КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ТРАНСПОРТ ЖАНА КОММУНИКАЦИЯЛАР МИНИСТРЛИГИНИН

БУЙРУГУ

 2025-жылдын 5-августу № 230

Суу транспорту чөйрөсүндөгү эрежелерди бекитүү жөнүндө

Суу транспорту чөйрөсүндөгү ченемдик-укуктук базаны түзүү максатында, "Ички суу транспорту жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 6-беренесине ылайык, ошондой эле "Кыргыз Республикасынын ченемдик актылары жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 8- беренесине жана Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2023- жылдын 3-мартындагы №115 “Айрым ченем жаратуу ыйгарым укуктарын мамлекеттик органдарга жана жергиликтүү өз алдынча башкаруунун аткаруу органдарына өткөрүп берүү жөнүндө" токтомуна ылайык буйрук кылам:

1.    Төмөндөгүлөр бекитилсин:

1)       Кыргыз Республикасынын ички көлмөлөрүндө кемелердин сүзүү жана аларды токтотуу үчүн чакан кемелерди, базаларды (курулмаларды) пайдалануу эрежелери, 1-тиркемеге ылайык;

2)       Кыргыз Республикасынын аймагындагы бардык кемелерди убактылуу жана туруктуу негизде мамлекеттик милдеттүү регистрациянын (каттоонун), кеме реестрин жүргүзүүнүн, ошондой эле кемелердин абалын, аларды токтотуу үчүн базаларды (курулмаларды) жана токтоп туруу пункттарын эсепке алуунун жана техникалык көзөмөлдөөнүн эрежелери, 2- тиркемеге ылайык;

3)       Кыргыз Республикасынын суу транспорту менен жүргүнчүлөрдү, жүктөрдү жана жол жүгүн ташуунун эрежелери, 3-тиркемеге ылайык.

4)       ички суу транспортун техникалык эксплуатациялоо, кемелерди оңдоо, техникалык күбөлөндүрүү жана классификациялоо эрежелери, 4-тиркемеге ылайык;

5)       жээк тилкесин пайдалануу эрежелери, 5-тиркемеге ылайык;

2.    Бул буйрук катталган күндөн тартып үч жумушчу күндүн ичинде мамлекеттик жана расмий тилдерде Кыргыз Республикасынын Транспорт жана коммуникациялар министрлигинин расмий сайтына жарыялансын.

3.    Транспорт саясаты башкармалыгы расмий жарыяланган күндөн тартып үч жумушчу күндүн ичинде бул буйруктун көчүрмөсүн эки нускада,

мамлекеттик жана расмий тилдерде, кагаз жүзүндө жана электрондук түрдө, аталган буйруктун жарыяланган булагын көрсөтүү менен Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларынын мамлекеттик реестрине киргизүү үчүн Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлигине жөнөтсүн.

4.    Бул буйруктун көчүрмөсү күчүнө кирген күндөн тартып үч жумушчу күндүн ичинде маалымат үчүн Кыргыз Республикасынын президентинин администрациясына жөнөтүлсүн.

5.    Бул буйрук расмий жарыяланган учурдан тартып он күн өткөндөн кийин күчүнө кирет.

6.    Бул буйруктун аткарылышын контролдоо Кыргыз Республикасынын Транспорт жана коммуникациялар министринин орун басары А. Тургунбаевге жүктөлсүн.

Тиркеме 1

Кыргыз Республикасынын ички көлмөлөрүндө кемелердин сүзүү, аларды токтотуу үчүн чакан кемелерди, базаларды (курулмаларды) пайдалануу эрежелери

I Бөлүм

Жалпы жоболор

1. Бул эрежелер кеме жүрүүнүн коопсуздугун камсыз кылуу, адамдар менен болгон бөөдө кырсыктардын алдын алуу боюнча негизги талаптарды белгилейт жана сүзүүчү каражаттардын таандыктыгына карабастан бардык түрлөрүнө, Кыргыз Республикасынын көлмөлөрүндө жайгашкан жээктеги гидротехникалык курулмаларга, портторго жана пристандарга жайылтылат.

2. Кыргыз Республикасында менчигинин түрүнө карабастан юридикалык жана жеке жактарга таандык кемелерди, бардык сүзүүчү каражаттарды эксплуатациялоо жана сүзүү, аларды токтотуу үчүн базаларды (курулмаларды) пайдалануу ушул Эрежелер менен жөнгө салынат.

3. Ачык мейкиндикте жана шарттар мүмкүндүк берген жерлерде сүзүүдө эрежелерди колдонбостон кемелердин жакындашуусуна жол бербөөгө тыюу салынат. Кеме айдоочулардан түздөн-түз кагылышуу коркунучун болтурбоо үчүн зарыл чараларды көрүү (үн жана жарык сигналдарын берүү ж.б.) талап кылынат.

