек. Мындай резервуарлардын тигиштерин ширетүү бириктирилип иштелип чыгышы керек. Футерлөө менен коррозиядан корголгон резервуарлардын конструкциялары технологиялык жабдуулардан динамикалык жүктөрдү өткөрбөшү керек. Мындай резервуарлардын ичиндеги ысык суу же аба түтүктөрү футерлөө бетинен 50 мм кем эмес аралыкта, ал эми тез жүрүүчү аралаштыруучу түзүлүштөрдүн бычак-аралаштыргычтарына чейин (айлануу ылдамдыгы 300 об/мин жогору) – футерлөөдөн 300 мм кем эмес аралыкта жайгаштырылышы керек.

9.4.7      Коррозиядан коргоо үчүн 9.4.6 көрсөтүлгөн болот суюк резервуарлардын ички беттерин каптоочу материалдар Ц.3 жана Ц.9-таблицалары боюнча кабыл алынышы керек.

10     Коопсуздук жана айлана-чөйрөнү коргоо талаптары

10.1    Адамдар болууга, жаныбарларды жана канаттууларды кармоого арналган жайларда жана башка жерлерде, азык-түлүк жана дары-дармек кампаларында жана сактоочу жайларда, ичүүчү суу үчүн резервуарларда, ошондой эле өндүрүш шарттары боюнча зыяндуу заттарды колдонууга жол берилбеген ишканаларда коргоочу жабуулар үчүн пайдаланылуучу материалдар адамдар, жаныбарлар жана канаттуулар үчүн коопсуз болушу керек.

10.2    Курулуш материалдары адамдын ден соолугуна терс таасирин тийгизбеши керек, б.а. зыяндуу заттарды, мисалы, аммиак, суутек сульфиди ж.б., ошондой эле козу карындардын жана бактериялардын спораларын айлана-чөйрөгө чыгарбашы керек.

10.3    Имараттардын жана курулмалардын курулуш конструкцияларынын беттерин коргоо боюнча иштерди жүргүзүүдө ченемдик документтерде каралган коопсуздук техникасынын жана өрт коопсуздугунун эрежелерин сактоо зарыл.

10.4    Курулушта лак-боёк материалдарын колдонууга байланышкан бардык иштер коопсуздуктун жалпы талаптарына ылайык жүргүзүлүүгө тийиш.

10.5    Коррозияга каршы коргоо участокторун, кампаларды, эмульсияларды, суу эритмелерин, суспензияларды даярдоо түйүндөрүн долбоорлоодо санитардык, жарылуу, жарылуу-өрт жана өрт коопсуздугу бөлүгүндө колдонуудагы ченемдердин талаптары сакталууга тийиш.

10.6    Коррозияга каршы жабуулар тышкы чөйрөгө белгиленген тартипте бекитилген эӊ жол берилген концентрациядан (ЭЖК) ашкан өлчөмдө зыяндуу химиялык заттарды бөлбөшү керек.

10.7    Коррозияга каршы коргоочу материалдарды, алардын эритмелерин, эмульсияларын, ошондой эле технологиялык жабдууларды жана түтүктөрдү жуугандан пайда болгон калдыктарды санитардык-тиричилик көлмөлөрүнө жана канализацияга төгүүгө же төгүүгө тыюу салынат. Жогоруда аталган материалдарды же калдыктарды агызууну же төгүүнү жокко чыгаруу мүмкүн болбогон учурда агындыларды алдын ала тазалоону кароо зарыл.

11     Өрт коопсуздугу

11.1    Курулуш конструкцияларынын беттерин коррозиядан коргоо отко туруктуулук жана өрт коркунуч чектери боюнча талаптарды эске алуу менен жүзөгө ашырылууга тийиш. Коррозияга каршы материалдарды тандоо алардын өрт-техникалык мүнөздөмөлөрүн (өрт коркунучун) жана алардын оттон коргоочу материалдар менен шайкештигин эске алуу менен ишке ашырылууга тийиш.

11.2    Курулуш конструкцияларын отко туруктуулугу жана өрт коркунучу боюнча классификациялоонун тартиби ченемдик документтерге ылайык белгиленет.

11.3    Алгачкы коргоодогу курулуш конструкцияларынын отко туруктуулук чектери жана өрт коркунучунун класстары КР КЧ 21-01 боюнча имараттар менен курулмалардын талап кылынган отко туруктуулук даражасына жана конструкциялык өрт коркунуч классына ылайык келүүгө тийиш.

11.4    Экинчилик коргоочу коррозияга каршы материалдардын өрт коркунучунун талап кылынган класстары өрт коопсуздугу боюнча ченемдик документтер жана ченемдик укуктук актылар менен аныкталат.

11.5    Коррозияга каршы жана оттон коргоочу курамдарды биргелешип колдонуу алардын шайкештигин жана адгезиясын эске алуу менен жүргүзүлүшү керек. Коррозияга каршы кошулмаларга караганда өрткө каршы кошулмаларды колдонуу мүмкүнчүлүгү өрткө каршы сыноолор менен ырасталышы керек. Конструкцияларга колдонулуучу оттон коргоо каражаттары конструкцияларды дат басууга алып келбеши керек.

11.6    Пайдаланылып жаткан конструкциянын коррозияга каршы жабууларын алмаштыруунун натыйжасында оттон коргоочу каптоо бузулган учурда талап кылынган отко туруктуулук чектерин жана (же) функциялык өрт коркунучунун класстарын камсыз кылуу үчүн оттон коргоочу каптаманы калыбына келтирүү боюнча иш-чараларды кароо зарыл.

11.7    Конструкциялык оттон коргоону пайдаланууда чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин түрүн жана даражасын эске алуу менен конструкцияларды коррозиялык коргоону камсыз кылуу боюнча кошумча иш-чараларды кароо зарыл

11.8    Чачылуучу оттон коргоочу курамдар жана жука катмарлуу оттон коргоочу жабуулар агрессивдүү чөйрөнүн шарттарына туруктуу болууга тийиш же атайын (оттон кооптуу эмес) жабуулар менен корголушу керек. Жалындын бетин коргоо менен өрткө каршы агенттерди колдонууда, өрткө каршы көрсөткүчтөр беттик катмарды эске алуу менен аныкталышы керек. Өрттөн коргоо каражаттары иштелип чыккан өрттөн коргоо долбооруна ылайык колдонулушу керек. Долбоор оттон коргоо каражаттарынын оттон коргоо натыйжалуулугу, бекемдиги, отко туруктуулук чектерин камсыз кылуу боюнча жылуулук техникалык эсептөөлөрдүн натыйжалары жөнүндө маалыматтарды, ошондой эле оттон коргоону колдонуу жана пайдалануу шарттары жөнүндө маалыматтарды камтууга тийиш.

11.9    Оттон коргоо каражаттары менен корголгон конструкциялардын оттон коргоо сапатын аныктоо үчүн иштетилбеген жерлерди, жаракаларды, катмарларды, түстүн өзгөрүшүн, бөтөн тактарды, бөтөн кошулмаларды жана башка зыяндарды аныктоо үчүн жалындан коргоочу жабууларды визуалдык текшерүү, ошондой эле катмарлардын калыңдыгын өлчөө жүргүзүлөт. Корголуучу бетке колдонулган отко чыдамдуу каптоо катмарынын сырткы көрүнүшү жана калыңдыгы конкреттүү каптоо ченемдик документтеринин талаптарына жооп бериши керек.