БИШКЕК ШААРДЫК КЕӉЕШИ

ТОКТОМ

2022-жылдын 26-майы № 31

 2023-жылга карата Бишкек шаарын социалдык-экономикалык өнүктүрүү программасын жана 2024-2025-жылдарга болжолун бекитүү жөнүндө

     Кыргыз Республикасынын Бюджеттик кодексинин 88-беренесине ылайык, Бишкек шаардык кеңеши

ТОКТОМ КЫЛАТ:

 

2023-жылга карата Бишкек шаарын социалдык-экономикалык өнүктүрүү программасы жана 2024-2025-жылдарга болжолу тиркемеге ылайык бекитилсин.

Бишкек шаарынын мэриясы:

«Бишкек Live» жана «Трафик KG» мобилдик тиркемелерин иштеп чыксын жана ишке киргизсин;

муниципалдык менчиктин ачык электрондук базасын жана Бишкек шаарынын инвестициялык картасын түзсүн;

муниципалдык кызматкерлердин эмгегин баалоо үчүн так индикаторлорду иштеп чыксын жана ишке ашырсын;

2024-жылга чейин турак жай конуштарынын статусунан толугу менен баш тартуу жана аларды шаардын кичи райондорунун катарына киргизүү маселесин карасын;

калктын социалдык аярлуу катмарын түздөн-түз өндүрүүчүлөрдөн эң керектүү тамак-аш азыктары менен камсыз кылуу үчүн “Муниципалдык павильондор” долбоорун иштеп чыксын;

жаңы кичи район курулса, аны “Манас Сити” деп атоо тууралуу маселени карасын;

шаардын мектептеринин ар бир окуучусуна окуу мезгилинде белгилүү 30 музейдин ар бирине барууга мүмкүнчүлүк берүүчү программаны иштеп чыксын жана ишке ашырсын;

Чүй облусунун Ысык-Ата районунда жайгашкан жаңы суу соргуч горизонтторду өздөштүрүү тууралуу маселени изилдеп иштеп чыксын;

жеке адамдардын коомдук транспортту лизингге алуусу боюнча программаны иштеп чыксын;

окуучуларга бекер жүрүүнү же мектеп автобустары менен камсыздоо маселесин карасын;

шаардын борбордук бөлүгүн маршруттук таксилерден бошотуу жана аларды жаңы автобустар менен камсыз кылуу, 2 айланма жолду тууралуу түзүү маселени карасын;

«Кумайык» программасын иштеп чыксын жана ишке ашырсын;

2023-жылга карата Бишкек шаарынын бюджетинин долбоорун даярдоодо бүтө элек курулуш объектилерине артыкчылык берсин;

шаар боюнча 1250 видео байкоо камераларын орнотууну камсыздасын;

50 км тротуар жана 25 км веложолчолорду курууну камсыздасын;

Бишкек шаарынын мэриясы тарабынан белгиленген тартипте жол жумуштары башталган же акча каражаттары бөлүнгөн көчөлөрүндө жол тилкесин реконструкциялоо жана асфальт төшөө боюнча ишти аяктасын;

Бишкек шаарынын Чоң Чүй каналын гидроизоляция жүргүзүү маселесин карасын;

2023-жылга карата Бишкек шаарын социалдык-экономикалык өнүктүрүү программасын жана 2024-2025-жылдарга болжолун ишке ашырууну камсыздасын;

2023-жылдын жыйынтыктары боюнча Программаны ишке ашыруунун жүрүшү жөнүндө отчётту Бишкек шаардык кеңешине берсин.

Ушул токтом каттоого алынсын жана Кыргыз Республикасынын мамлекеттик ченемдик актыларынын реестрине киргизүү үчүн Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлигине жөнөтүлсүн.

Ушул токтомдун аткарылышын контролдоо Бишкек шаардык кеңешинин төрагасына жана Бишкек шаарынын мэрине жүктөлсүн.

