1-тиркеме

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 2-декабрындагы № 768 токтомуна)

2030-жылга чейинки мезгилге "Ысык-Көл" экологиялык-экономикалык системасын туруктуу өнүктүрүү КОНЦЕПЦИЯСЫ

1. Киришүү

1. 2030-жылга чейинки мезгилге "Ысык-Көл" экологиялык-экономикалык системасын туруктуу өнүктүрүү концепциясы (мындан ары - Концепция) биосфералык аймактын өзгөчө статусуна ээ болгон регионду экологиялык жактан туруктуу өнүктүрүүнүн орто мөөнөттүү максаттарын жана артыкчылыктарын аныктаган тармактар аралык программалык документ болуп саналат. Концепция Ысык-Көлдү коргоого жана Ысык-Көл биосфералык зонасын антропогендик күч келүүнүн, техногендик жана жаратылыш факторлорунун натыйжасында жаратылыш чөйрөсүнө терс таасир тийгизүүдөн коргоого, ошол эле учурда региондун туруктуу экономикалык өсүшүн камсыз кылууга жана анын калкынын жашоо сапатын жогорулатууга багытталган.

Концепция Кыргыз Республикасынын Президентинин 2018-жылдын 31-октябрындагы № 221 "2018-2040-жылдары Кыргыз Республикасын өнүктүрүүнүн улуттук стратегиясы жөнүндө" Жарлыгы менен бекитилген 2018-2040-жылдары Кыргыз Республикасын өнүктүрүүнүн улуттук стратегиясына, Кыргыз Республикасынын Президентинин 2025-жылдын 5-июнундагы № 178 "2030-жылга чейин Кыргыз Республикасын өнүктүрүүнүн улуттук программасы жөнүндө" Жарлыгы менен бекитилген 2030-жылга чейин Кыргыз Республикасын өнүктүрүүнүн улуттук программасына ылайык, өлкөнү өнүктүрүүнүн стратегиялык максаттарынын, тышкы жана ички экологиялык чакырыктарды эске алуу менен координацияланган, адамга багыт алуу жана туруктуу өнүктүрүүгө басым жасоо менен аны өнүктүрүүнүн артыкчылыктарынын негизинде жолун жолдоочулук принцибин сактоо менен иштелип чыккан.

Концепцияда статистикалык жана релеванттык маалыматтардын негизинде учурдагы абалга, экологиялык жана экономикалык көйгөйлөргө талдоо берилет жана экологиялык-экономикалык системасын туруктуу өнүктүрүүгө жетишүү үчүн системалаштырылган беш негизги багыт боюнча экологиялык милдеттерди ишке ашыруу каралат: жаратылыш ресурстары жана жаратылышты пайдалануу, экономикалык чөйрө, социалдык чөйрө, институционалдык чөйрө жана климаттын өзгөрүү аспектилери, алардын ар бири өзгөчөлүктөрүнө жана пландаштырылган чараларга жараша секторлор боюнча бөлүнөт.

Концепциянын баштапкы маалыматтары, максаттуу параметрлери жана чаралары Кыргыз Республикасынын Экономика жана коммерция министрлигинин региондор аралык башкармалыгынын Ысык-Көл региондук бөлүмүнүн көмөгү менен Кыргыз Республикасынын Президентинин Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлүнүн аппараты тарабынан иштелип чыккан "Ысык-Көл: Туруктуу өнүктүрүү үчүн жаратылыш менен индустриянын балансы" 2025-2035-жылдарга Ысык-Көл облусун туруктуу өнүктүрүү стратегиясы менен координацияланган, анда табигый экосистемаларды сактоону эске алуу менен регионду экономикалык жана социалдык өнүктүрүү маселелери деталдуу каралат.

2. Жаңы программалык документти иштеп чыгуу зарылдыгы Кыргыз Республикасынын Президентинин 2022-жылдын 26-апрелиндеги № 131 "Ысык-Көлдүн экологиясын сактоо боюнча кечиктирилгис чаралар жөнүндө" Жарлыгында: "Азыркы учурда Ысык-Көлдүн курорттук-рекреациялык зонасынын аймагында жагымсыз экологиялык кырдаал түзүлүүдө, ал көл комплексинин рекреациялык баалуулугунун төмөндөшүнө алып келди жана болуп жаткан терс тенденциялар сакталган учурда кайтарылгыс экологиялык жана экономикалык жоготууларга алып келиши мүмкүн" деп белгиленгендей акыркы мезгилде "Ысык-Көл" экологиялык-экономикалык системасында байкалган терс өзгөрүүлөрдөн улам келип чыкты.

Жогоруда аталган Кыргыз Республикасынын Президентинин Жарлыгы менен 2023-жылдын 1-январынан тартып төмөнкүлөргө тыюу салынган:

- Ысык-Көл облусунун курорттук-рекреациялык зонасында менчигинин түрүнө жана ведомстволук таандыгына карабастан инженердик коммуникациялар жана курулмалар (суу алуучу, суу түтүгү, канализация тармагы, канализациялык насостук станция жана тазалоочу курулмалар) менен камсыз болбогон санаторийлердин, пансионаттардын, эс алуу үйлөрүнүн, коттедждик поселоктордун, конок үйлөрүнүн, мейманканалардын жана башка рекреация объекттеринин иштөөсүнө;

- кезектеги курорттук сезонго суу түтүгү, канализация системалары жана тазалоочу курулмалар менен камсыздалбаган санаторийлерге, пансионаттарга, эс алуу үйлөрүнө, коттедждик поселокторго, конок үйлөрүнө, мейманканаларга жана башка рекреация объекттерине иштөөгө даярдыгы жөнүндө паспорт берүүгө;

- Ысык-Көл облусунун курорттук-рекреациялык зонасынын аймагында полимер пленкасынан жасалган баштыктарды пайдаланууга жана сатууга.

