1-тиркеме
		(Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2019-жылдын 14-ноябрындагы № 605 токтомуна)

2019-2023-жылдарга карата Кыргыз Республикасында "жашыл" экономиканы өнүктүрүү программасы

Бир кыйла мезгилден бери Кыргыз Республикасынын экономикасы дүйнөнүн көптөгөн өлкөлөрүндөй эле негизинен жаратылыш ресурстарын интенсивдүү жана сарамжалсыз пайдалануунун эсебинен өнүгүүгө багытталып келген. Жаратылыш капиталы активдүү эксплуатациялоодон улам экосистемалардын калыбына келүүсүнө мүмкүндүк бербеген натыйжасыз башкаруудан андан бетер начарлаган. Акыркы жылдары экологиялык жана социалдык факторлорду талаптагыдай эске албастан, экономикалык өнүгүү жолун улантуу азыркы, ошондой эле келечектеги муундар үчүн да коркунучтуу экендиги айкын болуп калды.

"Жашыл" экономика аныктамасы туруктуу өнүктүрүү концепциясын билдирбейт, бирок туруктуулукка жетишүүгө карата негиз болуп саналат. Туруктуулук маанилүү узак мөөнөттүү максат болуп кала берет, бирок ага жетишүү үчүн экономика "жашыл" болууга тийиш. Бириккен Улуттар Уюмунун (мындан ары - БУУ) Айлана-чөйрө боюнча программасы "жашыл" экономиканы адамдардын бакыбаттуулугун жогорулаткан жана социалдык акыйкаттуулукту камсыз кылган, ошол эле учурда айлана-чөйрө жана анын начарлашы үчүн тобокелдикти олуттуу төмөндөткөн экономика катары аныктайт.

Кыргыз Республикасында "жашыл" экономика түшүнүгү адамдардын бакыбаттуулугун жогорулатууга жана айлана-чөйрө үчүн тобокелдиктерди олуттуу төмөндөтүү менен социалдык акыйкаттуулукка алып келген, жаратылыш капиталын сактоочу, көбөйтүүчү, ресурстарды натыйжалуу пайдалануучу жана өлкөнүн табигый экосистемасын сактоого дем берүүчү экономика катары аныкталган. "Жашыл" экономикада кирешелердин жана жумуш менен камсыз болуунун өсүшү көмүртекти жана булганууну төмөндөтүүгө, аялдар жана эркектер үчүн жеткиликтүү "жашыл" жумуш орундарын жана калктын жашоосу жана саламаттыгы үчүн жагымдуу чөйрөнү түзүүгө, энергияны, ресурстарды жана экосистемалык кызмат көрсөтүүлөрдү натыйжалуу пайдаланууну жогорулатууга багытталган мамлекеттик жана жеке инвестициялар менен камсыз кылынат.

2012-жылы БУУнун Туруктуу өнүктүрүү боюнча конференциясында Кыргыз Республикасы "жашыл" экономиканын артыкчылыктарын илгерилетүү менен туруктуу өнүктүрүүгө карата багыт алгандыгын билдирди. Өлкөнүн социалдык-экономикалык өнүгүүсү маанилүү даражада жаратылыш ресурстарын керектөөгө негизделгендиктен, Кыргыз Республикасы үчүн мындай багыт олуттуу зарылчылык болуп саналат. "Жашыл" экономикага өтүүнүн маанилүүлүгүн таанып, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин 2018-жылдын 28-июнундагы токтому менен "Кыргызстан - "жашыл" экономиканын өлкөсү" "Жашыл" экономика концепциясы иштелип чыккан жана бекитилген.

Жаратылыш ресурстарын интенсивдүү пайдалануу кыска мөөнөттүү келечекте экономикалык өсүшкө олуттуу салым кошоору шексиз, бирок узак мөөнөттүү келечекте бул олуттуу жагымсыз кесепеттерге: кеңири масштабдуу жакырчылыкка жана абанын булганышынан, ичүүчү суунун сапатсыздыгынан, азык-түлүктүн жана энергиянын жетишсиздигинен улам калктын ден соолугунун начарлашына алып келе тургандыгын түшүнүү маанилүү.

Кыргыз Республикасында азыр да тынчсыздандырган тенденциялар байкалууда. Деградацияланган же бузулуу процесстерине кабылган айыл чарба жерлеринин аянты өсүп жатат. Кыргыз Республикасында жерлердин деградацияланышы негизинен айыл чарба жерлерин туруксуз пайдалануунун, малды ашыкча көп жаюунун, ошондой эле ирригация системаларын жана суу чарбасын натыйжасыз башкаруунун кесепети болуп эсептелет. Айыл чарбасы тузсуз сууну негизги керектөөчүлөрдөн болуп саналат. Жалпы пайдаланылган суунун 95% сугатка жана айыл чарбасын суу менен камсыздоого чыгымдалат. Мында сууну ташып жеткирүүдө аны жоготуу деңгээли өтө жогору - жалпы алынган суунун көлөмүнөн 25%га жакын. Натыйжада бул факторлор өлкөдө калкты тамак-аш азыктары менен камсыз кылууда көйгөйлөрдүн көбөйүү тобокелдигин жаратты.

Суу ресурстары Кыргыз Республикасын электр энергиясы менен камсыз кылууда да чоң мааниге ээ. Кайра жаралуучу энергиянын колдо болгон потенциалына карабастан, бүгүнкү күндө Кыргыз Республикасында электр энергиясын өндүрүү көлөмдөрүнөн ашыкча пайдаланылат, бул экономикалык өнүгүү үчүн олуттуу тоскоолдук, ошондуктан энергияны үнөмдөө жана энергиялык натыйжалуулук маселелери абдан эле актуалдуу.

Энергиянын кайра жаралуучу булактары боюнча эл аралык агенттиктин сандык талдоосуна ылайык энергиянын кайра жаралуучу булактарын киргизүү экономикалык өсүшкө дем берет, жумушка орношуунун жаңы мүмкүндүктөрүн түзөт, адамдын бакыбаттуулугун арттырат жана климаттык коопсуз келечекке жетүүгө шарт түзөт.