 

 

Бишкек шаардык кеңешинин төрагасы

К.Конгантиев

 

 

Бишкек шаардык кеңешинин

2022-жылдын “26”майы

№31 токтомуна тиркеме

 

 

2023-жылга карата Бишкек шаарын социалдык-экономикалык өнүктүрүү программасын жана 2024-2025-жылдарга болжолу

 

2023-жылга карата Бишкек шаарын социалдык-экономикалык өнүктүрүү программасын жана 2024-2025-жылдарга болжолун иштеп чыгуунун уюштуруу этабы жөнүндө маалымат (мындан ары - Программа)

Программаны Кыргыз Республикасынын Бюджеттик кодексинин 88-беренесине ылайык иштеп чыгуу максатында, Бишкек шаарынын мэриясынын 2022-жылдын 20-январындагы №10-б буйругу менен Бишкек шаарынын экономика жана финансы маселелери боюнча вице-мэринин жетекчилиги астында жумушчу топ түзүлгөн. Жумушчу топтун курамына мэриянын борбордук аппаратынын, администрациялык райондор боюнча Бишкек шаарынын мэриясынын муниципалдык администрацияларынын жана эксперттик коомчулуктун өкүлдөрү кирген.

Программаны иштеп чыгуу үчүн ченемдик-укуктук негиз.

Программа Кыргыз Республикасынын Бюджеттик кодексинин 88-беренесине, Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2021 –жылдын 28-июнундагы № 47 «Кыргыз Республикасын 2022 – 2024-жылдарга карата социалдык-экономикалык өнүктүрүүнүн орто мөөнөттүү болжолу жөнүндө» токтомуна ылайык жана Кыргыз Республикасынын Экономика министрлигинин 2018-жылдын 15-майындагы № 63-А жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу жергиликтүү өз алдынча башкаруу иштери жана этника аралык мамилелер боюнча мамлекеттик агенттигинин 2018-жылдын 16-майындагы № 01-18/56 биргелешкен буйругу менен бекитилген Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары үчүн шаарлардын жана айыл аймактарынын социалдык-экономикалык өнүктүрүү программаларын иштеп чыгуу боюнча Усулдук колдонмонун (мындан ары – Усул) негизги жоболорун эске алуу менен иштелип чыкты.

Программаны иштеп чыгуу усулунун негизги жоболору.

Программаны иштеп чыгууда Усулдун жергиликтүү коомчулуктун муктаждыктарын аныктоо, программанын түзүмү, инвестициялык долбоорлорду иштеп чыгуу бөлүктөрүнүн сунуштары эске алынды.  

Усулга ылайык, Программа төмөнкү принциптерге негизделди:

адамга багытталуу – бул принцип Программанын инфратүзүмдүк маселелеринен башка бардык максаттары, милдеттери жана чаралары  адам жашоосунун сапатын жана бакубатчылыгын жакшыртууга багытталган;

калктын аярлуу катмарына таасир берүүгө багытталуу принциби – социалдык колдоо чараларынын милдеттүү түрдө болушун жана жарандардын аярлуу катмарын коргоону билдирет;

жергиликтүү өз алдынча башкаруу (ЖӨАБ) органдарынын иш-милдеттерине жана ыйгарым укуктарына ылайык келиши – бул принцип программанын максаттары, милдеттери жана чаралары ЖӨАБ органдарынын иш-милдеттерине жана ыйгарым укуктарына ылайык келиши керек экендигин түшүндүрөт;  

ачыктык жана айкындуулук – Программаны иштеп чыгуу жана ишке ашыруунун бардык баскычтарында ага кызыкдар тараптардын жетүүсү камсыздалат.

 

1-глава. Учурдагы кырдаалды талдоо.

 

§ Тышкы чөйрөнү талдоо.

 

2020-жыл СOVID-19 коронавирустук инфекциясы пандемиясына байланыштуу дүйнөлүк каатчылык менен мүнөздөлгөндүгүн белгилеп кетүүгө болот. Ушуга байланыштуу тышкы соода иш-аракет процесси бузулуп, ички соодада жана ишкердик иш-аракетти жүзөгө ашырууда чектөөлөр киргизилди. Натыйжада өлкөнүн экономикасы аталган жылы терс динамиканы көрсөттү. Экономикадагы кырдаалдын начарлашына карабастан, Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан калкка медициналык жана социалдык жардам көрсөтүү боюнча кечиктирилгис чаралар кабыл алынды, ошондой эле экономикалык иш-аракетти чектөө боюнча чаралар киргизилди.  

