КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МЫЙЗАМЫ

  2024-жылдын 12-январы № 14

Кыргыз Республикасында жарандардын саламаттыгын сактоо жөнүндө

 

(КР 2024-жылдын 7-августундагы № 163, 2024-жылдын 6-декабрындагы № 195, 2025-жылдын 21-январындагы № 22 , 2025-жылдын 28-октябрындагы № 241 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

I глава. Жалпы жоболор

1-берене. Мыйзамдын жөнгө салуу предмети

1. Ушул Мыйзам Кыргыз Республикасында жарандардын саламаттыгын сактоо боюнча укуктук, экономикалык, социалдык жана медициналык негиздерди, кепилдиктерди жана чараларды аныктайт.

2. Ушул Мыйзам Кыргыз Республикасынын жарандарына, Кыргыз Республикасынын аймагында туруктуу же убактылуу жашаган чет өлкөлүк жарандарга жана жарандыгы жок адамдарга (мындан ары - жарандар), иши саламаттык сактоо менен байланышкан бардык юридикалык жана жеке жактарга жайылтылат.

2-берене. Жарандардын саламаттыгын сактоо жөнүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдары

1. Жарандардын саламаттыгын сактоо жөнүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдары Кыргыз Республикасынын Конституциясына негизделет жана ушул Мыйзамдан, Кыргыз Республикасынын башка мыйзамдарынан жана аларга ылайык кабыл алынуучу башка ченемдик укуктук актыларынан турат.

2. Эл аралык укуктун жалпы таанылган принциптери жапа ченемдери, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык күчүнө кирген эл аралык келишимдер Кыргыз Республикасынын укуктук системасынын курамдык бөлүгү болуп саналат.

3-берене. Ушул Мыйзамда пайдаланылуучу негизги түшүнүктөр жана аныктамалар

1. Ушул Мыйзамда төмөнкүдөй түшүнүктөр пайдаланылат:

1) абилитация - бул жаракат алуунун же оорунун натыйжасында күчүн жоготкон функцияларды калыбына келтирүүнү сунуштаган, али калыптана элек функцияларга жана көндүмдөргө ээ болууга же өнүктүрүүгө жардам берүү максатындагы процесс;

2) опиоиддердин агонисттери - фармакологиялык таасири опиоиддик рецепторлордун активдешүүсүнүн натыйжасында өнүккөн жана аларга бардык опиоиддер кирген заттар;

3) аккредитация - саламаттык сактоо уюмдарынын кесиптик ишти аккредитациялоо стандарттарына ылайык жүргүзүү үчүн компетенттүүлүгүн таануунун расмий жол-жобосу;

4) адистин кесиптик компетенттүүлүгүн аттестациялоо - медициналык, фармацевтикалык же башка билим алган адамдын белгилүү бир медициналык адистик же болбосо фармацевтикалык иш боюнча медициналык ишти жүзөгө ашырууга карата талаптарга шайкеш келүүсүн аныктоо жол-жобосу;

5) энелердин өлүмүнө аудит - өлүмгө түрткү берген медициналык, социалдык жана башка факторлордун негизинде жаткан энелер өлүмүнүн себептерин аныктоо максатында, келечекте бул учурларды болтурбоо боюнча сунуштарды иштеп чыгуу үчүн энелердин өлүмүнүн учурларына тереңдетилген системалык сереп салуу;

6) врач - диагноздоо, дарылоо жана алдын алуу жаатында даярдыкты алган, жогорку медициналык билими бар адис;

7) жалпы практиканын врачы - бейтаптарга медициналык жардам көрсөтүү боюнча атайын даярдыктан өткөн врач;

8) врач-интерн, врач-ординатор - интернатура же болбосо ординатура программасынын алкагында окуган жана медициналык уюмда насаатчынын жетекчилиги алдында иштөөчү дарыгер;

