Тиркеме

 

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2024-жылдын 4-июлундагы № 360 токтому менен бекитилди)

 

2024–2030-жылдарга “Базальт булалары жана материалдары”

мамлекеттик программасы

 

2024–2030-жылдарга базальт буласынын жана материалдарынын өнөр жай өндүрүшүн түзүү боюнча мамлекеттик программа (мындан ары – Мамлекеттик программа) Кыргыз Республикасында болгон жогорку сапаттуу базальт кендеринин жана заманбап эл аралык технологияларды жана жабдууларды, ошондой эле эл аралык тажрыйбасы бар жогорку квалификациялуу адистерди жана технологдорду тартуу мүмкүнчүлүгүнүн негизинде жаңы базальт өнөр жайы тармагын түзүүгө багытталган.

Мамлекеттик программада базальт үзгүлтүксүз буласын (мындан ары – БҮБ), бекемдөөчү жана композиттик материалдарды (мындан ары – БКМ), базальт жылуулук изоляциялоочу материалдарды (мындан ары – БЖМ) өндүрүү боюнча жаңы заводдорду ишке киргизүү, базальт продукциясын курулуш тармагында, жер титирөөгө туруктуу, жол жана гидротехникалык курулушта, энергетикада, өнөр жайда жана жогорку технологиялык базальт продукциясынын экспорттук потенциалын жогорулатуу үчүн кеңири колдонуу каралган.

Ушул Программадагы жоболор 2018–2040-жылдары Кыргыз Республикасын өнүктүрүүнүн улуттук стратегиясына жана 2026-жылга чейин Кыргыз Республикасын өнүктүрүүнүн улуттук программасына шайкеш келет. Мамлекеттик программа Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 12-декабрындагы № 766-т тескемесине ылайык даярдалган.

 

1.1. Базальт продукциясынын мүнөздөмөлөрү

Базальт буласы – бул дүйнөлүк экономикада курулуш, тоо-кен өнөр жайы, автомобиль куруу, авиация өнөр жайы, электротехника жана электроника, энергетика жана башкалар сыяктуу акыркы колдонуунун ар түрдүү тармактарында колдонулуучу универсалдуу материал. Базальт буласы композиттик материал катары колдонулган акыркы пайдалануудагы продукцияны өндүрүүнүн көбөйүшү базальт буласына болгон суроо-талапты күчөтөт деп күтүлүүдө.

Базальт буласы жана материалдары уникалдуу мүнөздөмөлөргө ээ:

– буланын үзүлбөстүгүнүн салыштырмалуу жогору бекемдиги;

– агрессивдүү чөйрөнүн таасирине жогорку коррозиялык жана химиялык туруктуулугу;

– базальт буласынын жогору термикалык туруктуулугу;

– өзгөрүлмө жүктөмгө жогору туруктуулугу жана чыдамдуулугу;

– жогорку электр изоляциялык мүнөздөмөлөрү, электрмагниттик нурлануу үчүн радио толкундарды өткөрүү;

– айнек булага караганда 6–8 эсеге төмөн гигроскопиялуулугу;

– башка органикалык эмес байланыштыруучу материалдар менен шайкештиги;

– бирдей бекемдикти камсыздоодо арматуранын базальт аналогдорунун болот аналогдорго караганда жеңил болушу.

Бетон үчүн арматура катары базальт буладан жасалган дат баспас болоттун композиттик өзөктөрүн колдонуу курулуш тармагында базальт буласын негизги колдонуулардын бири болуп саналат. Эксперттердин маалыматы боюнча бекемдиги болот аналогдорунан үч эсе жогору болгон базальт композиттери коррозияга жана башка тышкы таасирлерге туруктуу болот. Курулуш секторундагы туруктуулук жана чыгымдарды минималдаштыруу боюнча тынчсыздануу биринчи кезекте базальт буласына болгон жогорку муктаждыкты аныктайт. Бул баарынан мурда бекемдөөчү базальт материалдарын: көлөмдүү бекемдөө үчүн кесилген базальт буласын колдонуу жана курулуш тармагында жана жол курууда бетон, арматура, бекемдөөчү торлордун жаракага туруктуулугун жогорулатуу. Салмагы 8 эседен кем эмес бул бекемдөөчү материалдар болот арматуранын ордуна колдонулат.

 

1-таблица

 

Композиттик жана болот арматуранын салыштырмалуу

мүнөздөмөлөрү

 

Эксперттер болот аналогдорго караганда бекемдиги үч эсе жогору болгон базальт композиттери, түтүктөрү коррозияга жана тышкы таасирлердин башка түрлөрүнө дуушар болбой тургандыгын белгилейт.

2-таблица

Композиттик материалдардын жана болоттун салыштырмалуу

мүнөздөмөлөрү