Тиркеме

 

(Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлигинин 2023-жылдын 3-августундагы № 01-13/159 буйругуна ылайык)

 

Басымдуулукта иштеген идиштердин түзүлүшү жана коопсуз эксплуатациялоо эрежелери

 

1-бөлүм . Жалпы талаптар

 

1. Басым менен иштөөчү идиштерди конструкциялоо жана коопсуз эксплуатациялоо эрежелери (мындан ары - Эреже) идиштерди, резервуарларды, бочкаларды долбоорлоого, курууга, даярдоого, реконструкциялоого, жөндөөлөргө, монтаждоого, оңдоого, техникалык диагностикалоого жана эксплуатациялоого талаптарды белгилейт. Ушул Эрежелерде колдонулган терминдер жана аныктамалар 1-тиркемеде келтирилген.

Монтаждоо жана оңдоо талаптары идиштерди жасоого коюлган талаптарга окшош.

 

2. Эрежелер төмөнкүлөргө карата колдонулат:

 

- 0,07 МПа (0,7 кгс/см2) басымда кайноо температурасынан ашкан температурада температурасы 115 °Сден жогору болгон суунун басымы астында иштеген идиштер же башка уулуу эмес, күйүүчү эмес жана жарылуучу эмес суюктуктар;

- 0,07 МПа (0,7 кгс/см2) ашык буу, газ же уулуу жарылуучу суюктуктардын басымы астында иштеген идиштер;

- 0,07 МПа (0,7 кгс/см2) жогору басым астында кысылган, суюлтулган жана эриген газдарды ташуу жана сактоо үчүн арналган баллондор;

- кысылган жана суюлтулган газдарды ташуу жана сактоо үчүн цистерналар жана бочкалар, буунун басымы 50 °С чейинки температурада 0,07 МПа (0,7 кгс/см2) ашат;

- кысылган, суюлтулган газдарды, суюктуктарды жана борпоң нерселерди ташуу же сактоо үчүн резервуарлар жана идиштер, мында аларды бошотуу үчүн мезгил-мезгили менен 0,07 МПа (0,7 кгс/см2) жогору басым түзүлөт;

- басым камералары.

 

3. Эрежелер төмөнкүлөргө жайылтылбайт:

 

- атомдук электр орнотмолордун идиштери, ошондой эле радиоактивдүү чөйрө менен иштеген идищтер;

- илимий жана эксперименталдык максаттарда колдонулуучу басымына карабастан сыйымдуулугу 0,025 м3 (25 л) ашпаган идиштер. Сыйымдуулукту аныктоодо каптама, түтүктөр жана башка ички түзүлүштөр ээлеген көлөм идиштин жалпы сыйымдуулугунан чыгарылат, идиштердин тобу, ошондой эле өзүнчө кузовдордон турган жана ички диаметри 100 ммден ашык түтүктөр менен бири-бирине туташтырылган идиштер бир идиш катары каралат;

- сыйымдуулугу 0,025 м3 (25 л) ашык эмес идиштер жана баллондор, мында басымдын МПа (кгс/см2) жана м3 (литр) менен сыйымдуулугу 0,02 (200) ашпаган;

- технологиялык процесске ылайык алардын ичинде жарылуу учурунда пайда болгон басым астында иштеген же жогорку температуралык синтездин өзүн-өзү жайылтуу режиминде иштеген идиштер;

- вакуумда иштеген идиштер;

- деңизде, дарыяда жүрүүчү кемелерде жана башка сүзүүчү түзүлүштөрдө орнотулган идиштер (дредждерден тышкары);

- учактарда жана башка аба кемелеринде орнотулган идиштер;

- темир жол транспортунун, автомобилдердин жана башка транспорт каражаттарынын кыймылдуу курамынын тормоздук жабдуулары үчүн аба резервуарлары;

- аскер кафедрасынын атайын багыттагы идиштери;

- буу жана сууну жылытуу үчүн приборлор;

- түтүк мештери;

- ички диаметри 150 ммден ашпаган, коллектору жок, ошондой эле ички диаметри 150 ммден ашпаган түтүктөрдөн жасалган коллекторлордон турган идиштер;

- өз алдынча идиштер болуп саналбаган машиналардын тетиктери (насостордун же турбиналардын корпустары, буу, гидравликалык, аба машиналары жана компрессорлор кыймылдаткычтарынын цилиндрлери).