9) көмөкчү репродукциялык технологиялар - тукумсуздукту дарылоо усулдары (жасалма инсеминация, жасалма уруктандыруу жана эмбрионду имплантациялоо), аларды пайдаланууда бойго бүтүүнүн жана эмбриондордун эрте өнүгүүсүнүн айрым же бардык этаптары эненин организминен тышкары жүзөгө ашырылат (анын ичинде донордук жана/же криоконсервацияланган жыныс клеткаларын, репродуктивдүү органдардын ткандарын жана эмбриондорду, ошондой эле карын энеликти пайдалануу менен);

10) гемопоэтикалык өзөк клеткалары - баш сөөк мээнин клеткалары, дифференцировкалоонун жана өстүрүүнүн натыйжасында алардан кан клеткаларынын бардык түрлөрү: эритроциттер, тромбоциттер жана лейкоциттердин ар кандай түрлөрү алынат;

11) эрте жаштагы балдар - 12 айдан 36 айга чейинки жаштагы балдар;

12) балдардын тамак-аш аралашмасы - ошол азыкка карата техникалык регламенттерде белгиленген талаптарга ылайык өнөр жайлык негизде даярдалган жана ымыркайлардын төрөлгөндөн баштап жана/же жашоосунун биринчи алты айынын ичинде керектөөлөрүн канааттандыруу үчүн арналган жана биринчи алты айдан кийин да баланын тамактануу муктаждыктарын жарым-жартылай канааттандырууну уланткан азыктарды камтыган, жаныбарлардан же өсүмдүктөн алынган сүт же сүт сыяктуу азык;

13) аралыктан көрсөтүлүүчү медициналык кызматтар - медицина кызматкерлеринин өз ара, жеке жактар жана (же) алардын мыйзамдуу өкүлдөрү менен аралыктан өз ара аракеттенүүсүн, белгиленген адамдарды идентификациялоону, ошондой эле алар тарабынан жасалган аракеттерди документтештирүүнү камсыз кылуучу санариптик технологиялар аркылуу ооруларга жана жаракаттардын дартын аныктоо, дарылоо, медициналык реабилитациялоо жана алдын алуу, изилдөөлөрдү жана баалоолорду жүргүзүү максатында медициналык кызматтарды көрсөтүү;

14) дистрибьютор же белгиленген продуктуларды таратуучу - белгиленген продуктуларды дүңүнөн же чекене сатуу менен алектенген жеке же юридикалык жак;

15) донордук функция - медициналык текшерүүнү жана медициналык максаттар үчүн кан жана анын компоненттерин донациялоо жол-жобосун аткарууну камтыган донордун ыктыярдуу аракети;

16) карын энелик келишим - балалуу болууну каалаган адамдар/адам менен жасалма уруктандыруу же эмбрионду имплантациялоо усулун колдонууга жана аны төрөлгөнгө чейин боюнда көтөрүүгө макулдугун берген аялдын ортосундагы макулдашуу;

17) донация - адамдын кан тапшыруу жол-жобосу, анын алдында талапкер алты баскычты (каттоо, анализдерди тапшыруу, дарыгердин кабыл алуусу, тамактануу же суусундук ичүү, кан тапшыруу, маалымкат алуу) өзүнө камтыган "донордун жолун" басып өтөт;

18) донор - жеке адам:

а) медициналык максаттар үчүн канды жана анын компоненттерин ыктыярдуу тапшыруучу;

б) бейтапка куюу же жалгаштыруу үчүн өзүнүн канынын, башка ткандарынын бөлүгүн же органын берүүчү;

19) Бирдиктүү төлөөчү - милдеттүү медициналык камсыздандыруу программаларын каржылоого ыйгарым укуктуу болгон милдеттүү медициналык камсыздандыруу чөйрөсүндө саясатты ишке ашыруу боюнча аткаруу органы;

20) айланасындагылар үчүн коркунуч жараткан оорулар - булактары кыска мөөнөттө көп сандагы адамдардын жуктуруп алуусуна жана (же) өлүмүнө алып келиши мүмкүн болгон оорулар;

21) психоактивдүү заттардан көз карандылык (көз карандылык синдрому) - психоактивдүү заттарды узак убакыт жана интенсивдүү пайдалануунун кесепетинен келип чыгуучу психикалык жана физикалык көз карандылыктан турган симптомдордун комплекси. Көз карандылык синдрому эл аралык классификациялардын критерийлери боюнча белгиленет;