Мындай кечиктирилгис императивдик чаралар биосфералык зонанын экологиялык кыйроосун болтурбоо жана Ысык-Көлдү сактоо, ага жанаша жаткан аймакты натыйжалуу пайдалануу жана башкаруу, шарттарды түзүү жана Ысык-Көл облусунун курорттук-рекреациялык жана туристтик инфратүзүмүн өнүктүрүүнү контролдоону камсыз кылуу максатында кабыл алынган.

3. "Ысык-Көл" экологиялык-экономикалык тутумун туруктуу өнүктүрүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына ылайык Ысык-Көлдүн өзгөчө статусу тарыхый-маданий эстеликтердин, өзгөчө корголуучу жаратылыштык аймактардын, курорттук-рекреациялык объекттердин комплекси менен биосфералык аймак, дүйнөлүк маанидеги табигый-жаратылыштык жана тарыхый-маданий объекттери болгон жана мамлекеттин коргоосунда турган Кыргыз Республикасынын улуттук кенчи катары мааниси менен аныкталат.

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2000-жылдын 24-январындагы № 40 "Ысык-Көл" биосфералык аймагы жөнүндө Жобону бекитүү тууралуу" токтому менен бекитилген "Ысык-Көл" биосфералык аймагы жөнүндө жобого ылайык ал өзгөчө корголуучу жаратылыш аймагы болуп саналат, жалпы аянты 4314,4 миң га, Ысык-Көл облусунун администрациялык-аймактык чек арасында жайгашкан жана анда 4 зона бөлүнгөн: өзөк зонасы - 729,22 миң га (16,9%), буфердик зона - 2595,40 миң га (60,2%), өткөөл зонасы - 629,60 миң га (14,6%) жана санация зонасы - 360,19 миң га (8,3%).

4. Ысык-Көл облусу эл аралык мааниге ээ жана ЮНЕСКОнун "Адам жана биосфера" программасынын алкагында биосфералык аймактардын дүйнөлүк тармагына киргизилген. Ысык-Көл региондун климатына таасирин тийгизет, ошондой эле келгин куштар үчүн кыштоочу жана уялоочу маанилүү жер болуп эсептелет. Суулуу-саздак жерлер Рамсар конвенциясынын ("Кыргыз Республикасынын негизинен сууда сүзүүчү канаттуулардын жашаган жери катарында эл аралык мааниси бар суу-саз жерлер жөнүндө БУУнун Конвенциясына (Рамсар Конвенциясы) кошулуусу тууралу" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы) тизмесине кирет жана канаттуулардын, балыктардын жана өсүмдүктөрдүн көптөгөн түрлөрүнүн миграциясы жана көбөйүшү үчүн маанилүү коргоо зонасы катары таанылган. Биологиялык ресурстар, анын ичинде суулуу-саздак жерлер, глобалдык маанидеги биологиялык ар түрдүүлүктү сактоо үчүн генетикалык фонд болуп саналат.

5. Ысык-Көл облусунун тарыхый-маданий мурасы андан кем эмес маанилүү болуп саналат. Жергиликтүү жамааттар салттуу билимдерди айыл чарбасында, жаратылыш ресурстарын пайдаланууда жана экосистемаларды туруктуу башкарууда колдонуу менен материалдык эмес маданий мурастарды жана салттуу кыргыз жашоо мүнөзүнүн практикасын экзистенциалдуу сактоочулар катары чыгат.

Облустун аймагында дүйнөнүн бийик чокуларынын бири - Жеңиш чокусу (д.д. 7439 м.б.), Хан-Теңир (д.д. 7010 м.б.) жайгашкан. Түндүктө маанилүү маданий жана тарыхый баалуулукка ээ болгон петроглифтер, буддизм маданиятынын калдыктары жана элдин тарыхый, руханий жана маданий баалуулугу болгон көптөгөн башка жаратылыш объекттери бар: мазарлар, ыйык жерлер, петроглифтер, булактар, ошондой эле өсүмдүктөрдүн жана жаныбарлардын эндемикалык түрлөрү, аларды коргоо жалпысынан ландшафтты сактоо үчүн маанилүү милдеттердин бири болуп саналат.

6. Бул Концепция "Ысык-Көл" экологиялык-экономикалык системасынын экологиялык туруктуулугун камсыз кылуу, айлана-чөйрөнү жакшыртуу, климаттык тобокелдиктерди азайтуу, калктын ден соолугун сактоо жана туруктуу өнүктүрүү максаттарына жетишүү жолу менен регионду бир эле мезгилде экономикалык жана социалдык өнүктүрүү менен жаратылышты сактоо боюнча мамлекеттик органдардын, жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, өкмөттүк эмес уюмдардын, бизнес-түзүмдөрдүн жана жергиликтүү жамааттардын күч-аракеттерин жана потенциалын бириктирүү максатында буга чейинки программалык документтерди ишке ашыруу тажрыйбасынын негизинде иштелип чыккан.