Эсептердин бирдиктүү планы жана Мамлекеттик башкаруу секторунун аны пайдаланышы боюнча колдонмо (Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигинин 2023-жылдын 28-декабрындагы № 10-Б буйругуна ылайык)

Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигинин 2023-ж. “28” ___12___ № 10-Б буйругуна тиркеме

 

Эсептердин бирдиктүү планы жана Мамлекеттик башкаруу

секторунун аны пайдаланышы боюнча колдонмо

 

1. Жалпы жоболор

 

1. Бул Колдонмодо төмөнкү терминдер жана түшүнүктөр колдонулат:

1) акча каражаттары – ушул колдонмонун максаттары үчүн акча каражаты деп Кыргыз Республикасынын Улуттук банкында ачылган эсептердеги акчалай каражаттарды, Кыргыз Республикасынын коммерциялык банктарынын эсептериндеги жана чет өлкөдөгү акчалай каражаттарды, бюджеттик мекемелердин кассаларындагы акча каражаттарын түшүнөбүз;

2) акча агымы (агылып келүүсү, агылып кетүүсү) – акча каражаттарынын белгилүү бир мезгилдин ичинде көбөйүшү (агылып келүүсү), азайышы (чыгышы) же өзгөрүшү (агымы);

3) туруктуу эсептер – ЭБПнын экономикалык сегментинин 4-бөлүмүндөгү активдеринин, 5-бөлүмүндөгү милдеттенмелеринин жана 6-бөлүмүндөгү таза активдеринин бухгалтердик эсептери. Туруктуу эсептер белгилүү бир датага карата өтмө калдыктын болушу менен мүнөздөлөт;

4) убактылуу эсептер – ЭБПнын экономикалык сегментинин 1, 2 же 3-бөлүмдөрүнүн акчалай түшүүлөрүнүн жана чыгымдарынын бухгалтердик эсептери, ошондой эле 7 жана 8-бөлүмдөрдөн чегерилген кирешелеринин жана чыгымдарынын эсептери. Убактылуу эсептер кандайдыр-бир туруктуу эсептердин өзүнчө бир ачылышы болуп эсептелгендиги менен мүнөздөлөт. Алсак, 7 жана 8-бөлүмдөрдөгү чегерилген кирешелердин жана чыгымдардын эсептери таза активдер бөлүмүндөгү финансылык натыйжанын туруктуу эсебинин ачылышы болуп саналат, ал эми 1, 2 жана 3-бөлүмдөрдөгү акчалай түшүүлөрдүн жана чыгымдардын эсептери - активдердеги акчалай каражаттардын эсептеринин ачылышы болуп саналат. Ошондуктан убакылуу эсептер туруктуу эсептердин калдыгын эсептөө үчүн тиешелүү туруктуу эсептерге “жабылат”. Убактылуу эсептердин өздөрүнүн өтмө калдыгы болбойт;

5) киреше – отчеттук мезгилдин ичинде экономикалык пайдалардын же сервистик потенциалдын дүң түшүүлөрү, мында бул түшүүлөр таза активдердин көбөйүшүнө алып келет, буга ээлеринин салымына байланыштуу көбөйгөн таза активдер кирбейт;

6) чыгымдар – бул отчеттук мезгилде активдердин чыгышы же керектелиши түрүндө экономикалык пайдалардын же сервистик потенциалдын кыскарышы же таза активдерди кыскартууга алып келе турган милдеттенмелердин келип чыгышы, буга ээлеринин пайдасы үчүн бөлүштүрүүгө байланыштуу активдер кирбейт;

7) түшүүлөрдүн администратору – Кыргыз Республикасынын бюджетине жана Социалдык фондго төлөнүүчү салыктардан, жыйымдардан жана башка төлөмдөрдөн түшкөн кирешелерди администрациялоочу (мыйзамдарда белгиленген салыктардын жана жыйымдардын жыйналышына жана алардын туура эсептелишине, толук жана өз убагында төлөнүшүнө контролдукту жүзөгө ашыруучу) мамлекеттик бийлик органы;

8) бирдиктүү казыналык эсеп – Борбордук казыналыктын Кыргыз Республикасынын Улуттук банкында ачылган борборлоштурулган банктык эсеби, анда республикалык жана жергиликтүү бюджеттердин акча каражаттары топтолот, бюджеттик мекемелердин Кыргыз Республикасынын мамлекеттик бюджетин кассалык аткаруу боюнча операциялары чагылдырылат;

9) акчалай каражаттардын контролдук эсеби - акчалай каражаттардын эсеби, андан төлөмдөр жүргүзүлөт же ЭБПнын экономикалык сегменттеринин 1, 2 же 3-бөлүмдөрүнүн эсептери боюнча эсепке алына турган акчалай каражаттарды чегерүү жүргүзүлөт. Акчалай каражаттардын контролдук эсептерине ЭБПнын экономикалык сегменттеринин 41111 110 “Бирдиктүү казыналык эсеп”, 41122 110 “Кыргыз Республикасынын коммерциялык банктарындагы учурдагы эсептер” жана 41122 120 “Чет өлкөлүк коммерциялык банктардагы учурдагы эсептер” сыяктуу элементтери таандык кылынат;

10) активдер – өткөн окуялардын натыйжасында бюджеттик мекеме тарабынан контролдонуп турган жана бюджеттик мекеме алардан экономикалык пайдалардын агымын күтүп жаткан ресурстар;