22) ден соолук үчүн пайда жөнүндө билдирүү - продуктунун же анын компоненттеринин жана ден соолуктун ортосунда байланыштын бар экендигин ырастаган, болжолдогон же билдирген кандай болбосун билдирүү. Мындай билдирүү төмөнкүлөрдү камтыйт, бирок аны менен чектелбейт:

а) организмдин өсүүсү, өөрчүшү жана ченемде иштеши үчүн азыктандыруучу заттын физиологиялык ролун сыпаттаган азыктандыруу функциясы тууралуу ырастоо;

б) тамак-аш азыктарын же алардын компоненттерин пайдалануунун ден соолукка оң таасири же функциялардын жакшырышы, же ден соолуктун өзгөрүшү же сакталышы менен байланышкан конкреттүү пайдалуу натыйжаларга тиешеси бар кандай болбосун башка функционалдык таасир жөнүндө билдирүү;

в) жалпы диетанын, оорунун өөрчүү тобокелдигин азайтуунун же ден соолукка байланыштуу абалдын контекстинде продуктуну же анын курамдык бөлүктөрүн пайдаланууга байланыштуу оорунун тобокелдигинин төмөндөөсү жөнүндө билдирүү;

23) зилдеме жаңы шишик (шишик) - инфильтративдик өсүүсү бар, тегерегиндеги ткандарга жармашып өсүүчү, аларды бузуучу, метастаз түзүүгө жөндөмдүү шишик;

24) ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адам (мындан ары - ДМЧА) - жашоо-тиричиликтин чектелишине алып келүүчү жана аны социалдык коргоо жана реабилитациялоо зарылдыгын жаратуучу оорулар, жаракаттардын кесепеттери же кемтиктер менен шартталган организмдин функцияларынын катуу бузулушу менен ден соолугу бузулган адам;

25) психикалык активдүү заттарды колдонуудан улам психикасы жана жүрүм-туруму бузулган адам - кандайдыр бир психикалык активдүү заттан физикалык жана/же психикалык көз каранды абалында болгон жана белгиленген тартипте медициналык мекеме тарабынан ОЭК боюнча дарты аныкталган адам;

26) имплантация - уруктандырылган жумуртка клеткасын жатын көңдөйүнө киргизүү жолу менен жасалма уруктандыруу методу;

27) инсеминация - уруктандыруу максатында эркектин жыныс клеткаларын жатын көңдөйүнө жасалма киргизүү жолу менен жасалма уруктандыруу методу;

28) инсулин - 1-типтеги кант диабетин дарылоо үчүн негизги препарат катарындагы уйку безинин гормону;

29) жасалма тамактандыруу - эне сүтүн жарым-жартылай же толугу менен алмаштырган, өнөр жайлык негизде өндүрүлгөн ар кандай тамак-аш азыгы менен тамактандыруу;

30) клиникалык база - ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан клиникалык база катары аныкталган, медициналык кадрларды даярдоону, кайра даярдоону жана квалификациясын жогорулатууну камсыз кылуучу жана бейтаптарга медициналык-санитардык жардам көрсөтүүчү, ошондой эле саламаттык сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органда аккредитациядан өткөн саламаттык сактоо уюму;

31) клиникалык протокол - белгилүү бир ооруда же клиникалык кырдаалда бейтапка далилдүү негизде медициналык жардам көрсөтүүгө карата медициналык кызматкерлер аткарууга тийиш болгон жалпы талаптарды белгилөөчү документ;

32) Кыргыз Республикасынын комплекстүү интеграцияланган саламаттык сактоо системасы - жарандардын ден соолугун коргоо жаатында улуттук жана мамлекеттик программаларды укук улантуу принциптеринде аткаруу, Кыргыз Республикасынын медициналык билим берүүсүн жана медицина илимин өнүктүрүү боюнча мамлекеттик саясатты ишке ашыруучу саламаттык сактоонун жана социалдык кызматтын мамлекеттик, муниципалдык жана жеке уюмдары тарабынан ооруларды алдын алуу, өз убагында аныктоо, дарылоо жана реабилитациялоо үчүн адамга өмүр бою көрсөтүлүүчү медициналык жана социалдык кызматтардын тутуму;