 

§ 1. Долборлоо

 

4. Идиштердин жана алардын элементтеринин долбоорлору (анын ичинде аларга запастык бөлүктөр), ошондой эле аларды орнотуу же реконструкциялоо долбоорлору адистештирилген уюмдар тарабынан ишке ашырылууга тийиш.

5. Идиштерди долбоорлоо, даярдоо, реконструкциялоо, монтаждоо, жөндөө, оңдоо, диагностикалоо жана эксплуатациялоо менен алектенген жетекчилер жана адистер Эрежелерди билүүгө аттестациядан өтүшү керек. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2017-жылдын 18-августундагы No 516 токтому менен бекитилген кооптуу өндүрүш объекттериндеги өнөр жай коопсуздугу жаатында.

6. Идиштерди жасоонун долбоорлору жана спецификациялары белгиленген тартипте макулдашылууга жана бекитилүүгө тийиш (Кыргыз Республикасындагы техникалык шарттарды жана инженердик тармактарга кошуунун тартибин камсыз кылуу эрежелеринин 4-пункту. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2009-жылдын 10-февралындагы № 100 токтому).

Даярдоо, реконструкциялоо, монтаждоо, ишке киргизүү, оңдоо же эксплуатациялоодо зарылчылыгы келип чыгышы мүмкүн болгон долбоордук жана ченемдик документтердеги өзгөртүүлөр долбоорду жана (же) ченемдик документтерди иштеп чыгуучу уюм менен макулдашылууга тийиш ( мындан ары - ЧД) идиш үчүн. Эгерде бул шартты аткаруу мүмкүн болбосо, долбоордогу жана ЧДдеги өзгөртүүлөрдү адистештирилген уюм менен (долбоорду жана (же) идиштин ченемдик документациясын иштеп чыккан уюм менен) макулдашууга жол берилет.

7. Химия өнөр жайларында колдонулуучу идиштерди долбоорлоодо кооптуу өндүрүштүк объекттердин өнөр жай коопсуздугу чөйрөсүндө иштеген уюмдар үчүн өнөр жай коопсуздугунун жалпы эрежелеринин талаптары эске алынууга тийиш.

 

§ 2. Ушул Эрежелерди бузгандык үчүн жоопкерчилик

 

8. Эрежелер идиштерди долбоорлоо, даярдоо, реконструкциялоо, монтаждоо, жөндөө, оңдоо, техникалык диагностикалоо жана эксплуатациялоо менен алектенген бардык кызмат адамдары, адистер, кызматкерлер үчүн милдеттүү. Ушул Эрежелерди бузган адамдар Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчилик тартат (Ашыкча басымда иштеген жабдууларды пайдаланган кооптуу өндүрүш объекттеринин өнөр жай коопсуздугу жөнүндө Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн токтомуна тиркеме 2021-жылдын 20-январындагы № 19).

 

§ 3. Аварияларды жана кырсыктарды иликтөөнүн тартиби

 

9. Басым менен иштөөчү идиштерди эксплуатациялоого байланыштуу аварияларды жана кырсыктарды иликтөө "Эмгекти коргоо жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамында жана өндүрүштөгү аварияларды иликтөө жана эсепке алуу боюнча нускамада Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн токтому менен белгиленген тартипте жүргүзүлүүгө тийиш (Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2001-жылдын 27-февралындагы № 64, 2013-жылдын 10-сентябрындагы № 509, 2020-жылдын 5-июнундагы № 304, 2013-жылдын 10-сентябрындагы No 509, 2013-жылдын 10-сентябрындагы No 64 токтомуна өзгөртүүлөрдү киргизүү боюнча).

Эскертүү: Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлигинин 2023-жылдын 3-августундагы № 01-13/159 буйругуна ылайык, Эрежелерде расмий тилдин текстинде айырмачылыктар бар.

