Тиркеме

 

Кыргыз Республикасынын 2040-жылга чейин илимди

өнүктүрүү концепциясы

1-глава. Киришүү

Кыргыз Республикасынын илимий-техникалык өнүгүүсү азыркы этапта система түзүүчү мааниге ээ жана туруктуу социалдык-экономикалык өсүүнүн, мамлекеттик эгемендүүлүктү чыңдоонун, улуттук экономиканын атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жана калктын жашоо сапатын жогорулатуунун негизги факторлорунун бири катары каралууга тийиш.

Тездетилген технологиялык прогресстин, санариптик трансформациянын жана билим жана адам капиталы үчүн глобалдык атаандаштыктын күчөшүнүн шарттарында илим мамлекеттин ыңгайлашууга, өнүгүүгө жана ички жана тышкы чакырыктарга натыйжалуу жооп кайтарууга жөндөмдүүлүгүн аныктоочу стратегиялык ресурс болуп саналат.

2040-жылга чейин Кыргыз Республикасынын илимин өнүктүрүү концепциясын (мындан ары – Концепция) иштеп чыгуунун актуалдуулугу Кыргыз Республикасынын өнүгүүсүнүн артыкчылыктуу милдеттерин чечүүгө багытталган илим чөйрөсүндөгү бүтүндөй мамлекеттик саясатты калыптандыруу зарылдыгы менен шартталган.

Кыргыз Республикасынын Президентинин 2018-жылдын 31-октябрындагы № 221 Жарлыгы менен бекитилген 2018–2040-жылдары Кыргыз Республикасын өнүктүрүүнүн улуттук стратегиясында илимдин жана технологиялардын ролу экономикалык өсүштү камсыз кылуунун, экологиялык туруктуулукту жогорулатуунун, жаратылыш ресурстарын сарамжалдуу пайдалануунун жана тобокелдиктерди азайтуунун маанилүү куралы катары баса белгиленет. Бул стратегиялык багыттарды ишке ашыруу илимий чөйрөнү системалуу жана натыйжалуу башкарууга өтүүнү талап кылат.

Ошону менен бирге илимдин азыркы абалы бир катар туруктуу чектөөлөр менен мүнөздөлөт. Негизги проблемалардын катарына изилдөөлөрдүн жетишсиз деңгээлде каржыланышы, илимий инфраструктуранын эскириши, илимдин экономика менен начар интеграциясы, иштеп чыгуулардын төмөн деңгээлде коммерцияланышы, кадрлардын сыртка агылышы жана эл аралык илимий долбоорлорго аз санда катышуу кирет.

Илимий ишти башкаруу механизмдеринин жетишсиз натыйжалуулугу да олуттуу көйгөй бойдон калууда, бул ушул чөйрөдөгү мамлекеттик саясаттын натыйжалуулугун төмөндөтүүдө.

Ошол эле учурда өлкөдө илимий системаны өнүктүрүү үчүн өбөлгөлөр түзүлүүдө. Илимий-технологиялык өнүгүү маселелерине мамлекеттин көңүл буруусу күчөп, илимий уюмдардын колдонмо маселелерди чечүүгө катышуусу кеңейүүдө, эл аралык өнөктөштөр жана донорлор менен өз ара аракеттенүү өнүгүүдө. Бул факторлор ырааттуу инститтук жана финансылык реформаларды жүргүзүү шартында илимий чөйрөнү модернизациялоо үчүн негиз түзөт.

Бул шарттарда илимди башкаруудагы фрагментардык жана көбүнесе чыгашалуу мамиледен натыйжага багытталган системалуу мамлекеттик саясатка өтүү биринчи кезектеги милдет болуп саналат. Мындай мамиле каржылоо механизмдерин модернизациялоону, кадрдык потенциалды өнүктүрүүнү, натыйжалуулукту баалоонун ачык-айкын инструменттерин киргизүүнү, эл аралык кызматташтыкты кеңейтүүнү жана илимий натыйжаларды экономикага жана социалдык чөйрөгө трансферлөө үчүн шарттарды түзүүнү болжолдойт.

Бул Концепция аталган чөйрөдө мамлекеттик саясаттын максаттарын, артыкчылыктуу багыттарын жана ишке ашыруу механизмдерин камтуу менен Кыргыз Республикасынын илимин өнүктүрүүнүн стратегиялык көз карашын аныктайт. Өнүгүүнүн негизги вектору билимдерди жаратууну, кадрларды даярдоону жана илимий натыйжаларды мамлекеттик башкаруу жана экономикалык өнүгүү практикасына киргизүүнү камсыз кыла турган, туруктуу, атаандаштыкка жөндөмдүү жана улуттук кызыкчылыктарга негизделген илимий системаны калыптандырууга багытталат.

Концепцияны ишке ашыруу мамлекеттик программаларды, каржылоо инструменттерин жана мониторинг системасын иштеп чыгуу аркылуу жүзөгө ашырылат, бул илимий чөйрөдө жүргүзүлүп жаткан өзгөрүүлөрдүн ырааттуулугун, аларды башкарууну жана өлчөөнү камсыз кылууга мүмкүндүк берет.

Белгиленген милдеттер 2026–2030-жылдарга Кыргыз Республикасында илимди, жогорку билим берүүнү, интеллектуалдык менчикти жана инновацияларды өнүктүрүүнүн мамлекеттик программасынын алкагында жүзөгө ашырылат.

2-глава. Кырдаалды жалпы талдоо