Бишкек шаарынын өлкөнүн улуттук экономикасына кошкон олуттуу салымын эске алганда, пандемиянын шаардын социалдык-экономикалык абалына терс таасир тийгизгендигин белгилей кетүү зарыл. Тактап айтканда, шаардын экономикасында төмөндөөлөр байкалды, кирешелер олуттуу кыскарды жана жергиликтүү бюджеттин чыгашасы өстү, ошондой эле социалдык-маанилүү товарларга болгон баа өстү.   

 

§ Миграция процесстерин талдоо. 

 

Калктын ички (областтар аралык) миграциясы калктын областтар аралык агымынын Чүй областына жана Бишкек шаарына багытталган тенденциясы менен мүнөздөлгөн. Бишкек мурдагыдай эле өлкө масштабындагы калк тартылган борбор бойдон калууда. Жалпы оң миграциялык өсүүдө анын үлүшү 64,4% түзөт.

Жарандардын туруктуу жашаган жерлерин өзгөртүүсүнүн негизги себеби жумуш издөө болуп саналат. Ушуга байланыштуу, областтар аралык агымда калктын ишке жарамдуу курактагы бөлүгү активдүү катышат, алардын көпчүлүгү борбордун четинде жашашат жана шаарда  расмий каттоосу жок. Бул алардын медициналык жана социалдык кызмат көрсөтүүлөрдү пайдалануусун чектейт. Шаардын калкынын өсүшү борбордун инфра түзүмүнө күч келтирет жана Бишкек шаарынын калкынын ыңгайлуу жашоосун камсыздоо үчүн жагымдуу шарттарды түзүүнү талап кылат. Көрсөтүлгөн факт билим берүү, саламаттык сактоо, социалдык колдоо көрсөтүү тармагында бюджеттен кошумча каржылоо муктаждыгын жана калктын жашоо-тиричилиги үчүн кошумча шарттарды түзүүнү шарттайт.        

 

§ Ички чөйрөнү талдоо.

 

2022-жылдын январь айына карата баалоо маалыматтары боюнча Бишкек шаарында 1 097,1 миң адам жашай тургандыгын белгилөө зарыл. Шаардын экономикалык активдүү  калкынын саны 45% жакыны түзөт.

Бишкек шаарынын экономикасы ички дүң продукттун (ИДП)  көлөмүнүн 40% жакынын жана өлкөнүн иш менен камсыз болуусунун 20% түзөт. 2020-жылы Бишкек шаарынын регионалдык дүң продуктунун (РДП) көлөмү  231,8 млрд сомду түздү жана 8,5% азайды, 2021-жылы 267,6 млрд сом жана 3,1% көбөйдү. 2020-жылы РДП калктын жан башына 221,9 миң сомго жакын жана 2021-жылы 249,0 миң сомду түзгөн, ага ылайык, өлкө боюнча жогорку орточо эмгек акыны  22,7 миң сом деңгээлинде камсыз кылган, жашоо минимуму - 6,3 миң сом ( 2021-жылы эмгек акы - 25,8 мин сом, жашоо минимуму - 6,3 миң сом).

 

2021-жылы шаардын ишканалары тарабынан 45 849,6 млн сом суммадагы өнөр жай продукциясы өндүрүлгөн, накталай көлөм индекси 31,9% көбөйгөн (2020-жылы - 36 169,8 млн сом, накталай көлөм индекси 5% азайган). Республиканын өнөр жай өндүрүшүнүн көлөмүндөгү шаардын салыштырма салмагы 12,8% түздү.

Өнөр жай тармагында 2021-жылдын башынан тартып накталай көлөм индексинин өсүшү байкалган. Анын өнөр жай секторунда орто мөөнөттүү мезгилге карата көбөйүшү 106,0% деңгээлинде күтүлүүдө.

2021-жылы шаар боюнча рыноктук кызмат көрсөтүүлөрдүн көлөмү  45 7385,3 млн сомду түздү жана 12,6% көбөйдү (2020-жылы – 349641,5 млн сом, 85,2%), анын ичинен дүң жана чекене сооданын, автомобилдерди, мотоциклдерди оңдоонун үлүшү 75,4%.