33) кандын компоненттери - дарылоо максатында колдонулуучу, түрдүү методдор аркылуу нак кандан даярдалышы мүмкүн болгон, канды түзүүчү формалык элементтер (эритроциттер, лейкоциттер, тромбоциттер, плазма, плазманы түзүүчүлөр);

34) канды консервациялоо - донордук кандын курамын жана касиеттерин узак мөөнөттүн аралыгында сактоо үчүн шарттарды түзүү максатында консервациялоочу каражатта донордук канды даярдоо;

35) бөтөлкөдөн тамактандыруу - упчусу бар бөтөлкө менен суюк же жарым-жартылай катуу тамак берүү;

36) консилиум - текшерүүгө алынган бейтаптын ден соолугунун абалы жөнүндө корутунду иштеп чыгуу, оорунун аныкталган дартын белгилөө, анын болжолун, оорулууну текшерүү жана дарылоо тактикасын аныктоо максатында бир же ар түрдүү адистиктеги врачтардын кеңешмеси;

37) Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо тутумунун консолидацияланган бюджети - мамлекеттик бюджеттин, милдеттүү медициналык камсыздандыруунун, тышкы карыздардын жана донорлордун гранттык жардамынын каражаттарынын, ошондой эле атайын казыналык эсептерде топтолгон каражаттардын, калктын тең төлөөсүнөн түшкөн каражаттардын жана Кыргыз Республикасынын бюджеттик мыйзамдары менен тыюу салынбаган башка каражаттардын жыйындысы;

38) контрацепция - каалабаган кош бойлуулукту алдын алуу методдору жана каражаттары;

39) кан - донордон даярдалган жана канды куюу же болбосо андан ары өндүрүү үчүн иштелип чыккан нак кан;

40) криоконсервация - биоматериалды кийин кайра калыбына келтирүү мүмкүнчүлүгү менен төмөн температурада сактоо;

41) оор учурлар - төрөт кыйынчылыктар менен коштолгон же өмүргө коркунуч жараткан жагдайлар жана кош бойлуулуктун татаалдашуусу болгон, аларды изилдөө шашылыш кийлигишүүнүн сапатын баалоого жардам берүүчү учурлар;

42) логотип - компанияны же продуктуну идентификациялоого жардам берүүчү эмблема, сүрөт же символ;

43) тамак-аш азыктарын маркировкалоо - керектөө таңгагына, транспорттук таңгакка же керектөө таңгагына жана (же) транспорттук таңгакка бекитилген же алардын ичине салынган же болбосо аларга тиркелген маалымат алып жүрүүчүнүн башка түрүнө жазуулар, сүрөттөр, белгилер, символдор, башка белгилөөлөр жана (же) алардын комбинациялары түрүндө түшүрүлгөн тамак-аш азыктары жөнүндө маалымат;

44) маркетинг - белгиленген азыктарды жана каражаттарды илгерилетүү, жайылтуу, сатуу, анын ичинде коомчулук менен байланышты камсыз кылуу, ошондой эле маалыматтык камсыздоо;

45) материалдар жана жабдуулар - саламаттык сактоо уюмдары жана социалдык камсыздоо мекемелери тарабынан колдонулуучу медициналык же башка жабдуу, медициналык-санитардык жардам көрсөтүү үчүн каражаттар жана башка материалдар;

46) эненин ден соолугу - аялга жана ымыркайга коопсуз төрөттү камсыз кылуу, эненин ооруга чалдыгуусун жана өлүмгө учуроосун азайтуу максатында кош бойлуулукка даярдоону, үй-бүлөнү пландоону, төрөткө чейинки жана төрөттөн кийинки карап күтүүнү камтуучу, аялдын кош бойлуу, төрөт, төрөттөн кийинки мезгилдеги ден соолугу;