10. Кыргыз Республикасынын Жаратылыш ресурстар, экология жана техникалык көзөмөл министрлигине караштуу Экологиялык жана техникалык көзөмөл кызматында катталган басымдуу идиштерди тейлөөгө байланыштуу болгон ар бир авария, адам өлүмүнө алып келген же топтук авария жөнүндө алардын ээси бул жөнүндө Кыргыз Республикасынын Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министрлигине караштуу Экологиялык жана техникалык көзөмөл кызматы жана башка уюмдар Өндүрүштүк кырсыктарды иликтөө жана каттоо нускоосунда (Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2007-жылдын 19-майындагы № 300 токтому менен) белгиленген тартипте 2001-жылдын 27-февралындагы № 509, 2020-жылдын 5-июнундагы № 304) билдирүүгө милдеттү.

Эскертүү: Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлигинин 2023-жылдын 3-августундагы № 01-13/159 буйругуна ылайык, Эрежелерде расмий тилдин текстинде айырмачылыктар бар.

11. Авариянын же кырсыктын жагдайларын жана себептерин иликтөө үчүн Кыргыз Республикасынын Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министрлигине караштуу Экологиялык жана техникалык көзөмөл кызматынын өкүлү келгенге чейин уюмдун администрациясы эгерде бул адамдардын өмүрүнө коркунуч келтирбесе жана авариянын андан ары өнүгүшүнө алып келбесе, авариянын (кырсыктын) бүткүл кырдаалынын коопсуздугун камсыз кылууга милдеттү.

 

2-бөлүм. Идиштердин түзүлүшү

 

§ 4. Жалпы талаптар

 

12. Идиштердин түзүлүшү эксплуатациялоонун эсептик мөөнөтүнүн ичинде ишенимдүүлүгүн жана коопсуздугун камсыз кылууга жана техникалык экспертизадан өткөрүү, тазалоо, жууп-тазалоо, толук бошотуу, тазалоо, оңдоо, темирди жана кошулмаларды оперативдүү башкаруу мүмкүнчүлүгүн карашы керек.

13. Ар бир идиш үчүн эксплуатациялоо шарттарын эсепке алуу менен эсептик кызмат мөөнөтү белгиленүүгө жана паспортто көрсөтүлүүгө тийиш.

14. Идиштерди тышкы жана ички кароону болтурбоочу приборлор (аралаштыргычтар, катушкалар, көйнөктөр, пластиналар, тосмолор жана башка түзүлүштөр) эреже катары, алынуучу болушу керек.

Ширетилген түзүлүштөрдү колдонууда, аларды сырткы жана ички текшерүүлөрдөн өткөрүү жана кийин орнотуу үчүн алып салуу мүмкүнчүлүгү болушу керек. Бул приборлорду алып салуу жана орнотуу тартиби идиштин эксплуатациялоочу нускамасында көрсөтүлүшү керек.

15. Эгерде идиштин түзүлүшү Эрежелердин талаптарында каралган тышкы жана ички текшерүүлөрдү же гидравликалык сыноолорду жүргүзүүгө жол бербесе, эксплуатациялоо боюнча колдонмодо идиштин түзүлүшүн иштеп чыгуучу контролдун методологиясын, жыштыгын жана көлөмүн, ошондой эле идиштин түзүлүшүн текшерүүнүн көлөмүн көрсөтүүсү керек, ишке ашыруу кемчиликтерди өз убагында табуу жана жоюуну камсыз кылат. Колдонмодо мындай көрсөтмөлөр жок болгон учурда контролдун методологиясы, мезгилдүүлүгү жана көлөмү адистештирилген уюм тарабынан аныкталат.

16. Ички түзүлүштөрдүн конструкциясы гидравликалык сыноодо идиштен абаны жана гидравликалык сыноодон кийин сууну чыгарууну камсыз кылууга тийиш.

17. Идиштерде сууну толтуруу жана агызуу, ошондой эле гидравликалык сыноо учурунда абаны чыгаруу үчүн арматуралар болушу керек.

18. Ар бир идиш аны ачуунун алдында идиште басымдын жоктугуна байкоо жүргүзүүгө мүмкүндүк берүүчү клапан же башка түзүлүш менен камсыз болушу керек; бул учурда чөйрөнүн чыгышы коопсуз жерге багытталышы керек.

19. Идиштердин жана алардын элементтеринин бекемдигин эсептөө Кыргыз Республикасынын Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министрлигине караштуу Экологиялык жана техникалык көзөмөл кызматы менен макулдашылган ЧД боюнча жүргүзүлүүгө тийиш. Циклдик жана алмашып туруучу жүктөрдүн шарттарында иштөөгө арналган идиштер бул жүктөрдү эске алуу менен бекемдик үчүн долбоорлонууга тийиш.

Нормативдик ыкма жок болгон учурда бекемдикти эсептөө адистештирилген илимий уюм менен макулдашылган методология боюнча жүргүзүлүүгө тийиш.

20. Эксплуатациялоо учурунда мейкиндикте абалын өзгөрткөн идиштерде алардын оодарылып кетүүсүнө жол бербөөчү түзүлүштөр болууга тийиш.

21. Ысык газдар менен ысытылган идиштердин конструкциясы басым астында дубалдардын долбоордук температурага чейин ишенимдүү муздатуусун камсыз кылууга тийиш.

22. Люктардын, тешиктердин жана арматуралардын тешиктерин бекемдөөчү шакекчелерди ширетүүнүн сапатын текшерүү үчүн шакекчеде, эгерде ал сыртынан ширетилген болсо, ал эми дубалда шакекче ичтен ширетилген болсо, идиштин жиптүү башкаруу тешиги болушу керек.

Бул талап корпустун сыртына ширетилген катмарларга же башка бекемдөөчү элементтерге да тиешелүү.

Басымсыз тышкы элементтердин (мисалы, катмарлардын) эң төмөнкү жерлеринде дренаждык тешиктери болушу керек.

23. Идиштердин жерге туташтыргычы жана электр жабдуулары электр жабдууларын жерге туташтыруучу түзүлүштөрдү ишке ашыруунун долбооруна жана стандарттарына жана Кооптуу өндүрүштүк объектилердин өнөр жай коопсуздугунун эрежелерине (“Кооптуу өндүрүштүк объекттердин өнөр жай коопсуздугу жөнүндө” Кыргыз Республикасынын 2.08. 2026 № 160 Мыйзамына ылайык келүүгө тийиш.) белгиленген тартипте ашыкча басым астында иштеген жабдуулар колдонулат.

Эскертүү: Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлигинин 2023-жылдын 3-августундагы № 01-13/159 буйругуна ылайык, Эрежелердин текстинде, Мыйзамдын датасы дал келбейт.

 

§ 5. Люктар, кичине люктар, капкактар

 

24. Идиштерди кароону, тазалоону жана оңдоону, ошондой эле жыйыла турган ички түзүлүштөрдү монтаждоону жана демонтаждоону камсыз кылуу үчүн идиштер керектүү сандагы люктар жана кароо кичине люктары менен жабдылышы керек.

Цилиндрдик корпустан жана аларга бекитилген түтүктөрү бар тордон (жылуулук алмаштыргычтар) турган идиштер жана криогендик суюктуктарды ташуу жана сактоо үчүн арналган идиштер, ошондой эле 1 жана 2-класстагы коркунучтуу заттар менен иштөө үчүн арналган идиштер Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2015-жылдын 22-апрелиндеги № 235 токтому менен бекитилген, бирок коррозияга жана масштабга алып келбеген химиялык заттардын кооптуулугун классификациялоонун жана маркировкалоонун эл аралык стандарттарын киргизүү боюнча ушул Эрежелердин 15 пуктундагы талабын эске алуу менен идиштердин диаметрине карабастан люксуз жана кичине люксуз даярдоого уруксат берилет.

25. Ички диаметри 800 ммден ашкан идиштерде люктар, ал эми ички диаметри 800 мм жана андан аз болгон идиштерде кичине люктар болууга тийиш.

26. Тегерек люктардын ички диаметри 400 мм кем эмес болууга тийиш. Тунук эң кичине жана эң чоң огу боюнча сүйрү люктардын өлчөмдөрү 325 × 400 мм кем эмес болушу керек.

Тегерек люктардын ички диаметри же сүйрү кичине люктардын эң кичине огу боюнча өлчөмү 80 мм кем эмес болушу керек.

27. Люктар, кичине люктар тейлөө үчүн жеткиликтүү жерлерде жайгаштырылышы керек. Барокамералардагы көрүү терезелеринин түзүлүшүнө, жайгаштырылышына жана тейлөөсүнө карата талаптар долбоорлоочу уюм тарабынан аныкталат жана даярдоочунун орнотуу жана эксплуатациялоо нускамаларында көрсөтүлөт.

