КР Өкмөтүнүн 2014-жылдын 1-февралындагы № 62 токтомуна ылайык КҮЧҮН ЖОГОТТУ

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ӨКМӨТҮ

ТОКТОМ

2012-жылдын 25-июну № 438

2012-жылдын январь-мартында Кыргыз Республикасын социалдык-экономикалык өнүктүрүүнүн жыйынтыктары жөнүндө

Орто мөөнөттүү келечекте өлкөнү туруктуу экономикалык өнүктүрүү жана 2012-жылга коюлган милдеттерди ишке ашыруу боюнча мамлекеттик бийлик органдарынын ишинин келечектүү багыттарын аныктоо үчүн базалык шарттарды түзүү максатында Кыргыз Республикасынын Өкмөтү токтом кылат:

1. 2012-жылдын январь-мартында Кыргыз Республикасын социалдык-экономикалык өнүктүрүүнүн жыйынтыктары жөнүндө маалымат көңүлгө алынсын.

2. Кыргыз Республикасынын Энергетика жана өнөр жай министрлиги, Кыргыз Республикасынын Айыл чарба жана мелиорация министрлиги, Кыргыз Республикасынын Транспорт жана коммуникациялар министрлиги, Кыргыз Республикасынын Маданият жана туризм министрлиги, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Геология жана минералдык ресурстар боюнча мамлекеттик агенттик, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Курулуш жана региондук өнүктүрүү боюнча мамлекеттик агенттик, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Байланыш мамлекеттик агенттиги, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Мамлекеттик мүлктү башкаруу боюнча фонд, жергиликтүү мамлекеттик администрациялар жана Бишкек жана Ош шаарларынын мэриялары:

- 2012-жылдын I кварталынын жыйынтыгы боюнча өндүрүштүн төмөндөөсүн толтуруу боюнча кечиктирилгис чараларды көрүшсүн, кендерди пайдаланууга берүү, токтоп турган жана толук эмес камсыздалган ишканаларды ишке киргизүү, айыл чарбасында талаа иштерин өз учурунда жүргүзүү, курулуш көлөмдөрүн жана кызмат көрсөтүү чөйрөлөрүн көбөйтүү боюнча чараларды керүү жолу менен экономикалык өсүш үчүн тармактардын кошумча резервдерин издеп табышсын;

- Кыргыз Республикасынын Экономика жана монополияга каршы саясат министрлигине бир жумалык мөөнөттө мониторинг жүргүзүү үчүн мөөнөттөрүн жана эсептик маалыматтарын (чараларды көрүүнүн эсебинен күтүлүүчү көлөмдөрдү) так көрсөтүү менен, экономикалык өсүштүн төмөндөөсүнө байланыштуу компенсациялык чаралардын оперативдүү планын беришсин.

3. Кыргыз Республикасынын Финансы министрлиги, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Мамлекеттик салык кызматы жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Мамлекеттик бажы кызматы, Кыргыз Республикасынын Социалдык фонду мамлекеттин социалдык кепилдиктерин толук жана өз убагында каржылоо үчүн мамлекеттик бюджеттин киреше бөлүгүн аткаруу боюнча чараларды көрүшсүн.

4. Кыргыз Республикасынын Экономика жана монополияга каршы саясат министрлиги, Кыргыз Республикасынын Финансы министрлиги Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы менен бирдикте инфляция деңгээлин төмөндөтүүгө багытталган макулдашылган, бирдиктүү акча-кредиттик жана бюджеттик-салык саясатын жүргүзүшсүн.

5. Бул токтомдун аткарылышын контролдоо Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Аппаратынын экономика жана инвестициялар бөлүмүнө жүктөлсүн.

6. Бул токтом расмий жарыяланган күндөн тартып күчүнө кирет.

 

Премьер-министр

Ө. Бабанов

 

Тиркеме

 

2012-жылдын январь-мартында Кыргыз Республикасын социалдык-экономикалык өнүктүрүүнүн жыйынтыктары жөнүндө маалымат

 

1. Негизги макроэкономикалык параметрлери

 

1.1. Ички дүң продуктунун (ИДПнын) көлөмү

 

Кыргыз Республикасынын 2012-жылдын I кварталындагы социалдык-экономикалык өнүгүүсүнүн жыйынтыгы өлкөнүн экономикасы бир ири ишкананын ишине көз каранды экендигин көрсөттү, ага болгон жогорку көз карандылык анын өндүрүш көлөмү азайган учурда мамлекеттик бюджеттин киреше бөлүгүнүн аткарылбай калуу тобокелдигин туудурат, ал өз кезегинде мамлекеттин социалдык кепилдиктерин толук жана өз каржылоого терс таасирин тийгизет.

2012-жылдын I кварталында «Кум-Төр» кенин иштетүүчү ишканалардын өндүрүш көлөмүнүн кескин түшүп кеткендигинин эсебинен, өсүштүн болжолдогу маанисинин ордуна экономикалык өсүш басаңдады, казып алуу олуттуу кыскарып, 2011-жылдын тийиштүү мезгилине салыштырганда 45,4 % га төмөндөдү. 2012-жылдын январь-март айларынын жыйынтыгы боюнча ички дүң продуктунун көлөмү (ИДП) УСКнын алдын ала баасы боюнча 50,8 млрд. сом суммасын түздү, 2011-жылдын январь-март айларында 0,6 % га реалдуу өсүштүн ордуна, мында ИДПнын көлөмүнүн азайышы 6,8 % ды (93,2 %) түздү. «Кум-Төр» кенин иштетүүчү ишканаларды кошпогондо ИДПнын реалдуу өсүшү 104,5 % ды түздү, ошол эле учурда 2011-жылдын тийиштүү мезгилинде ушул көрсөткүч 102,1 % ды түзгөн. ИДПнын дефлятору 14,3 % тин деңгээлинде түзүлдү.

ИДПнын көлөмү калктын жан башына эсептегенде 9,6 миң сомду түздү жана 2011-жылдын тийиштүү мезгилине салыштырганда 8,1 % га кыскарды.

ИДПнын көлөмүнүн азайышынын негизги себеби «Кум-Төр» кенинин карьеринин түштүк-чыгыш бөлүгүндө муздун жана бош тектеринин жылышынын күчөгөндүгү болду, бул курамында алтыны көп SB зонасынын участогуна пландаштырылган кирүүнүн токтоп турушуна алып келди. Ошондуктан, мурункудай эле «Кум-Төрдүн» өнөр жай өндүрүшүн өнүктүрүүдө таасири чоң, анын өнөр жайындагы салыштырма салмагы 37,5 % ды түзүп жогору бойдон калууда.

Үч айдын жыйынтыгы көрсөткөндөй, экономиканын «Кум-Төрдөн» ашыкча көз каранды экендиги өлкөнүн экономикалык коопсуздугунан шек туудурат. Мындай жагдайда экономиканын атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн арттыруу, өлкөнүн жана айрым региондордун туруктуу экономикалык өсүшүн камсыздоо жана жарандардын бакубат жашоосун жогорулатуу максатында экономиканы диверсификациялоонун жана модернизациялоонун максаттуу мамлекеттик саясаты өтө зарыл болуп турат. Түзүлгөн мындай кырдаалда экономиканы диверсификациялоонун аркасынан ИДПнын түзүмүндө «Кум-Төрдүн» үстөмдүк кылуучу үлүшүн азайтуу эң маанилүү.

Продукция өндүрүүнүн натуралай көлөмүнүн өсүшүнө, иштетүүчү өнөр жайынан башка экономиканын бардык секторлору жетишти, андагы экономикалык өсүштүн темпинин басаңдашы металлургия секторундагы өндүрүүнүн олуттуу кыскарышы менен шартталган.

ИДПга өнөр жайынын терс салымы (-) 8,6 пайыздык пунктта бааланат. ИДПнын көлөмүндө 50 % дан көбүн ээлеген кызмат көрсөтүү чөйрөсүнүн он салымы 2,1 пайыздык пунктта бааланат. Айыл чарбасынын жана курулуштун ИДПга суммардык он салымы 0,45 пайыздык пунктта бааланат, мындагы бул секторлордун салымынын абдан төмөнкү көрсөткүчү мезгилдүүлүктү түзгөндүгү менен мүнөздөлөт (1-таб. караңыз)

 

1-таблица

 

ИДПны түзүүчү секторлор боюнча өсүштүн түзүмү жана темпи

 

 

ИДПнын номиналдуу түзүмүндө товар өндүрүүчү тармактардын үлүшү 6,2 % азайган жана 34,5 % ды түздү. Ошол эле учурда айыл чарбасынын үлүшү 2,9 % га көбөйгөн жана 11,4 % ды түзгөн, курулуш тиешелүүлүгүнө жараша 0,3 % га көбөйгөн жана 3,4 %ды түзгөн, ал эми өнөр жайдын үлүшү тескерисинче 9,5 %га азайган жана 19,7 % ды түзгөн.

Кызмат көрсөтүүчү тармактардын үлүшү 3 % га өскөн жана 50,5 %ды түзгөн. Ошол эле учурда сооданын, авто унааларды, тиричилик буюмдарын жана жеке колдонуудагы предметтерди оңдоонун үлүшү 0,4 % га өскөн жана 16,7 % ды түзгөн, транспорт жана байланыш - 0,7 % га өскөн жана 10,7 % ды түзгөн.

2012-жылдын январь-март айларындагы ИДПнын иш жүзүндө түзүлгөн реалдуу өсүшү 0,1 п.п. болжолдонгон деңгээлине жетпегендигин белгилеп кетүү керек.

Отчеттук мезгилде негизги макроэкономикалык көрсөткүчтөрдү түзгөн негизги факторлордун катарына төмөнкүлөрдү киргизсе болот:

Тышкы:

Жагымдуу факторлор

• Кыргыз Республикасынын негизги соода өнөктөштөрү болгон өлкөлөрдөгү туруктуу экономикалык өсүш (Россия-4,1 %; Казакстан-4,6 %; Өзбекстан-7,5 %, Кытай-8,1 %);

• 1598 ден 1662,5 АКШ долларына чейин бир троя унциясы үчүн алтындын баасы өсүп (2012-ж. январь-март.), 2011-жылдын ушул мезгилине салыштырганда 22 % га көбөйгөн;

• Евросоюз өлкөлөрүнүн карыздар рыногунун турукташуусу, ата мекендик продукцияга болгон суроо-талаптын өсүшүнө алып келди, (алтынды эске албаганда алыскы чет өлкөлөргө болгон экспорт алдын ала эсептөөлөр боюнча 14 % га өскөн, атап айтканда Германияга - 2,5 эсе, Болгарияга - 1,3 эсе, Францияга - 5 эсе);

• импорттолуучу кантка, өсүмдүк майына, күрүчкө унга бажы алымдарынын алынып салышы жана соода өнөктөшү болгон өлкөлөрдөн май алынуучу өсүмдүктөр өндүрүшүнүн жогорулашы;

• негизги соода өнөктөшү болгон өлкөлөрдө инфляциянын көрсөткүчтөрүнүн басаңдашы (Казахстан - 1,1 %, Россия - 1,5 %, Кытай -3,6 %о, Европалык зона - 2,7 %).

Жагымсыз факторлор:

• Ички рыноктун азык-түлүк товарларын импорттоого көз карандылыгы (ун, өсүмдүк майы, кант, акшак ж.б.);

• Нефтиге болгон баанын бир баррель үчүн 107,1 АКШ долларынан 122,8 АКШ долларына чейин өсүшү (2011-жылдын ушул мезгилине салыштырганда 12,2 % га жакынды түзөт).

Ички:

Жагымдуу факторлор:

• инфляциянын төмөнкү деңгээли, ал калктын кирешелеринин реалдуу өсүшүн шарттады (керектөө бааларынын индекси (мындан ары- КБИ) өткөн жылдын ушул мезгилине салыштырганда - 100,6 %);

• товарларга жана кызмат көрсөтүүлөргө суроо-талаптын өсүшү (орточо эмгек акынын 35,0 % га өсүшү; керектөө кредиттеринин 47 % га өсүшү);

• экономикага кредиттердин 5 % га өсүшү, «Фермерлерге арзан кредиттер-2» программасын ишке ашырылышы;

• энергия булактарынын, газдын баасынан башка баалардын стабилдүү деңгээли;

• ишкердик субъекттери үчүн салыктык жеңилдиктер (мисалы КНС төлөөчүлөр үчүн сатык салыгын акырындап азайтуу жана дотациядагы жана өзгөчө жеңилдиктер берилген региондордо иш жүргүзгөн өнөр жай ишканалары үчүн жеңилдиктерди берүү, ошондой эле ишкерлер тарабынан мектепке чейинки жеке мекемелерге, билим берүү мекемелерине, саламаттыкты сактоо мекемелерине жумшаган каражаттарга салыктык жеңилдиктерди берүү; түздөн-түз өздөрүнүн өндүрүштүк максаттары ж.б. үчүн текстиль, тигүү, эмерек жасоо тармагында колдонулуучу жабдууларды ташып келүүдө бажы жыйымдарын төлөөдөн бошотуу

• коррупцияны жана көмүскө экономиканы азайтуу максатында текшерүүлөрдү, лицензиялардын санын жана мамлекеттик жөнгө салуунун башка чараларын кыскартуу аркылуу бизнес жүргүзүүнүн шарттарын жөнөкөйлөштүрүү;

• лизингге айыл чарба техникаларын берүү жана материалдык резервдин эсебинен күйүүчү-майлоочу материалдарды бөлүштүрүү.

Жагымсыз факторлор:

• агро өнөр-жай комплексин (жазгы-талаа жумуштарынын 15-20 күнгө кечигиши, жем-чөптүн жетишсиздигинен малдын кырылышы), өнөр жай өндүрүшүн (металлургиялык өнөр жайда «Кум-Төр» кенинин карьеринин түштүк-чыгыш бөлүгүндө муздун жана бош тектердин жылышынын күчөгөндүгүнөн улам дээрлик 2,6 эсе) өнүктүрүүгө терс таасирин тийгизген жаратылыштык-климаттык шарттар;

• бизнести өнүктүрүү үчүн кредиттер боюнча жогорку пайыздык ставкалар (19,7 % - орточо белгиленген пайыздык ставка);

• 2012-жылга республикалык бюджеттин каражаттарынын эсебинен обьекттерди куруунун Программаларын каржылоонун кармалып туруусу.

 

1.2. Керектөө бааларынын индекси

 

2012-жылдын январь-март айларында инфляциянын деңгээлин мүнөздөөчү керектөө бааларынын индекси, (2011-жылдын декабрына Караганда 2012-жылдын мартында % менен) 100,9 % ды түздү, ал 2011-жылдын ушул мезгилинде 106,4 % ды түзгөн. Инфляциянын орточо жылдык мааниси (2011-жылдын январь-мартына карата 2012-ж. январь-мартында) 102,1 % ды түздү, 2011-жылы ушундай көрсөткүч 120,3 % ды түзгөн.

 

2-таблица