47) энелердин өлүмү - аялдын кош бойлуулугу (анын узактыгына жана түйүлдүктүн жайгашкан жерине карабастан) менен шартталган жана кош бойлуу мезгилинде же ал аяктагандан кийин 42 күндүн ичинде кош бойлуулук менен байланышкан, кош бойлуулук же болбосо аны коштоо менен өтүшүп кеткен кандайдыр бир себептен улам, бирок кырсыктан же кокустан келип чыккан себептен эмес каза болушу;

48) медициналык-биологиялык изилдөө - оорунун абалынын келип чыгуу же өөрчүү себептерин, шарттарын жана механизмдерин аныктоо, дарылоо жана алдын алуу методдорун иштеп чыгуу үчүн изилдөөгө алынган абалдын же оорунун түзүмдүк-функционалдык комплексин жөнөкөйлөтүлгөн түрдө лабораториялык жаныбарларда кайра пайда кылууга (моделдөөгө) негизделген изилдөө;

49) инфекциялык эмес оорулары бар адамдарды медициналык-социалдык коргоо - инфекциялык эмес оорулуу адамдардын ден соолугун коргоону жана жашоо-тиричилигинин шарттарын камсыз кылуучу, мамлекет тарабынан кепилденген атайын экономикалык, социалдык, укуктук жана медициналык чаралардын тутуму;

50) медициналык-санитардык жардам - жарандардын саламаттыгын сактоого, чыңдоого жана калыбына келтирүүгө багытталган медициналык жана башка чаралардын комплекси;

51) медициналык-социалдык жардам - бейтаптын дайыма сутка бою медициналык байкоо жүргүзүүнү жана багууну талап кылган, бирок интенсивдүү медициналык жардам көрсөтүүнү талап кылбаган өнөкөт оорулары болгон учурда медициналык жардам көрсөтүүнүн түрү;

52) медициналык маалымат тутуму - саламаттык сактоонун субъекттеринин процесстерин электрондук форматта жүргүзүүнү камсыз кылуучу маалыматтык тутум;

52¹) медициналык иш - медициналык-санитардык жардам, медициналык жана медициналык-алдын алуу кызматтарды берүү жана көрсөтүү боюнча кесиптик иш;

53) медициналык алдын алуу - бейтаптын жеке кызыкчылыгына негизделген, оорулардын пайда болуу ыктымалдыгын төмөндөтүүгө, алардын пайда болушуна жана жайылышына түрткү берүүчү себептерди жана шарттарды аныктоого багытталган медициналык кызмат көрсөтүүлөрдүн комплекси;

54) медициналык реабилитация - бейтаптын организминин кадимкидей иштешин калыбына келтирүүгө жана анын оорунун натыйжасында бузулган функционалдуу мүмкүнчүлүктөрүн компенсациялоого багытталган медициналык кызмат көрсөтүүлөрдүн комплекси;

55) медициналык кызмат көрсөтүү - бейтаптардын саламаттыгын жакшыртууга же диагноздоого, дарылоого жана реабилитациялоого багытталган, сарпталган чыгымдардын ордун Кыргыз Республикасынын бюджеттик мыйзамдарына ылайык толтурууну караган кызмат көрсөтүү;

56) медициналык этика - медицина кызматкеринин медициналык-санитардык, санитардык-алдын алуу жардамын көрсөтүү процессинде бейтап, коом, медициналык башка кызматкерлер менен өз ара мамилелериндеги этикалык ченемдердин жана жүрүм-турум принциптеринин жыйындысы;

57) медициналык жана фармацевтик кызматкерлер - ишин саламаттык сактоо уюмдарында жүзөгө ашыруучу, жогорку, орто кесиптик медициналык, фармацевттик жана башка билими бар адамдар;

58) медициналык кийлигишүү - врач же болбосо башка медицина кызматкери тарабынан конкреттүү бейтапка карата аткарылуучу, алдын алуу, диагноздоо, дарылоо, реабилитациялоо же изилдөө багытындагы ар кандай текшерүү, дарылоо жана консультация берүү;

59) жасалма уруктандыруу методдору - бойго бүтүүнүн жана түйүлдүктүн организмден тышкары эрте өнүгүүсүнүн айрым же бардык этаптарын жүзөгө ашырууда колдонулуучу тукумсуздукту дарылоо усулдары;

60) ымыркай - он эки айга чейинки курактагы бала;

61) эне үчүн сүт - кош бойлуу жана бала эмизген аялдарга арналган, бул азыкка карата техникалык регламенттерде белгиленген талаптарга ылайык өнөр-жайлык негизде даярдалган жаныбардан же өсүмдүктөн алынган сүт же сүт сыяктуу азык;

62) мультидисциплинардык команда - үй-бүлөлөрдүн жайгашкан жерине карабастан алардын ооруларынын алдын алуу, диагноздоо жана дарылоо боюнча медициналык кызматтарды көрсөтүү боюнча биргелешип иштөө үчүн түзүлгөн баштапкы медициналык-санитардык жардамдын ар кандай багыттагы адистеринин командасы (үй-бүлөлүк дарыгерлер, фельдшерлер, акушерлер, медициналык айымдар, социалдык кызматкерлер, саламаттык сактоо жаатындагы психологдор);

63) наркологиялык уюмдар - мыйзамда белгиленген тартипте наркологиялык жардам көрсөтүүчү уюмдар (бөлүмдөр же иш бөлмөлөрү);

64) баңгизат каражаттары - синтетикалык же табигый жол менен алынган заттар, алардын препараттары, ошондой эле тиешелүү эл аралык конвенцияларда ушундай катары классификацияланган өсүмдүктөр, ага тете алардын таасиринин же аларды кыянаттык менен пайдалануунун натыйжасында баңгизат каражаттарынын, психотроптук заттардын жана прекурсорлордун улуттук тизмесине киргизилген, Кыргыз Республикасында контролго алынууга тийиш болгон башка заттар жана өсүмдүктөр;

65) балдардын өсүүсүндөгү бузулуулар жана артта калуулар - коомдогу балдардын орточо өсүүсүнө салыштырмалуу кечигүү менен мүнөздөлгөн жана ден соолугунун абалындагы тигил же башка өзгөрүүлөрдүн же чөйрөнүн жагымсыз таасиринин натыйжасы болуп саналган кадимкидей өсүүдөн ымыркай же бала курактагы ар кандай олуттуу четтөөлөр;

66) инфекциялык эмес оорулар - көпчүлүк учурда алдын алууга боло турган жана жалпы тобокелдик факторлору, негизги детерминанттар жана кийлигишүү үчүн мүмкүнчүлүктөр менен байланышкан диабетти, жүрөк-кан тамыр ооруларын, ракты, өнөкөт респиратордук ооруларды жана психикалык бузулууларды камтыган оорулардын тобу;

67) жаңы төрөлгөн ымыркай - төрөлгөн учурдан тартып 28 күндүк (4 жума) куракка жеткенге чейинки бала;

68) белгиленген азыктардын үлгүсү - акысыз берилүүчү белгиленген азыктын порциясы же анча чоң эмес көлөмү;

69) онкология - жаңы шишиктердин пайда болуу себептерин, өөрчүү механизмдерин, клиникалык көрүнүштөрүн изилдөөчү жана аларды диагноздоо, дарылоо, алдын алуу методдорун иштеп чыгуучу медицина жана биология жааты;

70) опиоид - уктатуучу апийимдин алколоиддерине, алардын синтетикалык аналогдоруна жана организмде синтезделген, баш мээдеги бир эле ошол спецификалык рецепторлор менен өз ара аракеттенүүчү, ооруну басуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон жана бейпилдик сезимин (эйфорияны) пайда кылуучу кошундуларга карата колдонулуучу жаппы термин;

71) орган - ткандардын эволюциялык калыптанган комплекси болуп эсептелген, жалпы функциясы, түзүмдүк уюштурулушу жана өнүгүүсү менен бириктирилген организмдин бөлүгү;

72) саламаттык сактоо уюмдары - Кыргыз Республикасында жарандарга медициналык-санитардык жардам көрсөтүү үчүн уюмдаштыруучу (менчик ээси) тарабынан түзүлгөн мамлекеттик, муниципалдык жана жеке менчик саламаттык сактоо уюмдары;