11) милдеттенмелер – бюджеттик мекеменин өткөн окуялардын натыйжасында келип чыккан милдеттенмелери, аларды жөнгө салуу бюджеттик мекемеден экономикалык пайдаларды камтыган ресурстардын чыгып кетишине алып келиши керек;

12) таза активдер – бюджеттик мекеменин баардык милдеттенмелерин чыгарып салгандан кийин, бюджеттик мекеменин активдеринде калган үлүш;

13) чегерүү методу – эсепке алуу методу, анда операциялар же башка окуялар алардын жасалыш фактысы боюнча (акча каражаттары алынган же төлөнгөн учурда эмес) таанылат. Ошондуктан операциялар жана окуялар өздөрү таандык болгон мезгилдеги финансылык отчеттордо таанылат. Чегерүү ыкмасы боюнча тааныла турган элементтер: активдер, милдеттенмелер, таза активдер, кирешелер жана чыгымдар болуп саналат;

14) кассалык метод – бухгалтердик эсептин методун билдирет, бул метод операцияларды жана башка окуяларды акчалай каражаттардын түшүшүнө же төлөнүшүнө жараша тааныйт;

15) орду толтурулуучу нарк – акчаны генерациялоочу активди сатуунун таза наркынын жана аны андан ары пайдаланууда орду толтурула турган сумманын эң чоң мааниси;

16) сатуунун таза наркы – адаттагы иш процессиндеги сатууга же алмашууга байланыштуу болжолдуу чыгымдар чыгарылып салынгандан кийинки сатуунун күтүлгөн баасы.

2. Ушул Колдонмо мамлекеттик бюджеттен каржыланган баардык уюмдар, анын ичинде Казыналык (мындан ары текст боюнча – бюджеттик мекемелер) тарабынан Эсептердин бирдиктүү планын колдонуу тартибин белгилейт. 1 – 7-тиркемелерде Эсептердин бирдиктүү планы келтирилген.

3. Эсептердин бирдиктүү планы (мындан ары – ЭБП) өзүнө 7 сегментти камтыйт:

- Казыналык идентификациялык код (мындан ары – KИК);

- Бюджеттер;

- Каржылоо булактары;

- Программалар;

- Ведомстволук классификация;

- Функционалдык классификация;

- Экономикалык классификация.

4. ЭБПнын ар бир сегментине белгилүү бир сандуу белги менен уникалдуу код ыйгарылат:

- “КИК” сегменти Борбордук казыналыкты жана төлөмдөрдү жүргүзүү үчүн жооптуу болгон аймактык башкармалыкты (мындан ары текст боюнча - АБ) белгилөө үчүн арналган. Сегмент өзүнө алты белгини камтыйт. Коддун алгачкы үч саны кайталанат жана накталай эмес эсептешүүнүн бөлүгү катары казыналык системанын өзүн аныктайт. 1-тиркемеде КИК сегментинин коддорунун тизмеси келтирилген;

- “Бюджеттер” сегменти чарбалык операцияларды бюджеттик системанын белгилүү бир деңгээлине же бюджеттен тышкаркы фонддорго бекитип берүү үчүн пайдаланылат. Сегмент үч орундуу код менен белгиленген беренелерди камтыйт. 2-тиркемеде “Бюджеттер” сегментинин коддорунун тизмеси берилген;

- “Каржылоо булактары” сегменти ушул операциялар каржыланып жаткан булактарды бюджеттик мекемелердин кайсы болбосун операцияларына бекитип берүү үчүн пайдаланылат. Ушул сегменттин беренелери өз кодунда эки разрядга ээ болот. 3-тиркемеде “Каржылоо булактары” сегментинин коддорунун тизмеси берилген;

- “Ведомстволук классификация” сегменти бюджеттик мекемени (анын ичинде кирешелердин администраторун) же анын ушул операция таандык болгон ведомствого караштуу мекемелерин белгилөө үчүн арналган. Сегмент беш орундуу код менен белгиленген беренелерди өзүнө камтып турат. 4-тиркемеде “Ведомстволук классификация” сегментинин коддорунун тизмеси берилген;

- “Функциялык классификация” сегменти операцияларды коомдук иш-аракеттин түрлөрү боюнча классификациялоого арналган. Сегмент беш орундуу код менен белгиленген беренелерди өзүнө камтып турат. 5-тиркемеде “Функциялык классификация” сегментинин коддорунун тизмеси берилген;

- “Программалар” сегменти операцияларды конкреттүү программага таандык кылууга арналган. 6-тиркемеде “Программалар” сегментинин коддорунун тизмеси берилген;

- “Экономикалык классификация” сегменти кассалык ыкманы жана чегерүү ыкмасын пайдалануу менен операцияларды бухгалтердик эсептин кабыл алынган принциптерине ылайык каттоо үчүн арналган. Сегмент сегиз орундуу код менен белгиленген беренелерди өзүнө камтып турат. 7-тиркемеде “Экономикалык классификация” сегментинин коддорунун тизмеси берилген.

5. ЭБПнын ар бир сегментинин иерархиялык деңгээли болот, ал деңгээл кыйла төмөнкү деңгээлдеги маалыматты кыйла жогорку деңгээлге жалпылоо үчүн арналган. Иерархиянын кийинки (кыйла жогорку) деңгээлин белгилей турган цифралардын саны бирге же андан ашык санга азаят.

6. Төмөндөгү таблицада ЭБПнын сегменттери боюнча иерархиянын бардык деңгээлдери берилген, ар бир деңгээлди билдирген цифралардын саны көрсөтүлгөн: