КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ЭКОНОМИКА МИНИСТРЛИГИ

БУЙРУК

2015-жылдын 27-февралы № 45

Туруктуу өнүктүрүүнү стратегиялык пландоо боюнча методологияны жана Стратегиялык пландаштыруунун негиздерине ылайык мамлекеттик стратегиялык документтерди баалоо жана инвентаризациялоо боюнча методологияны бекитүү жөнүндө

Мамлекеттик стратегиялык документтерди иштеп чыгуу процессиндеги  катышуучуларга методологиялык колдоо көрсөтүү, стратегиялык башкаруу принциптерин аткаруу бийлик органдарында жайылтуу, стратегиялык документтерди иштеп чыгуунун сапатын жогорулатуу максатында, ошондой эле 2014-жылдын 15-сентябрындагы № 530 “Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн айрым ченем жаратуу ыйгарым укуктарын аткаруу бийлигинин бир катар мамлекеттик органдарына өткөрүп берүү жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн токтомуна ылайык,

БУЙРУК КЫЛАМ:

1. Төмөндөгү тиркелген “Туруктуу өнүктүрүүнү стратегиялык пландоо боюнча методологиясы" (1-тиркеме) жана “Стратегиялык пландаштыруунун негиздерине ылайык мамлекеттик стратегиялык документтерди баалоо жана инвентаризациялоо боюнча методологиясы” (2-тиркеме) (мындан ары - Методологиялар) бекитилсин.

2. Министрликтер, мамлекеттик комитет, административдик ведомстволор жана башка мамлекеттик органдар мамлекеттик стратегиялык документтерин иштеп чыгууда, баалоодо жана инвентаризациясын жүргүзүүдө Методологияларды колдонушсун.

3. Финансылык жана уюштуруу-техникалык камсыздоо башкармалыгынын документациялык камсыздоо, контролдоо жана уюштуруу иштери бөлүмү министрликтердин, административдик ведомстволордун, статс-катчынын, министрдин орун басарларына, түзүмдүк бөлүмдөрдүн жетекчилерине, министерствого караштуу органдарына жеткирсин.

4. Бул буйрук расмий жарыяланган күндөн тартып күчүнө кирет.

5. Бул буйруктун аткарылышын камсыздоо министрдин орун басары К.Дж.Джакыповго жүктөлсүн.

 

Министр

Т.Сариев

 

1-тиркеме Кыргыз Республикасынын Экономика министрлигинин 2015-жылдын 27-февралындагы № 45 буйругу менен бекитилген

Туруктуу өнүктүрүүнү стратегиялык пландаштыруу боюнча Методологиясы

1.    Негизги жоболор

 

1. Азыркы Туруктуу өнүктүрүүнү стратегиялык пландаштыруу боюнча Методологиясы (мындан ары - Методология) мамлекеттик стратегиялык документтердин иштеп чыгышынын тартибин аныктайт.

2. Методология мамлекеттик стратегиялык документтерди (стратегиялык документ) иштеп чыгууда колдонулуп жана аларды унификациялоого жана тутумдаштырууга багытталган.

3. Стратегиялык документтердин максаттары жана милдеттери мамлекеттик башкаруунун системасынын төмөнкү элементтери аркылуу түзүлөт:

I) башкаруунун мамлекеттик институттары;

II) мыйзам чыгаруу;

III) кадрдык потенциал;

IV) текшерилген саясый чечимдерди кабыл алуу үчүн маалыматтардын жеткиликтүүлүгү жана ишенимдүүлүгү.

Мамлекеттик стратегиялык документ – бул мамлекеттик саясат тарабынан мамлекеттик стратегиялык пландаштыруунун шайманы, ал белгиленген формадагы жазуу түрүндөгү расмий документ түрүндө иштелип чыгат, ишке ашыруу мөөнөттөрү боюнча чектелген жана тийиштүү ченемдик укуктук акт менен бекитилген деңгээлге жана тартипке ээ.

2. Жумушчу топ. Стратегиялык документтерди иштеп чыгуу боюнча даярдануу

 

1. Стратегиялык документтин долбоорун иштеп чыгуу үчүн, демилге кылган мамлекеттик орган менен жумушчу топ бекитилет.

2. Топтун курамына, тармактын адистерден тышкары, зарылдыгына жараша юриспруденция, финансы жана экономика тармагындагы адистер, мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын өкүлдөрү, экологдор, айлана чөйрөнү коргоо суроолору боюнча адистер, мамлекеттик башкаруу жана коррупциянын алдын алуу жана этнос аралык маселелер боюнча эксперттер киргизилет. Андан тышкары жумушчу топтун курамына башка адистер, ошондой эле кызыкдар тараптардын өкүлдөрү кириши мүмкүн. Жумушчу топтун курамы туруктуу өнүктүрүү моделинин түзүмдөрүн иштеп чыгууну эске алуу менен түзүлүш керек жана бул сапаттуу стратегиялык документти иштеп чыгууга мүмкүндүк берет.

3. Стратегиялык документтерди иштеп чыгуу процесси мамлекеттик башкаруунун тийиштүү органдарынын, региондук өкүлчүлүктөрүнүн, эл аралык уюмдардын, өкмөттүк эмес уюмдардын жана жарандык сектордун бардык кызыкдар тараптары тыгыз өнөктөштүктө жана өз ара аракеттенүүдө ишке ашырылышы керек.