28. Люктун капкактары алынуучу болушу керек. Вакуумдук изоляцияланган идиштерде ширетүүчү капкактарга жол берилет.

29. Салмагы 20 кгдан ашкан капкактар ​​аларды ачуу жана жабуу үчүн көтөрүүчү-буруучу же башка түзүлүштөр менен жабдылышы керек.

30. Шарнирлүү же илгичтүү болттордун, кыскычтардын конструкциясы, ошондой эле люктар, капкактар ​​жана алардын фланецтери үчүн кысуучу түзүлүштөр алардын өзүнөн-өзү жылып кетүүсүнө жол бербөөгө тийиш.

31. Эгерде идиштерде ички диаметри Эрежелердин 26-пунктунда люктар үчүн көрсөтүлгөндөн кем болбогон арматуралар, фланецтик бириктиргичтер, алынуучу түбү же капкактары бар болсо, анда ички текшерүү жүргүзүү люктарды бербөөгө уруксат мүмкүнчүлүгүн камсыз кылат. («Ашыкча басымда иштеген жабдуулар колдонулган кооптуу өндүрүштүк объекттердин өнөр жай коопсуздугунун эрежелери» Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2021-жылдын 1-ноябрындагы No 19 токтому, 3, 10 пунктар).

 

§ 6. Идиштердин түбү

 

32. Идиштерде төмөнкү түптөр колдонулат: эллипстик, жарым шардык, торосфералык, сфералык жалындуу эмес, конус түрүндөгү фланецтүү, конустук жалындуу эмес, жалпак фланецтүү, жалпак жалындуу эмес.

33. Эллиптикалык түптөр ички бети боюнча өлчөнгөн томпок бөлүктүн бийиктиги түбүнүн ички диаметринен 0,2 кем эмес болууга тийиш. Адистештирилген илимий уюм менен макулдашуу боюнча бул маанини төмөндөтүүгө жол берилет.

34. Торосфералык (коробка) түбүндө төмөнкүлөр болушу керек:

- ички бети боюнча өлчөнгөн томпок бөлүктүн бийиктиги ички диаметрден 0,2 кем эмес;

- фланецтин ички радиусу түбүнүн ички диаметринен 0,1 кем эмес;

- борбордук бөлүктүн ички ийри радиусу түбүнүн ички диаметринен көп эмес.

35. Сфералык тосмосуз түптөр ширетилген фланецтер менен колдонулушу мүмкүн, мында:

- түбүндөгү шардын ички радиусу идиштин ички диаметринен ашпоого тийиш;

- фланецтин түбү менен ширетилген байланышы үзгүлтүксүз өтүү менен жүргүзүлөт.

36. Ширетилген томпок түбүндө, жарым шар формасындагыларды кошпогондо, ширетүүлөрдүн хорда боюнча жайгашуусу менен бир нече бөлүктөн турган, ширетүүчүнүн огунан түбүнүн борборуна чейинки аралык түбүнүн ички диаметри 1/5тен ашпоого тийиш.

Томпок түбүнүн тегерек тигиштери түбүнүн ортосунан түбүнүн ички диаметринин 1/3 бөлүгүнөн ашпаган аралыкта жайгаштырылышы керек.

37. Конус түрүндөгү жалындуу түбү 45°тан ашпаган борбордук бурчка ээ болууга тийиш. Конус түбүнүн борбордук бурчу аппарат куруу боюнча адистештирилген илимий уюмдун корутундусу боюнча көбөйтүлүшү мүмкүн.

38. Механикалык тешүү жолу менен жасалган шакекче оюгу жана цилиндр түрүндөгү бөлүгү (капталы) бар жалпак түбү согмалардан жасалууга тийиш. Фланец жалпак түбүн барактан жасоого жол берилет, эгерде фланец барактын четин 90° ийилүү менен штамптоо же тоготуу жолу менен аткарылса.

39. Идиштердин фланецтүү жана өткөөл элементтери үчүн, дөңсөө түбүнөн, компенсаторлордон жана ширетүүчү арматуралар үчүн узун моюндарынан тышкары, фланецтүү элементтин тегеректөөнүн башталышынан фланецтүү четине чейинки аралык фланец элементи, дубалдын калыңдыгына жараша жок дегенде 1 таблицада көрсөтүлгөндөн кем болбошу керек.