Өлкөнүн экономикасындагы кырдаалдын акырындык менен жакшыруусу Бишкек шаарынын кызмат көрсөтүү чөйрөсүндө керектөө динамикасын калыбына келтирүүгө оң таасирин тийгизет. Кызмат көрсөтүү чөйрөсүндө орточо өсүү темпинин орто мөөнөттүү мезгилде 4,0% деңгээлинде болжолдонууда.

2021-жылы Бишкек шаарында инвестициялар чөйрөсүндө 45 122,5 млн сом негизги капитал өздөштүрүлгөн, ал 2020-жылдын ушул мезгилине салыштырганда 9,9% аз. 2022-жылы бул көрсөткүч 57 205,6 млн сом деңгээлинде күтүлүүдө. Болжолдуу баалоо боюнча экономиканын өсүшү негизги капиталга инвестициялоонун көлөмүн жыл сайын орточо 5,0% жогорулатуу менен коштолот.

Ошону менен бирге, эле жергиликтүү бюджеттин каражатынын эсебинен капиталдык салымдардын түшүүсү пландалып жатат, бул биринчи кезекте курулушу башталып калган социалдык объекттерди бүткөрүүгө багытталат.

2021-жылы курулуштун дүң продукциясынын көлөмү 60 036,6 млн сомду түздү, 2020-жылдын ушул мезгили менен салыштырганда 6,7% азайган; 2022-жылы 104,7% өсүү темпи менен 69 867,7 млн сом деңгээлинде күтүлүүдө. Инвестициялардын жана  иштиктүү активдүүлүктүн өсүшү курулуш көлөмүн жыл сайын орточо  5,2% жогорулатууну шарттайт.

COVID-19дун кесепети адамдарга, саламаттык сактоо тутумуна жана шаарды социалдык камсыздоого түздөн-түз таасиринен тышкары, ошондой эле Бишкек шаарынын ички бааларына да таасирин тийгизди. Ошентип, инфляциянын деңгээлин мүнөздөгөн керектөө баалардын индекси (КБИ)   2020-жылга карата 106,9%, 2021-жылы – 111,8% түздү.

Баалардын өсүшүнүн негизги факторлору болуп дүйнөлүк азык-түлүк рыногундагы баалардын өсүшү, АКШ долларынын улуттук валютага карата бир аз бекемделиши, ички рыноктун товарлардын импортунан көз карандылыгы жана энерго ресурстарына болгон баалардын жогорулоосунун дүйнөлүк тенденция менен байланышкан күйүүчү-майлоочу материалдарга баалардын олуттуу өсүүсү эсептелет. 

 

§ Жергиликтүү коомчулуктун керектөөлөрүн талдоо.

 

Жергиликтүү коомчулуктун керектөөлөрүн талдоо максатында, администрациялык райондор боюнча Бишкек шаарынын мэриясынын муниципалдык администрациялары тарабынан 2021-жылы жүргүзүлгөн изилдөөнүн жыйынтыктары колдонулду. Талдоо шаардыктардын кайрылууларынын негизинде жүргүзүлдү. Жалпы 14 104 кайрылуу иштелип чыккан, алар артыкчылыктуулугу боюнча тутумдаштырылды жана классификацияланды, бул көтөрүлгөн маселелердин жыштыгын эске алуу менен негизги чөйрөлөрдү түзүүгө шарт түздү. 

 

2-таблица. Жергиликтүү коомчулуктун керектөөлөрүн изилдөөнүн жыйынтыгы боюнча табылган артыкчылыктуу тармактар

 

 

Шаардык бюджеттин 2020 жана 2021-жылдардагы чыгашаларынын түзүмү шаар калкынын муниципалдык кызмат көрсөтүүлөрдүн керектөөлөрүнө ылайык келе тургандыгын белгилөөгө болот (1-диаграмма).

 

1-диаграмма. Шаардык бюджеттин 2020 жана 2021-жылдардагы чыгашаларынын түзүмү.

 

§ Өнүгүү үчүн жергиликтүү ресурстарды жана мүмкүнчүлүктөрдү талдоо.

 

2023-2025-жылдарга карата фискалдык саясаттын артыкчылыктары.

Кыргыз Республикасынын Экономика жана коммерция министрлигинин маалыматы боюнча 2023-2025-жылдарда салык саясатынын башкы милдеттери төмөнкүлөр болот: салык төлөөчүлөргө өз милдеттенмелерин эң аз убакыт жана эмгек чыгымдары менен аткаруусуна, ал эми ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын кызмат адамдарына натыйжалуу администрлөөгө шарт түзгөн  салык мыйзамдарын жакшыртуу; экономиканын өнүгүү темпин колдоо, Кыргыз Республикасынын бюджетинин киреше бөлүгүн башкаруунун, ошондой эле салыктардын социалдык жана жөнгө салуучу функцияларынын сапатын жакшыртуу боюнча жумуштарды улантуу.   

Мындан тышкары, ата мекендик өндүрүүчүлөрдү колдоого, ата мекендик продукцияларды чет элдик рынокко чыгаруу үчүн натыйжалуу куралдарды түзүүгө, ак ниет бизнести коргоого жана экономиканы көмүскөдөн чыгарууга багытталган, өлкөнүн салык мыйзамынын жаңы редакциясы менен белгиленген башкы принциптерди мамлекеттик башкаруунун күнүмдүк практикасын мүмкүн болушунча максималдуу ишке ашыруу салык саясатынын негизги милдети болуп саналат.

Жакшыртуу Кыргыз Республикасынын ата мекендик жана ак ниет салык төлөөчүлөрүн жана жарандарын коргоого багытталган  республиканын аймагына жаңы маалыматтык технологияларды жана санариптик салык жол-жоболорун киргизүү аркылуу жүзөгө ашырылат.

Калктын салык салынуучу кирешелерин контролдоону колдонуу менен жалпы декларациялоо принциптерине өтүү каралып жатат.

Товарларга байкоо жүргүзүү жана айлантуу тутуму үчүн улуттук компонентти түзүү, ошондой эле дүйнөлүк аренада «Салык салуу» көрсөткүчү боюнча Кыргыз Республикасынын рейтингин жогорулатуу иштерин жүргүзүү пландалып жатат. Кыргыз Республикасынын экономикасынын формалдуу эмес секторун мыйзамдаштырууга дем берүү, аброю таза ата мекендик өндүрүүчүлөрдү жана импорттоочуларды коргоо, ошондой эле товар продукцияларынын фискалдык максаттарда жарыяланган мүнөздөмөлөрүнө шайкештигин  салыктык текшерүү жана эсепке алуу тутумун түзүү болжолдонуп жатат.   

Бюджеттин кирешелерин көбөйтүү жана байкоо жүргүзүлбөгөн экономиканын үлүшүн азайтуу максатында электрондук эсеп-фактураларды, электрондук товардык-транспорттук коштомолорду, ККМ-онлайн жана товарларды идентификациялоо каражаттары менен маркировкалоо, салык төлөөчүлөрдү колдоо тутумун, кассалык чекте көрсөтүлгөн сумманын жарымын кайтарып берүү тутумун толук масштабдуу киргизүү жолу аркылуу салык жол-жоболорун фискалдаштыруунун электрондук  тутумун киргизүү боюнча активдүү иштер жүргүзүлөт. 

Салык саясатынын жогоруда көрсөтүлгөн багыттарын эске алып, Бишкек шаарынын мэриясы тарабынан жергиликтүү бюджетке түшүүлөрдү көбөйтүү боюнча тиешелүү иштер жүргүзүлөт. 

 

§ Жергиликтүү бюджеттин киреше бөлүгү.

 

Бишкек шаары анын салык төлөөчүлөрүнүн атынан Кыргыз Республикасынын негизги капиталын мобилизациялоодон тышкары, мамлекеттик бюджетти да толтурат, мында борбор шаардын жергиликтүү бюджети колдонуудагы мыйзамдарга ылайык жалпы мамлекеттик кирешелерден белгиленген чегерүү ченемдеринин эсебинен түзүлөт.

Борбор шаардын аймагында мамлекеттик бюджеттин бардык кирешелеринин 59,3% жакыны жетиштүү көлөмү топтолот. Мында анын 12,4% гана жергиликтүү бюджеттин тескөөсүндө калат.

Бишкек шаарынын жергиликтүү бюджетинин киреше бөлүгүнүн түзүмү салыктык жана салыктык эмес киреше булактарынан, ошондой эле максаттуу трансферттерден, атайын каражаттардан, активдерден жана милдеттенмелерден турат. 

 

2-диаграмма. Жергиликтүү бюджеттин киреше бөлүгүнүн түзүмү

 

2-диаграммадан көрүнгөндөй, Бишкек шаарынын жергиликтүү бюджетинин киреше бөлүгүнүн негизги үлүшүн кирешенин салыктык булагы - 87,5%; салыктык эмес булактары - 9,3%, кирешенин башка булактары– 3,2% түзөт.

 

§ Бишкек шаарынын салык салынуучу базасы.

 

Кыргыз Республикасынын Улуттук статистикалык комитетинин маалыматы боюнча 2022-жылдын 1-январына карата Бишкек шаарынын аймагында 129 000 чарба жүргүзүүчү субъект катталган, анын ичинен, жеке ишкерлер - 49 000, юридикалык жак түзүлбөгөн дыйкан чарбалары - 830 бирдик, юридикалык жактар – 79,2 миң бирдик. Юридикалык жактардын жалпы санынан бардыгы 15,4 миң же 19,5% иштейт, жаңы түзүлгөн чарба жүргүзүүчү субъекттердин саны 1,7 миң бирдик, же  2,1%, калганы - 62,1 миң иштебеген ишканаларга кирет (жоюлуу баскычында же активдүүлүк белгиси жоктор) алар - 78,4% түзөт.

Бишкек шаарынын жергиликтүү бюджети Кыргыз Республикасынын колдонуудагы мыйзамдарына ылайык, жалпы мамлекеттик кирешелерден чегерүүнүн белгиленген ченемдеринин эсебинен түзүлөт.

 

3-таблица. Бишкек шаарынын бюджетине жалпы мамлекеттик кирешелерден бөлүү пайызы

 

 

4-таблица. 2020-2021 –жылдардагы жыйынтыгы боюнча салыктын түрлөрүнөн түшүүлөр

 

 

Жалпысынан алганда, 2020-жылдын жыйынтыгы боюнча Бишкек шаары боюнча кирешенин иш жүзүндөгү түшүүсү 8458,0 млн сомду түздү, же план  89,2% аткарылды, 2021-жылы Бишкек шаары боюнча кирешенин иш жүзүндөгү түшүүсү 10 771,4 млн сомду түздү, же план 98% аткарылды.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3-диаграмма. 2020-2021-жылдардын жыйынтыгы боюнча шаардык бюджеттин кирешелери

 

 

§ Бишкек шаарынын активдери.

 

Бишкек шаарынын мэриясы карамагында 22 муниципалдык аймактык башкармалык (МАБ) камтылган 4 администрациялык райондун муниципалдык администрациясын жетектейт. Шаар мэриясына караштуу 14 түзүмдүк бөлүм жана 10 муниципалдык ишкана иштейт, алар шаардын ишин жана жашоосун камсыздайт. 

Негизги активдери болуп муниципалдык мүлк жана жер  ресурстары саналат.

2021-жылы жүргүзүлгөн инвентаризациялоонун жыйынтыгы боюнча, Бишкек шаарынын мэриясынын Муницпалдык мүлктү башкаруу департаментинин (мындан ары - ММБД) маалыматына ылайык, муниципалдык мүлктүн негизги каражатынын реестрине 27 168,6 млн сом сумма кириштелген.

ММБДнын ижарачыларынын реестринде иштеп жаткан 1957 жер участокторун ижаралоочулар катталган, жеңилдетилген типтеги объекттер боюнча аянты 5,9971 га. - 2442 объект (өтмө мөөнөттөгү келишимдери менен).

 

5-таблица . Ижара төлөмүнөн түшүүлөр