3. Стратегиялык документтерди түзүүдө ишти уюштуруунун стадиялары.

 

Стратегиялык документтерди иштеп чыгуудагы ишти уюштуруу төмөнкүдөй этаптарды болжолдойт:

1-этап: Стратегияларды иштеп чыгуу процессин расмий демилгелөө;

2-этап: Бекитилген, өзүнө төмөнкүлөрдү камтыган уюштуруу планы:

- Стратегияны иштеп чыгуу процессинин координациялык механизми жана башкаруу схемасы;

- жумушчу топтун курамы;

- эл аралык донор уюмдар менен кызматташуу боюнча иш-чаралар;

- жарандык коом жана процесстин башка катышуучулары менен маалыматтык-билим берүүчү иш-чараларды кошо, өз ара аракеттенүүнүн форматтары жана жол-жоболору;

- стратегиянын эки ортодогу жана финалдык жыйынтыктарын талкуулоо менен байланышкан башка уюштуруу иш-чаралары.

3-этап: Стратегиялардын долбоорлорун бекитүүнүн процессин коштоо.

4. Стратегиялык документтерди иштеп чыгуудагы стандарттык талаптар

 

1. Бөлүмдөрдү даярдоо боюнча жалпы талаптар

Жалпысынан бөлүмдөрдү иштеп чыгууга карата жалпы талаптар төмөнкүлөрдү аткарууга алып келет:

1) Өлкөнү өнүктүрүүнүн учурдагы тенденцияларына, төмөнкүлөрдү кошо терең талдоо жана баалоо жүргүзүүгө.

2) Тармактык жана сектордук пландардан, табылган көйгөйлөрдү эске алуу менен стратегияны бүткөрүү учуруна каалаган абалга жетишүүнүн ниеттеринен улам максаттарды негиздөө жана коюу.

3) Коюлган максаттардын конкреттүү натыйжаларга багытталгандыгы.

4) Коюлган максаттардын калк үчүн ыңгайлуулугу.

5) Коюлган максаттардын чындыгы жана реалдуулугу.

6) Коюлган максаттарга карай жылуу үчүн артыкчылыктуу багыттарды аныктоо жана артыкчылыктуу багыттарды баяндоо дагы табылган көйгөйлөрдүн негизинде ишке ашырылышы керек, аларды чечүү кыска ыкма же айрыкча ишенимдүү түрдө максаттарга карай жылууга мүмкүндүк берет.

7) Ар бир артыкчылыктуу багыттар боюнча конкреттүү милдеттерди жана аларды чечүү боюнча аракеттердин/чараларын коюу зарыл.

8) Чаралардын планы конкреттүү бир министрлик, ведомство жана жалпы Өкмөт үчүн Стратегиялык документти ишке ашыруу боюнча "Иш-чаралар Планы" болуп калышы керек.

9) Стратегиялык документтин аракеттеринин/чараларынын планы мүмкүн болгон бардык булактардан реалдуу каржылоо менен камсыз кылынышы керек, аны Стратегиялык документтин планын бюджеттештирүүнүн стадиясында табуу керек.

5. Маалыматтык материалдарды колдонуу боюнча рекомендациялар

 

Иштин жүрүшүндө төмөндөгүдөй документтерди жана маалыматтык материалдарды жетекчиликке алуу сунушталат:

- Туруктуу өнүктүрүүгө өтүү боюнча Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн  Программасы жана улуттук стратегиялык документтер;

- тийиштүү министрликтердин, ведомстволордун, региондордун стратегиялык жана программалык документтери;

- алдыдагы үч-беш жылга орто мөөнөттөгү бюджеттин болжолу;

- алдыдагы үч-беш жылга өлкөгө жардам кылуу донордук стратегиясы;

- миң жылдыкты өнүктүрүүнүн максаттары (МЖӨМ) боюнча отчеттор;

- Кыргыз Республикасында элдин биримдигин  жана этнос аралык мамилелерин бекемдөө чөйрөсүндөгү концепциялар;

- гендердик теңдикке жетишүү чөйрөсүндөгү стратегиялык документтер;

- туруктуу өнүктүрүүнү стратегиялык пландаштыруу боюнча башка маалыматтык жана методологиялык материалдар.

6. Стратегиялык документтердин бөлүмдөрүнүн структурасы

 

Бөлүмдөрдүн жалпы көлөмү 10 беттен ашпаш керек, анын ичинде:

1) Учурдагы кырдаалды жалпы баалоо - 2-6 бетке чейин, коюлган көйгөйлөрдүн масштабына жараша.

2) Жетишкендиктер жана көйгөйлөр - 2/3 бет.

3) Максаты - 1/3 бет.

4) Артыкчылыктар - 1/3 бет.

5) Ар бир артыкчылык боюнча милдеттер жана аракеттер/чаралар - 2-4 бетке чейин.

6) Күтүлгөн натыйжалар - 1/3 бет.

7) Ыңгайлуу өбөлгөлөр жана тобокелдиктер - 2/3 бет.

7. Стратегияга карата жалпы талаптар

 

Жалпысынан стратегиялык документтерге жалпы талаптар төмөнкүлөргө алып келет:

- жарандардын басымдуу көпчүлүгү үчүн жаңы Программанын жагымдуулугу;

- туруктуу өнүктүрүүгө өтүүнү эске алуу менен максаттарды жана милдеттерди коюунун жаңы экендиги;

- өлкөнүн жарандарынын бардык категорияларына багытталгандыгы;

- туруктуу өнүктүрүүгө өтүү шарттарында чаралардын саясатынын чындыгы жана реалдуулугу;

- коомдун биригиши жана мамлекетке ишенимдин өсүшү;

- стратегияны ишке ашыруунун мезгилине пландаштырылган ири инвестициялык долбоорлорду ишке киргизүүнүн социалдык пайдасын жана экологиялык кесепеттерин баалоо;

- конкреттүү жыйынтыктарга багытталгандыгы;

- туруктуу өнүктүрүүгө өтүү этабында региондук адистешүүнүн долбоордук-максаттуу моделине өтүү;

- адамдын ден соолугуна жана курчап турган чөйрөгө минималдуу терс таасири бар долбоорлорду ишке ашырган бизнес субъекттери үчүн жеңилдиктер.

I бөлүк. Стратегиялык документтердин иштеп чыгуу этаптары

 

Стратегиялык документтердин иштеп чыгуунун этаптары туруктуу өнүктүрүүнүн моделинин базалык принциптеринин негизинде жасалат:

1-кадам: Максат коюу

Максат программа аяктаган учурга тармакты же секторду өнүктүрүүдө каалаган абалга жетишүүнүн тармактык жана сектордук пландарынан жана ниеттеринен улам аныкталат.

Максаттарды түзүүдө стандарттык талаптар:

- формасы боюнча кыскалыгы;

- мазмуну боюнча сыйымдуулугу;

- конкреттүүлүгү жана мазмунунун тактыгы;

- Ченөөлүүлүгү (артыкчылык берилет);

- саясаттын чаралары боюнча негиздүүлүгү;

- ресурстары боюнча реалдуулугу.

Ийгиликсиз түзүлгөн максаттын критерийлери:

- ашыкча текебердик;

- популизм;

- көзгө көрүнбөстүгү;

- максаттын чаржайыттуулугу;

- негиздөөнүн начардыгы.

Бул кадамдагы жаңылык социалдык, экономикалык жана экологиялык аспекттердин өз ара байланышын жана өз ара көз карандылыгын эсепке алуу болуп калат.

Максат туруктуу өнүктүрүүнүн ушул базалык түзүүчүлөрүнөн улам түзүлөт.

Туруктуу өнүктүрүүнүн моделине өтүүнүн этабында максаттарды түзүүнүн жагымдуулугунун критерийлери:

- туруктуу өнүктүрүүгө өтүү жана адам алган, колдон келсе өлчөөгө боло турган пайда;

- тоолуу аймактарды кошо, жакырчылыкты кыскартуу;

- экологиялык тобокелдиктерди башкаруу аркылуу ресурсту үнөмдөөчү өндүрүш;

- калдыктарды минималдаштыруу;

- жер жана суу ресурстарын колдонуунун натыйжалуулугу;

- энергия үнөмдөөчү технология;

- ден соолуктун сапаты жана курчап турган чөйрөнү булгоонун деңгээли;

- туруктуу өнүктүрүүнү башкаруу үчүн адистерге билим берүү жана бүтүрүп чыгаруу;

- курчап турган чөйрөнү коргоо үчүн маданияттын жана жоопкерчиликтин деңгээли.

Мамлекеттик стратегиялык документтин максатына жана багытына жараша бул критерийлер ар кандай  деңгээлинде көрсөтүлүшү мүмкүн.

2-кадам: Өнүктүрүүнүн учурдагы тенденцияларын талдоо жана баалоо:

Өнүктүрүүнүн учурдагы тенденцияларын талдоо жана баалоонун, көйгөйлөрдү жана жетишкендиктерди табуунун бул кадамы коюлган максатты карай жылуу үчүн "башат чекитин" аныктоо үчүн өзгөчө маанилүү.

Бул кадам ошондой эле көйгөйлөрдү жана жетишкендиктерди табуунун көз карашынан алганда дагы маанилүү, анын негизинде кийинки кадамда өнүктүрүүнүн артыкчылыктуу багыттары аныкталат.

Бул бөлүмдө каралган тармактын, сектордун, ведомствонун учурдагы тенденцияларын талдоо (баалоо) жүргүзүш керек. Ошондой эле бул бөлүмдө төмөнкүлөрдү көрсөтүү зарыл:

- стратегиялык документтеги каралган чөйрөдөгү 3-5-жылдар аралыгындагы натыйжалар;

- стратегиялык документтеги каралган чөйрөдөгү негизги көйгөйлөр;

- стратегиялык документтеги каралган чөйрөнүн өнүгүшүнө тоскоолдук болгон факторлор.

Бул кадамда туруктуу өнүктүрүүнүн моделине өтүүнү эсепке алуу менен кызыкдар тараптардын чөйрөсүн кеңейтүү жана экономикалык процесстердин, социалдык аспектилердин, жакырчылыкты кыскартуунун, жана курчап турган чөйрөнүн абалынын маселелерин кошо өз ара таасирлерине талдоо жана баалоо жүргүзүүгө жөндөмдүү аналитиктердин тобун аныктоо максатка ылайык болот.

Экономикалык процесстердин адам өнүгүүсүнө, курчап турган чөйрөгө болгон таасирин талдоо жана баалоо

 Бул байланыштардын жана өз ара таасирдин көп фактордуу татаалдыгынан улам адамды, төмөнкүлөрдү кошо, өнүктүрүүнүн көз карашынан алганда алардын ичинен айрыкча маанилүүсүнө талдоо жүргүзүү максатка ылайык:

- адамдын ден соолугуна жана жашоо турмушунун сапатына таасир көрсөтө ала турган курчап турган чөйрөнүн (жердин, суунун, абанын) абалынын көрсөткүчтөрү;

- калктын жашоо турмушунун деңгээлинин тармакты/секторду өнүктүрүүнүн көрсөткүчтөрүнүн жана курчап турган чөйрөнүн абалына логикалык жана сандык байланышы;

- тармакты же секторду өнүктүрүүнүн курчап турган чөйрөгө жана эмгекке жөндөмдүү калктын жумуштуулугуна тийгизген таасиринин көрсөткүчтөрү;

- сектордун энергия натыйжалуулугунун көрсөткүчтөрү;

- тамак аш продуктыларынын сапаты, экологиялык таза өндүрүш жана калктын ден соолугу;

- социалдык инфраструктуранын көрсөткүчтөрүн талдоо жана ага жетишүүнү баалоо;

- жыныс/жаш категорияларына бөлүү менен демографиялык кырдаалды талдоо жана баалоо;

- жашыл жумуш орундарын түзүү үчүн экологиялык жагымдуу долбоорлорду инвестирлөө.

Экологиялык факторлор түздөн-түз жашоо турмуштун сапатынын төмөнкү сыяктуу көрсөткүчтөрүнө таасир тийгизет: ден соолук, тамак аш продуктылары, эмгек шарттары жана калктын кирешеси, турак жай шарты

Талдоо жүргүзүүдө өзгөчө көңүлдү төмөнкүдөй факторлорго буруу керек:

- абанын, жер кыртышынын, суунун булгануу деңгээли;

- калктын турак-жай - коммуналдык кызмат көрсөтүүлөрүнө жетишүүсү: турак жай, ичүүчү таза суу, канализация, таштанды жыйноо менен камсыздалышы;

- уй чарбачылыгында энергиянын типтерин колдонулушу;

- калктын аялуу тобун социалдык жактан коргоону камсыз кылуу боюнча чаралар.

Реалдуу өндүрүштүн, курчап турган чөйрөнүн абалынын жана социалдык өнүктүрүүнүн, жакырчылыкты кыскартууну кошо, (агрардык сектордун мисалында) өз ара таасирлерин талдоо жана баалоо

 Жаратылыш ресурстарынын сапаты жана жакырчылык менен (айыл чарбасынын мисалында) өз ара аракеттенүүдө реалдуу өндүрүштү талдоону жана баа берүүнү төмөнкүдөй өз ара байланыштар жана көрсөткүчтөр боюнча жүргүзүү сунушталат:

- айыл чарбасы менен алектенген жумушчулардын жакырчылыгынын көрсөткүчтөрү;

- айыл чарба өндүрүшүндө колдонулуучу жаратылыш ресурстарынын (жердин жана суунун) абалынын көрсөткүчтөрү;

- жаратылыш ресурстарынын абалынын көрсөткүчтөрү менен өндүрүштүн көлөмүнүн жана өстүрүлүүчү өсүмдүктүн түшүмдүүлүгүнүн көрсөткүчтөрүнүн ортосундагы логикалык жана сапаттык байланыш;

- жаратылыш ресурстарынын абалынын көрсөткүчтөрү менен фермерлердин кирешелеринин көрсөткүчтөрүнүн ортосундагы логикалык жана сандык байланыш;

- фермердин кирешелеринин жана жакырчылыктын көрсөткүчтөрүнүн ортосундагы логикалык жана сандык байланыш.

Тармактагы (сектордогу) кырдаалды талдоо үчүн ретроспективдүү мезгил стратегиялык мезгилди камтышы керек. Көйгөйлөрдүн табылган топтому жана 3-кадамда коюлган максаттарга карай жылуунун артыкчылыктуу багыттарын аныктоо үчүн жетишүүлөр учурдагы кырдаалды терең талдоонун негизги индикатору болуп калышы керек.

Өнүктүрүүнүн экономикалык, экологиялык жана социалдык тенденцияларынын гендердик талдоосу боюнча методологиялык сунуш-көрсөтмөлөр

Туруктуу өнүктүрүүдөгү тенденцияларды гендердик талдоо аялдар жана эркектер үчүн тең укуктук жана тең мүмкүнчүлүктөрдү камсыз кылуу туруктуу өнүктүрүүнүн негизги 3 компонент боюнча каралат:

- экономикада: эмгекке бирдей укуктары; экономикалык ишкердүүлүккө катышууга бирдей мүмкүнчүлүктөр; эмгектин бирдей баалуулугу; киреше табууга бирдей мүмкүнчүлүк;

- экологияда: жаратылыш ресурстарын пайдаланууга бирдей мүмкүнчүлүк алуу; коопсуз айлана чөйрөгө бирдей укук;

- социалдык өнүгүүдө: социалдык жыргалдарга бирдей мүмкүнчүлүк; социалдык коргоого бирдей мүмкүнчүлүк.

Учурдагы абалдын толук кандуу сүрөттөлүшүн алуу үчүн социалдык өнүктүрүү блогунда гана эмес, экономика жана экология маселелери боюнча да маалыматтарды жыныстык жактан ажыратуу менен чогултуу зарыл. Алынган маалыматтарды баалоо керек жана гендердик айырмачылыктар кайда жана кантип пайда болгондугуна жана бул айырмачылыктар проблемалардын пайда болушуна кандайча таасир бергендигине жараша тыянак чыгаруу керек.

3-кадам: Өнүктүрүүнүн моделин тандоо

Региондорду туруктуу өнүктүрүү үчүн өнүктүрүүнүн эскирип калган тармактык ыкмалардын ордуна ар бир регионду өнүктүрүүнүн адистешүүсүнө жана региондор аралык интеграцияга негизделген заманбап долбоордук-максаттуу модель сунушталат.

Стратегиялык документтердин өтмө бөлүмү болуп регионалдык өнүктүрүүнүн бөлүмү болуу зарыл, анын ичинде мамлекеттин ичинде жана анын чегинде ар бир облустун, райондун, айылдын конкуренттик артыкчылыктарын көрсөтүү зарыл, мисалы: мамлекеттин бир катар агрардык региондорунда экологиялык таза өндүрүмдү чыгаруу.

4-кадам: Артыкчылыктуу багыттар

Бөлүмдүн бул бөлүгүндө талдоонун негизинде табылган көйгөйлөрдөн улам жана ал топтомдордон артыкчылыктуу багыттардын тизмегин түзүү зарыл.

Бул кадамда сектордук, тармактык жана региондук артыкчылыктарды улуттук стратегиясында белгиленген улуттук артыкчылыктар менен байланышын камсыз кылуу маанилүү.

Сектордук жана тармактык артыкчылыктар өнүктүрүүнүн ведомстволук ички кызыкчылыгын гана чагылдырбастан, ошондой эле туруктуу өнүктүрүүнүн улуттук стратегиялык артыкчылыктарын жылдыруунун үлүштүк инструменттери болуп кызмат кылышы керек.

Туруктуу өнүктүрүүнүн моделин эске алуу менен артыкчылыктарды түзүүнүн өзгөчөлүгү алар калк тарабынан өндүрүштүк ишти жүзөгө ашыруунун механизмин оптималдаштыруу, жаратылыш ресурстарын колдонууну жана курчап турган чөйрөгө таасир этүүнү оптималдаштыруу үчүн түзүлө тургандыгында.

Артыкчылыктарды тандоо боюнча иш төмөнкүдөй талаптарга жооп бериши керек:

- тыкыр жүргүзүлгөн талдоонун негизинде табылган көйгөйлөр боюнча ишенимдүү маалыматтарды колдонуу;

- артыкчылыктарды белгилөөнү бардык кызыкдар тараптар менен бирдикте, алардын ичинде ар бир конкреттүү сектордо/тармакта долбоорду ишке ашыруучу негизги өнөктөш, өкмөттүк эмес уюм, эл аралык уюм болууга тийиш;

- ар бир артыкчылыкты социалдык өнүктүрүүгө жана жакырчылыктын деңгээлине таасир этүү жагынан, ошондой эле реалдуу өндүрүштүн курчап турган чөйрөгө жана жаратылыш ресурстарына таасир этүүсү жагынан дагы баалоо зарыл. Кайсы артыкчылыктар гана реалдуу түрдө коюлган максаттарга жеткире тургандыгын так жана негиздүү түшүнүү үчүн таасир этүүлөргө терең талдоо жүргүзүү маанилүү;

- тандалып алынган артыкчылыктар өлкөнүн жарандарынын, кызмат көрсөтүүлөрдү керектөөчүлөрдүн кызыкчылыктарына жооп бериши жана саясий жактан аларга жетишүүнүн мүмкүнчүлүктөрүнө дал келиши керек.

5-кадам: Милдеттерди коюу

Сунушталган сектордук артыкчылыктардын ар биринин алкагында коюлган максаттарга жетишүү үчүн чечүү керек болгон негизги милдеттерди коюу зарыл. Милдеттердин саны көп болууга тийиш эмес (5тен көп эмес). Милдеттердин топтому ар бир артыкчылыктуу багыттар боюнча түзүлөт.

Ар бир артыкчылыктын алкагында коюлган милдеттер туруктуу өнүктүрүүнүн артыкчылыктарына жооп бериши керек жана төмөнкүдөй болууга тийиш: 

- реалдуу, башкача айтканда зарыл болгон финансылык ресурстардын көлөмү менен камсыздалууга тийиш;

- максатка ылайыктуу, башкача айтканда көйгөйлөрдү чечүүгө жана тандалып алынган артыкчылыктар боюнча максатка карай жылууну тездетүү үчүн каалаган жыйынтыктарды берүүгө тийиш;

- карама-каршы болбоого жана бири-бирин кайталап калбоого тийиш, башкача айтканда эгерде бир нече артыкчылыктар түзүлүп жатса, анда алар бири-бирине карама-каршы келбеш керек же бири-бирин кайталап калбаш керек; ошол эле учурда милдеттер бири-бирин толуктайт, башкача айтканда бири-бирине байланыштуу болушу мүмкүн.

6-кадам: Чаралар саясаты - аракети/чаралары/инструменттери/механизмдери

 Чаралар саясаты коюлган милдеттерди иш жүзүнө ашыруу боюнча механизмин аныктайт.

Бул коюлган милдеттердин ар бирин чечүүнүн алкагындагы конкреттүү аракет/демилге. Бир милдетти чечүү үчүн бир нече ишти аткаруу же үч жана андан көп чараларды кабыл алуу керек болуп калышы мүмкүн.

Эгерде милдеттерди чечүү "эмнеге жетишүү керек?" деген суроону болжосо, анда бул кадамда конкреттүү ишти түзүүдө суроо "милдет кантип чечилиши керек?" деп коюлушу керек. Бул үчүн чаралар, аракеттер жана механизмдер сүрөттөлүп жазылышы керек, алар жыйынтыктап келгенде өнүктүрүүнүн конкреттүү ар бир багыты боюнча мамлекеттик жөнгө салуунун саясатын түшүндүрөт. Чараларды/аракеттерди иштеп чыгуу - бул билдирилген максаттарга жетүү үчүн белгиленген артыкчылыктуу багыттардын алкагында милдеттерди чечүүнүн ыкмаларын көрсөтүү.

Эреже катары, иштелип чыккан чаралар жана аракеттер бирдиктүү бир түргө келтирилген форматына - Стратегиялык документтерди ишке ашыруу боюнча аракеттердин планына бириктирилет, ал анын ажырагыс бөлүгү болуп калат (формат тиркелет).

Бирдиктүү форматта даярдалган стратегияларды ишке ашыруу боюнча аракеттердин планы: (1) Планды бюджеттештирүү жол-жоболорун жүргүзүү үчүн негиз болуп кала тургандыгы жана (2) Планга мониторинг жүргүзүүнүн индикаторлорун иштеп чыгуунун жана Планды ишке ашыруунун жыйынтыктарын баалоо үчүн негиз болуп кала тургандыгы өзгөчө маанилүү болуп саналат.

Чараларды иштеп чыгууда маанилүү жол-жобо бул же тигил милдетти чечүүнүн сунушталган чараларын жыйынтыктардын индикаторлору аркылуу жабууну эксперттик баалоо болуп саналат. Сунушталган чаралар начар болуп калган учурда кайрадан карап чыгуу жана коюлган милдетти чечүү шек жаратпагандай жана иш-чаралардын/аракеттердин/инструменттердин сунушталган топтому менен ишенимдүү жабыла тургандай кылып күчтөндүрүү сунушталат.

Милдеттерди чечүү боюнча чараларды иштеп чыгууда белгиленген максаттардын, артыкчылыктуу багыттардын, милдеттердин жана аларды чечүүнүн каражаттарынын/чараларынын ортосундагы байланыш милдеттүү түрдө байкоодо болууга тийиш.

Мындай учурда туруктуу өнүктүрүүнүн моделин Кыргызстанда киргизүүнү эске алуу менен коюлган максаттар өзгөрүүсүз туруктуу өнүктүрүүнүн үч (экономика, адамды өнүктүрүү, экология) компонентинин жыйындысын эске алуучу артыкчылыктуу багыттардын ар бир боюнча мамлекеттик жөнгө салуу саясатынын адекваттуу чараларды түзүүнү талап кылат.

Саясаттын чаралары боюнча маалыматты төмөнкүдөй даярдоо зарыл:

- бириктирилген форматта бөлүмдүн мазмундук бөлүгү катары;

- бир түргө келтирилген тиркелген форматы (№ 1 тиркеме) боюнча "Стратегияны ишке ашыруу боюнча чаралардын/аракеттердин Планы" катары;

- бюджеттик жана бюджеттик эмес каражаттарды кошо (№ 2 тиркеме) стратегияны ишке ашыруу мезгилинде каржылоонун бардык булактары боюнча "Пландын чараларын жана аракеттерин ишке ашырууга финансылык ресурстарды баалоо боюнча" тиркеме катары.

7-кадам: Күтүлгөн натыйжалар

Программанын "Күтүлгөн натыйжалар" бөлүмүн тийиштүү артыкчылыктар боюнча сектордук министрликтерди жана ведомстволорду болжолдоонун жана эксперттик баалоонун негизинде даярдоо пландаштырылат. Жашоо турмуштун сапатын күтүлгөн өзгөртүүлөр боюнча базалык көрсөткүчтөрдүн топтомун иштеп чыгуу сунушталат. Гендердик өзгөчөлүгү бар көйгөйлөрдү гендердик индикаторлорду киргизүү зарыл.

Ар бир сектордук министрлик боюнча күтүлгөн натыйжалар боюнча 2017-жылга карата Программаны ишке ашыруу процессинде күтүлгөн ар бир адамдын кызыкчылыгын жана пайдасын көрсөтүүчү эки-үч көрсөткүчтү иштеп чыгуу боюнча рекомендация милдеттүү болуп саналат.

8-кадам. Чакырыктарды жана тобокелдиктерди баалоо

Бул бөлүмдө стратегиялык пландарды ишке ашыруу процессинде олуттуу татаалданууга алып келиши мүмкүн болгон күтүлгөн тобокелдиктерди жана коркунучтарды белгилөө сунушталат.

Төмөнкүдөй тобокелдиктерди жана коркунучтарды талдоо жана белгилөө сунушталат:

- социалдык-саясий;

- форс-мажордук;

- экономикалык;

- тобокелдиктер жана коркунучтар;

- өлкөнүн азык-түлүк коопсуздугу;

- энергетикалык коопсуздук;

- экологиялык коопсуздук;

- уюштуруучу-укуктук;

- маалыматтык;

- жеке;

- климаттык.

Стратегиялык документтерди иштеп чыгуу процессинин катышуучулары төмөнкүдөй сунуштарды сакташы максатка ылайыктуу:

- стратегиянын чараларын ишке ашыруу убагында пайда боло турган мүмкүн болуучу тобокелдиктерди, терс кесепеттерди, потенциалдуу татаалдыктарды аныктоо;

- тобокелдиктердин жана кесепеттеринин пайда болуу даражасын баалоо;

- тобокелдиктердин таасирин компенсациялоонун/азайтуунун мүмкүндүгүн баалоо;

- күтүлгөн тобокелдиктерден жана коркунучтардан арылуу үчүн чараларды сунуштоо.

 Тобокелдиктер жана коркунучтар боюнча келтирилген позицияларды туруктуу өнүктүрүүнүн дүйнөлүк тенденциясын жана өлкөнүн ичиндеги күтүлүп жаткан тобокелдиктерди жана коркунучтарды эске алуу менен талдоо сунушталат.

9-кадам. Финансылык ресурстарды баалоо

Стратегиялык пландарды ишке ашырууга финансылык ресурстарды баалоо бирдиктүү методология боюнча (ушул документтин 2-бөлүгүн караңыз), бир түргө келтирилген бирдиктүү формат боюнча (№ 2 тиркеме) жүргүзүлүшү керек.

10-кадам: Ишке ашыруу прогрессине мониторинг жүргүзүүнүн жана баалоонун индикаторлорун түзүү

 Пландаштырылып жаткан форматтан жана Стратегиянын иш-чараларынын планын мазмунунан улам, Программаны ишке ашыруу прогрессине мониторинг жүргүзүү жана баалоонун индикаторлорунун матрицаларынын форматы даярдалган (4-тиркеме). Мониторинг жүргүзүүнүн жана баалоонун индикаторлорунун матрицасын толтуруу үчүн милдеттердин ар бири үчүн жыйынтыктардын индикаторлорунун (сандык) топтомун иштеп чыгуу сунушталат.

Иш жүзүндө өлчөөгө болбой турган иш-чаралар үчүн (ченемдер, коммуникативдик иш-аракеттер) сапаттын индикаторун белгилөөгө жана жыл сайын жүргүзүү негизинде иш жүзүндөгү динамикага мониторинг жүргүзүүнү белгилөөгө болот.

Пландын ар бир милдетин чечүүнүн прогресси пландаштырылган жыйынтыктар менен иш жүзүндө жетишилген жыйынтыктардын ортосундагы айырмачылыктарды баалоо боюнча жыл сайын жүргүзүүнүн негизинде байкоо жүргүзүлөт.  

II бөлүк. Стратегиялык документтерди ишке ашыруунун планын бюджеттештирүү

Стратегиялык документтердин пландарынын бюджетин эсептөөнүн методологиясы

1) Даярдоо этабы:

Бул этапта төмөнкүдөй милдеттерди чечүү болжолдонот:

1) Сунушталган эсептөө моделинин алкагында бюджеттин жумушчу форматын даярдоо (№ 2 тиркеме).

2) Төмөнкүлөргө гана ылайык бюджеттин структурасын түзүү: (i) артыкчылыктар менен, (ii) максаттар менен, (iii) милдеттер менен жана  (iv) стратегиялык пландын саясий чаралары менен.

3) Стратегиялык пландын бюджетин түзүүгө карата жалпы методологиялык ыкмаларды заказчы/ министрлик/ведомство менен макулдашуу.

4) Кыргыз Республикасындагы колдонуудагы бюджеттик мыйзамдарды, мамлекеттик жана муниципалдык кызматкерлерге, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жумушчуларынын эмгегине акы төлөөнүн акыркы өзгөртүлгөн системасын кошо, талдоо жана баалоо.

5) Эл аралык донор уюмдардын тышкы жардамдары тууралуу отчеттук маалыматтарга инвентаризация жүргүзүү.

6) Төмөнкүдөй структура боюнча Пландын пландаштырылган демилгелерин жана чараларын ишке ашырууга тартылган ресурстардын бирдигинин мамлекеттик жана рыноктук нарктык көрсөткүчтөрү боюнча Прайс-лист түзүү (№ 3 тиркеме):

1) мамлекеттик башкаруу жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу системасынын жумушчуларынын эмгегине орточо айлык акы төлөө;

2) эл аралык жана улуттук консультанттарга эмгегине акы төлөө;

3) билим берүү, мамлекеттик жана муниципалдык кызматкерлерди окутууну кошо демилгелерине чыгымдар;

4) талаа изилдөөлөрү;

5) маалыматтык кызмат көрсөтүүлөр жана продуктылар;

6) рыноктук товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү сатып алуу;

7) транспорт чыгымдары;

8) бюджеттик чөйрөнүн кызматкерлери үчүн иш сапарынын чыгымдары.

7. Мамлекеттик бюджеттин эсебинен Чаралардын жана иш-аракеттердин Планын каржылоонун максаттарына алдыдагы үч жылдык/беш жылдыкка Бюджетти орто мөөнөттүү болжолдоонун (СПБ) контролдук цифралары боюнча финансы министрлигинин өкүлдөрү менен консультацияларды өткөрүү.

2) Стратегияларды ишке ашыруу планынын бюджетин түзүүнүн этабы

Бул этапта төмөнкүлөргө гана ылайык ишке ашырыла турган түздөн-түз бюджеттештирүү боюнча эсептөөлөр жүргүзүлөт:

- бюджеттештирүүнүн жумушчу моделинин таблицаларынын макулдашылган форматтарына (1-тиркеме);

- прайс-листке чыгарылган ресурстардын бирдигинин нарктык маалыматтарына (№ 3 тиркеме);

- пландын иш-чараларынын ар бирин аткаруу үчүн белгиленген мөөнөттөргө.

Пландын иш-чараларынын ар бири боюнча сунушталган иштин курамын жана чыгымдардын сметасын эксперттик макулдашуу процесси Пландарды бюджеттештирүү процессинде милдеттүү жол-жобо болуп саналат.

Чараларды эсептеп чыгаруу үчүн баштапкы формула:

 

 

мында:

M - чаранын наркы (керектөө);

Q_i - тартылган адамдардын (же бирдиктердин) саны, i-чаралардын чыгымдарынын ошол статьялары;

P_i - чыгымдалган ресурсту бирдигинин наркы i-чаралардын чыгымдарынын ошол статьялары;

T_i - сарпталган айлардын саны i-чаралардын чыгымдарынын ошол статьялары (айрым учурларда T_i бирдиктердин санын билгизиши мүмкүн).

Милдеттерди эсептөө үчүн формула:

 

 

мында,

O - милдеттин наркы (керектөө);

M_i - i - ошол чаранын наркы.

Пландарды ишке ашырууга максаттар, артыкчылыктар жана финансылык чыгымдар жалпысынан милдеттерди эсептөө үчүн формулага окшош формула боюнча эсептелди.

Ошол эле учурда, "максаттар", "милдеттерге", "артыкчылыктарга" кетүүчү финансылык чыгымдардын суммасы - "максаттарга" кеткен чыгымдардын суммасы болуп саналат, ал эми стратегиялык пландарды ишке ашырууга кеткен финансылык чыгымдар жалпысынан - бул стратегиянын артыкчылыктарына кеткен финансылык чыгымдардын суммасы.

Финансылык ажырымды эсептөө үчүн формула (максаттардын мисалында):

 

 

мында,

  - финансылык ажырым;

 - i - ошол максаттын наркын каржылоо боюнча колдо болгон мүмкүнчүлүк;

 - i - ошол максаттын (керектөөнүн) наркы.

3) Стратегиялык пландарды ишке ашыруунун өбөлгөлөрү жана шарттары

Эл аралык тажрыйбада мүмкүн болгон каржылоо менен керектөөлөрдү 50 пайыздык жана андан жогору жабуу программанын/стратегиянын туруктуулугунун ишенимдүү багытталышы жана адекваттуу саясий чечимдерди кабыл алуу үчүн сунушталган саясаттын чараларынын реалдуулугунун белгиси деп эсептелет. Эгерде бул көрсөткүч 50%дан аз, мисалы 30% болуп түзүлсө, андан бул көрсөткүчтү жакшыртуунун эки варианты сунушталат:

1) Каржылоо мүмкүнчүлүктөрүнүн көз карашынан алганда алда канча көйгөйлүү, сунуш кылынган чараларды/ стратегиялык пландарда пландаштырылган демилгелерди текшерүү жана кыскартуу.

2) Стратегиялык пландарды ишке ашырууга эл аралык донор уюмдарды чакыруу.

 

1-тиркеме

Иш-чаралардын планы

Стратегиялар/Программалар ________________________________________________

 

2-тиркеме

Стратегиялардын/Программалардын бюджети ________________________________________

Доллардын болжолдуу курсу - ________ сом/долл.

 

3-тиркеме

Прайс-лист

 

4-тиркеме

Стратегияларды/Программаларды ишке ашырууга мониторинг жүргүзүүнүн жана баалоонун индикаторлорунун матрицасы ____________________________________________

 

 

5-тиркеме

Туруктуу өнүктүрүү компоненттерин эске алуу менен стратегиялык документтердин бөлүмдөрүн түзүү боюнча көрсөтмө мисалдар

Стратегиялык пландаштыруунун кадам боюнча ырааттуулугунун схемасы:

 

1-кадам: Максат коюу