4. Кеменин сүзүү процессинде жол берилген жээкке конушу же корпусунун топуракка тийиши, эгерде ал кемени өлүмдөн сактап калуу максатында же кемени жээкке байлоо боюнча кадимки операция катары жасалбаса, өзгөчө окуя болуп эсептелет.

5. Жыргалаң булуңу боюнча кемелердин кыймылы Ысык-Көлдүн Жыргалаң булуңу боюнча сүзүү тартибин жөнгө салуучу жаңы тиешелүү ченемдик документ иштелип чыкканга чейин жөнгө салынат жана жалпы негизде жүзөгө ашырылат.

6. Кыргыз Республикасынын көлмөлөрүндө сүзүп жүрүүчү, техникалык көзөмөлгө алынууга тийиш болгон жана жүк көтөрүмдүүлүгү 80 тоннадан ашкан өзү жүрүүчү кемелерде жол-транспорт коопсуздугу чөйрөсүндөгү контролдоо жана көзөмөлдөө боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан берилүүчү кеме күбөлүгү болууга тийиш, Кемелерде жол-транспорт коопсуздугу чөйрөсүндөгү контролдоо жана көзөмөлдөө боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан берилүүчү сүзүүгө жарактуулугу жөнүндө күбөлүктөр жана башка кеме документтери, штаттык ырааттама, кеме экипажынын адамдарынын тизмеси (кеменин ролу), кемени кароо китеби, вахта журналы, жалпы кеме сигналдарынын расписаниеси (“өрт өчүрүүчү”, "кемедеги адам") болууга тийиш.

7. Жаанын эки тарабындагы бардык кемелерге Реестр боюнча ыйгарылган литери бар номер, ошондой эле кемеге ыйгарылган Ысым же анын ордуна номер коюлат.

8. Кемелердин командалык курамы, алардын таандыктыгына карабастан, катерлерди жана моторлуу кайыктарды башкарууга жол берилген айрым граждандарда белгиленген тартипте берилүүчү өзү жүрүүчү жана өзү жүрбөгөн кемелерди, катерлерди, моторлуу кайыктарды жана алардын механизмдерин башкаруу укугуна диплом, күбөлүк же тийиштүү күбөлүк болууга тийиш.

9. Бардык талаптарды аткаруу жана сууда сүзүү коопсуздугун камсыз кылуу үчүн кемелерди жана башка сүзүүчү каражаттарды эксплуатациялоо үчүн жоопкерчилик кеме ээлерине, ошондой эле кайыктардын жана моторлуу кайыктардын капитандарына, старшиналарына жана жеке сүзүүчү каражаттардын ээлерине жүктөлөт.

10. Мамлекеттик мекемелердин, уюмдардын жана ишканалардын, ошондой эле коомдук уюмдардын жана башка юридикалык жана жеке жактардын карамагында турган бардык кемелер күн чыккандан күн батканга чейин Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусун алып жүрүүгө тийиш.

11. Кыргыз Республикасынын көлмөлөрүндө кемелердин сүзүү коопсуздугун контролдоону жол-транспорт коопсуздугу чөйрөсүндөгү контролдоо жана көзөмөлдөө боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жүзөгө ашырат.

12. Жол-транспорт коопсуздугу чөйрөсүндөгү контролдоо жана көзөмөлдөө боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган кемелерди классификациялоо органынын ыйгарым укуктарын жүзөгө ашырат.

II бөлүм

Өзү жүрүүчү кемелердеги жарыктар жана белгилер

13. Механикалык кыймылдаткычы бар жалгыз кеме жүрүүгө тийиш жарыктар:

а) фок-мачтада көтөрүлгөн ак үстүнкү от, жарык сектору 225 градус түз жаада (диаметри тегиздиктен эсептелген кеменин ар бир капталынан 112,5 градус) жана көрүү диапазону 8 километрден (5 миль) кем эмес.

б) борттогу айырмалоочу жарыктар (оң жагында жашыл, сол жагында кызыл) 112,5 градус жарык берүү сектору менен (диаметри тегиздиктен түз жаадан 22,5 градуска чейин тиешелүү мончоктун траверзинин артында) жана көрүү диапазону кеминде 4 километр (2 миль).

Диаметри тегиздикке эң жакын тараптагы борттук жарыктар оттон 1 метр алдыга чыгып турган калканчтар менен жабдылышы керек, ошондо бул жарыктардын ар бири кеменин башка капталынан көрүнбөйт.

Узундугу 50 метрге чейинки кемелер үчүн калкандын узундугун 0,5 метрге чейин кыскартса болот:

в) түтүктүн артына же кеменин диаметри тегиздигине орнотулган, жарык берүү сектору 135 градус жана аралыгы 4 километрден (2 миль) кем эмес ак таштанды оту.

14. Бир же бир нече кемени сүйрөгөн кеме борттогу жана гакаборттук жарыктардан тышкары эки ак чокуну көтөрүшү керек, ал эми акыркы сүйрөлгөн кеменин арт жагынан өлчөнгөн буксирдин узундугу 183 метрден ашканда, вертикалдуу жайгашкан үч ак чокуну көтөрүшү керек.

15. Кемелерди түртүү ыкмасы менен айдоодо алдыга түртүлүп жаткан кемелердин кайсы болбосун санында жарыктар бир кеме катары коюлуусу шарты сакталууга тийиш.

16. Бир же бир нече кемени таңсыктаганда, ошондой эле маневрдик иштерде сүйрөөчү кеме кемелерге жакын өтүп бара жаткан башка кемелерге сүйрөлүп жаткан кемелерди көздөй прожектордун кыска жаркылдап составы бар экендигин көрсөтүүгө тийиш.

17. Башкаруу мүмкүнчүлүгүнөн ажыраган кеме (кыймылдаткычтары бузулган, бурамасы жоголгон, кабели бурамага оролгон, рулу сынган же тыгылып калган ж.б. учурларда) горизонт боюнча 4 километрден (2 миль) кем эмес аралыкта көрүнгөн вертикалдуу сызык боюнча жайгашкан үстүнкү чырактардын ордуна эки кызыл отту көтөрүшү керек. Күндүз мындай кеме эң көрүнүктүү жерде диаметри 0,6 метрден кем эмес, бири-биринен 1,83 метрден кем эмес тик пинияда жайгашкан эки кара шарды же аларга окшош нерселерди алып жүрүшү керек.

Эгерде жүрүү мүмкүнчүлүгү жок кеме сууга карата кыймылсыз болсо, анда ал борттук да, арткы (гакаборттук) жарыктарды алып жүрбөшү керек. Эгерде кеме сууга салыштырмалуу кыймылда болсо, анда ал бул жарыктарды алып жүрүүгө тийиш.

            Көрсөтүлгөн жарыктар жана формалар башка кемелер тарабынан сигнал катары кабыл алынышы керек, алар кемени башкарууга мүмкүн эмес кылып көрсөтүшү керек, ошондуктан аларды киргизүүгө болбойт.

18. Суу алдындагы кабелди төшөө же көтөрүү, навигациялык белгини коюу же алып салуу, гидрографиялык же суу алдындагы жумуштар, сүйрөөчү кабелдерди тандап алуу менен иштеген кеме, эгерде аткарылып жаткан иштин мүнөзү боюнча жакындап келе жаткан кемелерге жол бере албаса, ушул Эрежелердин 11 - пунктунда каралган үстүнкү чырактардын ордуна кызыл, ак жана кызыл үч отту алып жүрүүгө тийиш, бүткүл горизонт боюнча 4 километрден (2 миль) кем эмес аралыкта.

Күндүз мындай кеме диаметри 0,6 метрден кем эмес, бири-биринен 1,83 метрден кем эмес вертикалдуу сызыкта жайгашкан үч белгини эң көрүнүктүү жерде алып жүрүшү керек, ал эми бул белгилердин үстү жана асты кызыл түстөгү шар формасында, ал эми ортосу ак түстөгү Алмаз формасында болушу керек.

19. Узундугу 50 метр же андан ашык кеме казыкта туруп, сабынын жанында корпусунан 6 метрден кем эмес бийиктикте бир ак отту, ал эми артында же артына жакын жерде дагы бир ушундай отту жана жаадан 4 метрден кем эмес төмөн болгон бийиктикте көтөрүшү керек. Бул эки от тең мүмкүн болушунча көрүнүп турушу керек горизонт боюнча кеминде 4 километр (2 миль) аралыкта.

Күнү бою ар бир кеме казыкта турганда диаметри 0,6 метрден кем эмес бир кара шарды эң көрүнүктүү жерде кармап турушу керек.

20. Кеме казыкта турганда жол берүү мүмкүнчүлүгүнөн ажыратылган, ага белгиленген жарыктарды жана белгилерди, андан тышкары, анкердик жарыктарды жана белгилерди алып жүрүшү керек.

21. Мелге туруп калган кеме анын узундугуна туура келген казык чырактарын жана горизонттун айланасында көрүнгөн эки кызыл тик отту кармап турушу керек. Күндүз ал эң көрүнүктүү жерде диаметри 0,6 метрден кем эмес, бири-биринен 1,83 метрден кем эмес тик сызыкта жайгашкан үч кара шарды кармашы керек.

22. Парустук жана парустук моторлуу кемелер парустун астында гана сүзүп баратканда, төмөнкү кутучанын астында жайгашкан борттогу айырмалоочу жарыктарды жана ак гакаборттук отту алып жүрүшөт.

Парустук-моторлуу кеме парустун алдында жана иштеп жаткан кыймылдаткычтардан же бир гана кыймылдаткычтардан (парустарсыз) баратканда механикалык кыймылдаткычы бар кеме үчүн ушул  Эрежелердин 11-пунктунда белгиленген сигналдык жарыктарды тартат.

25 ат күчүнө же андан жогору кубаттуулуктагы аспаптуу же туруктуу орнотулган кыймылдаткычтары бар катерлер, шлюпкалар жана кайыктар жеке жүрүүдө ушул Эрежелердин 11-пунктуна ылайык, ал эми сүйрөө учурунда 12-пунктуна ылайык сигналдык отторду алып жүрүүгө тийиш.

Кубаттуулугу 25 ат күчүнө чейин болгон аспаптуу же туруктуу орнотулган кыймылдаткычтары бар катерлер, шлюпкалар жана кайыктар, ошондой эле кайык жана шлюпка түрүндөгү гребнөөчү кайыктар түн ичинде жүргөндө горизонттун бардык багыттарынан көрүнүп туруучу ак түстөгү от алып жүрүүгө тийиш.

23. Балык уулоо тармагында торлор жана сеткалар (траллинг) менен алектенген балык уулоочу кемелер жана кайыктар мачтасында үч түстүү трал фонарын алып жүрүүгө тийиш, анын жарык берүү сектору 225 градус: оң жагында — 90 градус жашыл, сол жагында — 90 градус кызыл, ортосунда — 45 градус ак от; бул оттор горизонттун бардык багыттарынан көрүнүп турушу керек. Ошондой эле, алар 135 градус жарык берүү сектору бар ак түстөгү гакаборттук отту алып жүрүшү зарыл.

Күндүз диаметри 0,5 метр жана бийиктиги 0,75 метр болгон кара цилиндр мачтага көтөрүлөт.

Балык кармабаган балык уулоочу кемелер бирдей узундуктагы окшош кемелер үчүн белгиленген жарыктарды жана белгилерди көрсөтүшү керек.

Өзү жүрбөгөн кемелердеги жарыктар

24. Өзү жүрбөгөн кеме сүйрөлүп баратканда же якорьдо (бочкада) же тайыз сууда турганда мачтасында горизонттун бардык багыттарынан көрүнгөн, көрүнүү аралыгы кеминде 4 километр (2 миль) болгон ак түстөгү отту алып жүрүүгө тийиш.

Суучулдар ишиндеги жарыктар жана белгилер

25. Сууга түшүү иштерин жүргүзүүдө кеме горизонт боюнча кеминде 4 километр (2 миль) аралыкта көрүнгөн эки жашыл, вертикалдуу жайгаштырылган отту көтөрүшү керек.

Күндүз мачтага тик вертикалдуу жайгаштырылган эки жашыл түстөгү чарчы желек көтөрүлөт, ар бири 1 чарчы метр өлчөмүндө, же болбосо Аскер-деңиз флотунун сигналдык жыйнагына ылайык эки «нөл» белгиси бар желек көтөрүлөт.

Жанынан өтүп жаткан кемелер алдын ала ылдамдыгын азайтууга жана мүмкүн болушунча алыс аралыкта өтүүгө милдеттүү.

III бөлүм

Маневр кылуу эрежелери

26. Механикалык кыймылдаткычы бар эки кеме түз же дээрлик бири-биринин үстүнө чыгып, кагылышуу коркунучу пайда болгондо, ар бири өз багытын оңго бурушу керек, ошондо ар бир кеме бири-биринен сол тарапка өтө алат.

Бул эреже кагылышуу коркунучу болгон учурларда, б.а. күндүз ар бир кеме башка кеменин тирөөчтөрүн өз короосунда же дээрлик өз короосунда көргөндө, ал эми түнкүсүн ар бир кеме экинчисинин борттогу эки Огун тең көргөндөй абалда болгон учурларда гана өзгөрөт.

Бул эреже эки кемеге карата колдонулбайт, алар бири - биринин жанынан эркин өтүшөт, башкача айтканда, күндүз бир кеме алдыда анын багытын кесип өткөн башка кемени көргөндө, же түнкүсүн бир кеменин Кызыл оту экинчисинин жашыл отуна караган учурда, же бир кеменин жашыл оту экинчисинин жашыл отуна караган учурда, же алдыда бир кызыл от жашыл болбосо, же бир жашыл от кызыл болбосо, же экөө тең жашыл жана кызыл болгондо келе жаткан кеменин жарыктары Курстун алдында эмес, бир тарапта көрүнөт.

27. Механикалык кыймылдаткычы бар эки кеме кагылышуу коркунучу пайда боло тургандай кесилишип баратканда, оң жагында экинчисин көргөн кеме башка кемеге жол бериши керек.

Жакындап келе жаткан кеменин пеленгин кылдат байкоо менен, эгер жагдай уруксат берсе, кагылышуу коркунучу табылышы мүмкүн. Эгерде пеленг байкаларлык өзгөрбөсө, анда кагылышуу коркунучу бар экени анык.

28. Эки кеменин бири экинчисине жол бергенде, ал башка кеме ошол эле багытта жана бирдей ылдамдыкта жүрүшү керек. Эгерде бул акыркысы кандайдыр бир себептерден улам биринчисине жакын болуп калса, жол берген бир кеменин аракети менен кагылышууга жол бербөө мүмкүн эмес болсо, анда ал кагылышуудан качууга эң жакшы жардам бере турган аракеттерди да жасашы керек.

29. Башка кемеге жол берүүгө милдеттүү болгон ар бир кеме ага жакындаганда бурулушту азайтууга, машинаны токтотууга, артка кайтууга же башка кеменин арт жагына багытын өзгөртүүгө тийиш.

30. Ар бир кеме экинчисинен озуп өтүп бара жаткан кемеге жол бериши керек. Ар бир кеме экинчисине туура келет 22,5 градустан ашык багыт (2 румб) траверздин артында акыркы, б. а. кууп жетип бара жаткан кемеге карата түн ичинде бул кеменин борттук жарыктарынын бирин да көрүүгө мүмкүн болбогон абалда турган кеме озуп өтүүчү кеме катары эсептелүүгө тийиш: ушул Эрежелерге ылайык бул эки кеменин салыштырмалуу абалынын андан кийинки эч кандай өзгөрүүсү, озуп бара жаткан кемени Курстун кесилишине бара жаткан кеме катары саноого негиз бере албайт же андан озуп бара жаткан кеменин жолунан акыркысы биротоло өткөнгө же артта калганга чейин четте туруу милдетин алып сала албайт.

Эгерде озуп бара жаткан кеме башка кемеге карата жогоруда көрсөтүлгөн багыттын алдында же артында экендигин так аныктай албаса, анда ал өзүн озуп бараткан деп эсептөөгө жана озуп бара жаткан кемеге жол берүүгө тийиш.

31. Тар өтмөктө, өтмөктүн жанынан өткөн ар бир кеме жолдун оң жагында турган жолдун же өтмөктүн тарабын кармашы керек.

32. Балык уулоо менен алектенбеген бардык кемелер, алар бара жатканда башкарууга мүмкүн болбогон кемелерди кошпогондо, балык кармаган кемелерге жол бериши керек.

Бул эреже балык кармаган кемелерге балык уулоочу кемелерден башка кемелер колдонгон жолду тосууга укук бербейт.

33. Бул эрежелерди чечмелөөдө жана колдонууда сууда сүзүүнүн, кагылышуунун бардык коркунучтарына жана бардык өзгөчө кырдаалдарга, анын ичинде кемелердин кемчиликтерине тийиштүү көңүл буруу керек, мунун баары жогорудагы эрежелерден чегинүү зарылдыгын жаратышы мүмкүн экенин эске алуу менен, дароо коркунучтан качуу керек.

34. Бул Эрежелерде эч нерсе кеменин ээсин да, капитанды да, экипажды да жарыктарды же сигналдарды көтөрүүдөгү кемчиликтерден, же байкабастыктан байкабастыктан же кадимки деңиз практикасы же иштин өзгөчө жагдайлары талап кылган кандайдыр бир сактык чараларына көңүл бурбоо үчүн жоопкерчиликтен бошото албайт.

IV бөлүм

Бири-биринин көз алдында турган кемелер үчүн үн сигналдары

35. Бул эрежелер төмөнкү эскертүүлөрдү жана аныктамаларды колдонот:

а) бири экинчисинен көзгө көрүнүп турганда гана кемелер бири-биринин көз алдында каралат;

 б) ушул Эрежелерде белгиленген бардык сигналдар өзү жүрүүчү кемелер - ышкырык, тифон жана сирена, өзү жүрбөгөн коңгуроо кемелер тарабынан берилиши керек;

в) "ышкырык" деген сөз белгиленген кыска жана узакка созулган үндөрдү чыгара ала турган ар кандай түзүлүштү билдирет;

 г) "кыска үн" термини болжол менен 1 секундага созулган үндү билдирет;

 д) "узун үн" термини 4төн 6 сек чейин созулган үндү билдирет;

е) ушул Эрежелерде каралбаган үн сигналдарын берүүгө тыюу салынат.

Өз кемесинин курсун өзгөртүү тууралуу сигналдар

36. Кемелер бири-биринин көз алдында болгондо, механикалык кыймылдаткычы бар кеме ушул Эрежелерде уруксат берилген же талап кылынган кайсы бир багытта жатып, сигналдар менен багыттын өзгөрүшүн көрсөтүүгө тийиш:

            - бир кыска үн

-"мен багытымды оңго өзгөртүп жатам";

          - эки кыска үн

          -"мен багытымды солго өзгөрттүм";

          - үч кыска үн

          - "менин кыймылдаткычтарым тескери иштеп жатат".

Тар жерлерден өтүү учурунда берилүүчү сигналдар

37. Келе жаткан кемелерди алдын ала көрүү мүмкүн болбогон участоктордон, чыканактардан же тар жерлерден өтүп бара жатканда, ар бир механикалык кыймылдаткыч кеме ийилүүгө 1 километр (1/2 миль) жакындаганда ышкырык менен бир узун үн чыгарышы керек, ага ийилгендин кулагынын чегинде турган ар бир жакындап келе жаткан кеме ушундай сигнал менен жооп бериши керек. Кеменин экинчи жагынан ийилген тарапка жакындап келе жаткан сигналы угулабы же жокпу, мындай ийилүүнү этияттык жана этияттык менен айланып өтүү керек.

Жер казуучу кемелердин (земснаряддардын) жанынан өтүү учурунда берилүүчү сигналдар

Кеме судоходдук жолдо иштеп жаткан жер казуучу (земснаряд) кемеге кеминде 1 километр (1/2 миль) аралыкта жакындаганда бир узак үн берүүчү сигналы чыгарышы керек.

Жер казуучу (земснаряд) кеме үчүн жолду бошотуу чараларын алдын ала көрөт жана эгер өтүү жолу бош болсо, бир узак үн чыгарып, өткөнү жаткан кемеге кайсы борттон өтүшү керектигин көрсөтүүчү сигнал берет.

Караңгы убакта жер казуучудан берилүүчү белги — тенттин бийиктигиндеги борттук оттун күйүп-жанган түрүндө болот: эгер снаряд (земснаряд) кеменин оң жээгине (көлдөн караганда) жакындаса — ак от, ал эми сол жээгине жакындаса — кызыл оттор менен көрсөтүлөт.

Күндүз жер казуучу (земснаряд) жүрүүчү жолдон караган тараптан ак желек менен белги берет. Жер казуучудан өткөнгө уруксат берген сигнал алынгандан кийин, кеме үн чыгарбастан жооп белгисин берет.

Эгер иштеп жаткан кеме снаряддан (жер казуучу) өтүү жолу бош болбосо, ал өтүп бараткан кемеге кеминде 1 километр (1/2 миль) аралыкта беш же андан көп кыска үн сигналын "эскертүү" катары алдын ала берет. Мындай сигналды алган кеме токтоого милдеттүү. Андан ары жүрүү жер казуучудан өтүүгө уруксат берген сигналдар берилгенден кийин гана мүмкүн.

«Эскертүү» сигналы

39. Өз багытын жана ылдамдыгын сакташы керек болгон кеме башка кеменин көз алдында турганда жана башка кеме кагылышууну болтурбоо үчүн жетиштүү чара көрүлүп жатканына күмөн санаганда, ал аны ышкырык менен жок дегенде беш кыска жана тез-тез үн менен көрсөтө алат.

Мындай сигналдын берилиши кемени ушул Эрежелердин 32 жана 33-пункттарынын (27 жана 29-эрежелер) же башка Эрежелердин талаптарын аткаруудан же ушул Эрежелердин 35-пунктунда көрсөтүлгөн тиешелүү үн сигналдарын берүү менен өз аракеттерин көрсөтүү милдетинен бошотпойт. Ушундай эле сигнал кеме башка кемеге анын кыймылын токтотууну талап кылган коркунучтуу коркунуч жөнүндө эскертүүгө ниеттенгенде берилет.

Өзү жүрбөгөн кемелер коңгуроону тез-тез кагышат.

"Казык болуу" сигналы

40. Кеме бекитүүдөн мурун башка кемелерге төрт кыска үн менен эскертет.

"Кыймылды азайтуу талабы"сигналы

41. Башка кемеден саякатты азайтууну талап кылган кеме төрт узун үн чыгарат. Өзү жүрбөгөн кемелер бул жөнүндө коңгуроону тез-тез уруп турушат.

"Кыймылды көбөйтүү талабы"сигналы

42. Башка кемеден көбүрөөк жүрүүнү талап кылган кеме бир узун жана бир кыска үндөрдү берет.

"Көңүл буруу"сигналы

43. Өзүнө көңүл буруу үчүн, кеме бир узун, үч кыска жана бир узун үндөр.

"Кайыкты берүүнү же менин бортко келүүнү суранам"сигналы

44. Башка кеменин жээгинен кайыкты (кайыкты) чакыруу үчүн, курчап турган пост, ошондой эле башка кемеге менин бортума жакындоо өтүнүчү менен кайрылганда, бир узун, бир кыска жана бир узун үндөр берилет.

"Мен сени түшүндүм"сигналы

45. Судно подтверждает другому судну, что его сигнал понят, двумя короткими и одним продолжительным звуками.

"Радиобайланышка келүүңүздөрдү суранам"сигналы

46. Кемени чакыруу үчүн бир кыска, бир узун жана бир кыска үн радио байланышка берилет.

"Кемеден тышкары суудагы адам" сигналы

47. Адам кемеден кулап түшкөндө жана сууга чөгүп бараткан адамды куткарганда кеме ичиндеги сигнализация үч кыска үн менен угулат.

Чөгүп кеткен адамды куткаруу менен алек болгон кеме жакын жердеги башка кемелерге үч узун жана бир кыска үн менен кабарлайт.

Пристанга жакындаганда жана андан алыстаганда берилүүчү сигналдар

48. Пирскежакындаганда кемелер бир узакка созулган үндү беришет.

 Пирстен алыстап баратканда рейске бир узун жана үч кыска үн чыгат.

V бөлүм Чектелген көрүнүү шарттарында үн сигналдары жана кемени башкаруу

            49. Туман, көмүртүлүк, кар жаашы, катуу жаан-чачын же башка көрүүнү чектеген шарттарда, күндүз же түнкүсүн үн сигналдары төмөнкүдөй колдонулушу керек:

а) Сууга карата кыймылдаган механикалык кыймылдаткычка ээ кеме ар бир эки мүнөттө кем эмес аралык менен бир узун үн чыгарууга милдеттүү;

б) Механикалык кыймылдаткычка ээ кеме кыймылдабай, сууга карата токтоп турган учурда ар бир эки мүнөттө эки узун үндү, ортосунда болжол менен 1 секунда аралык менен чыгарууга милдеттүү.

в) сүйрөлгөн кеме, ошондой эле башкара албай же маневр кыла албагандыктан жакындап келе жаткан кемеге жол бере албаган кеме (а) жана (б) пункттарында белгиленген сигналдардын ордуна 1 мүнөттөн ашпаган аралыкта берүүгө тийиш. катары менен удаалаш үч үн, атап айтканда: бир узун жана андан кийин эки кыска үн;

г) сүйрөлгөн кеме, эгерде бирден ашык кеме сүйрөлүп жатса, анда алардын акыркысы, эгерде анда команда турган болсо, бир мүнөттөн ашпаган аралыкта болжол менен 5 секунда ичинде коңгуроону тез-тез кагуусу керек. Мүмкүн болсо,бул сигнал сүйрөөчү кеменин сигналынан кийин дароо берилиши керек;

д) якорь турган кеме 1 мүнөттөн ашык эмес аралыкта 5 секунддун ичинде коңгуроону тез-тез уруп турат. Мындан тышкары, жакындап келе жаткан кеме табылганда, ал өзүнүн жайгашкан жери жана үч ырааттуу үн менен кагылышуу мүмкүнчүлүгү жөнүндө эскерте алат, атап айтканда: бир кыска, бир узун жана бир кыска үндөр;

е) тайыз жерде турган кеме, якорьдо турган кеме жасоого милдеттүү болгон коңгуроонун тез кагуусуна чейин жана андан кийин коңгуроого өзүнчө жана так үч сокку урат;

ж) узундугу 12,2 метрден аз кеме жана кайыктар (кайыктар) жогоруда айтылган сигналдарды берүүгө милдеттүү эмес, бирок эгерде алар аларды бербесе, анда алар 1 мүнөттөн ашпаган аралыкта башка ылайыктуу үн сигналын бериши керек.

50. Көрүү мүмкүнчүлүгү чектелген ар бир кеме учурдагы жагдайларды жана сүзүү шарттарын кылдаттык менен карап, орточо ылдамдыкта жүрүшү керек.

Орточо ылдамдык-бул кеменин көз карашынын жарымында, анын алдында толук токтоп калуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон ылдамдыкты билдирет.

Ар бир кеме траверздин алдында позициясы аныкталбаган башка кеменин тумандуу сигналын уккандан кийин, бул учурда жагдай канчалык жол берерин, кыймылдаткычтарын токтотуп, кагылышуу коркунучу өткөнгө чейин этияттык менен жүрүшү керек.

Анын алдында башка кеменин бар экендигин аныктаган кеме траверз анын тумандуу сигналы угулганга чейин же ал көзгө көрүнүп аныкталганга чейин, алдын-ала жана чечкиндүү иш-аракеттерди жасашы мүмкүн кооптуу жакындашуудан качуу, бирок мындай жакындашуудан качуу мүмкүн болбосо, ал кагылышууну болтурбоо үчүн кыймылдаткычтарды өз убагында токтотуп, андан кийин кагылышуу коркунучу өткөнгө чейин этияттык менен жүрүшү керек.

VI бөлүм

Кырсык сигналдары

51. Кырсыкка учураган жана башка кемелерден же жээктерден жардам сураган кеме төмөнкү сигналдарды бир убакта же өзүнчө колдонот, атап айтканда:

а) туман сигналдарын берүү үчүн арналган ар кандай аппараттын үзгүлтүксүз үнү;

б) кыска аралыкта Кызыл түстөгү ракеталардын атылышы;

в) коңгуроону тез-тез уруп туруу жана ошол эле учурда горизонтто көрүнүп турган ак от;

г) морзе алфавитиндеги «үч кыска, үч узун» белгилеринин аралашмасы түрүндөгү радиосигнал;

д) үстүндө же астында топ же топко окшош нерсе бар төрт бурчтуу желектен турган сигнал;

е) кемедеги жалын (мисалы: чайыр же мазут челегин күйгүзүүдөн ж. б.);

ж) капталга сунулган колдорду жай, кайталап көтөрүү жана түшүрүү.

VII бөлүм

Жолду жана кемелердин жүрүш шарттарын кароо

52. Ушул Эрежелерге ылайык кемелердин коопсуз жана үзгүлтүксүз жүрүшү үчүн шарттарды түзүү максатында Ысык-Көлдө кеме жүрүү жагдайын контролдоо жана көзөмөлдөө ыйгарым укуктуу мамлекеттик органы тарабынан жүктөлөт. Жеткирүү жагдайындагы өзгөрүүлөр жана жеткирүү жолдорунун абалы жөнүндө маалымат берет.

53. Ысык-Көлдө гидротехникалык курулмалары бар ишканалар жана уюмдар аларды оң абалда кармап турууга жана кеме жүрүү жагдайынын белгилери менен тосууга, жанаша жайгашкан акваториянын чегинде кемелердин коопсуз жүрүшү үчүн жетиштүү тереңдикти камсыз кылууга милдеттүү.

54. Кеме жүрүү жагдайынын жээгиндеги жана сүзүүчү белгилеринин жарыктарынын мүнөздөмөсү (көрүү аралыгы, мезгили, түсү жана жарык берүү сектору) Кыргыз Республикасынын тиешелүү ченемдик укуктук актылары менен белгиленет.

55. Ысык-Көлдө кеме токтоочу жайларды, портторду, пристандарды жана башка гидротехникалык курулмаларды куруу жол-транспорт коопсуздугу чөйрөсүндө контролдоо жана көзөмөлдөө боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган менен макулдашуу боюнча адистештирилген долбоорлоо уюмдары тарабынан иштелип чыккан долбоорлор боюнча гана жүргүзүлөт

VIII бөлүм

Кемелерди эксплуатациялоо

56. Карамагында кубаттуулугу 150 ат күчү жана андан ашык башкы механизмдери бар кемелер жана башка сүзүүчү каражаттар болгон юридикалык жана жеке жактар алардын техникалык абалын текшерүү жана кемелердин сүзүүгө жарактуулугун аныктоо үчүн аларга таандык кемелерди жана сүзүүчү каражаттарды көрсөтүүгө, ошондой эле аларды жол-транспорт коопсуздугу чөйрөсүндөгү контролдоо жана көзөмөлдөө боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органда каттоого милдеттүү.

Кубаттуулугу 150 ат күчүнө чейинки башкы механизмдери бар жүргүнчү, жүк - жүргүнчү жана кызматтык-жол жүрүүчү чакан каражаттарды (моторлуу кайыктарды жана кайыктарды, парустук-спорттук кемелерди ж.б.) каттоону жана сүзүүгө жарактуулугу жөнүндө корутундуну жол-транспорт коопсуздугу чөйрөсүндөгү контролдоо жана көзөмөлдөө боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жүргүзөт.

57. Кемелердеги жүктөр аларды жылдыруу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгаргыдай жана чайкаган учурда кеменин туруктуулугу камсыз кылынгыдай жайгаштырылууга жана бекитилүүгө тийиш. Жүк кармагычтар, люк капкактар жана клиндер менен керилип турган брезенттер менен жабылышы керек. Люктар, иллюминаторлор жана башка тешиктер толугу менен суу өткөрбөшү керек.

Люктарга, траптарга, өрткө каршы жана таштанды системаларына, ошондой эле куткаруу жана өрткө каршы шаймандарга кирүү бошболушу керек.

Палубага коюлган жүктөр башкаруучу рубкадангоризонттун эркин көрүнүшүнө тоскоол болбошу керек же кеменин жүрүүчү жана якордук жарык секторлорун жаппашы керек.

            58. Тыйуу салынат:

а) палубага жүктү белгиленген ченемдерден ашкан өлчөмдө кабыл алуу.

б) кемени жол-транспорт коопсуздугу чөйрөсүндөгү контролдоо жана көзөмөлдөө боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан белгиленген, бортто түшүрүлгөн жүк маркалары менен же жүк көтөрүмдүүлүгүнөн ашык түшүргөнгө чейин жүктөө;

в) адамдарды бөөдө кырсыктардан жана кемени бузуудан сактоо үчүн зарыл чараларды көрбөстөн оор салмактарды жүктөөгө же түшүрүүгө;

г) жол-транспорт коопсуздугу чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик контролдоо жана көзөмөлдөө органы тарабынан берилген сууда сүзүүгө жарактуулугун күбөлөндүрүүдө же кеме документтеринин китебинде каралгандан көп сандагы жүргүнчүлөрдү бортко кабыл алууга;

          д) корпустан суу сарыгып турганда, эгерде ал жүктүн бузулушуна алып келсе же жүргүнчүлөр жана экипаж үчүн антисанитардык шарттарды түзсө.

59. Кемелерди сүйрөө кильватер жайда жүргүзүлөт. Кильватер сүйрөлчү менен сүйрөөчү кемелердин ортосундагы сүйрөө аркандарынын узундугу аба ырайынын абалына жараша 150дөн 300 метрге чейин болушу керек.

60. Маневр иштерин кошпогондо, өзү жүрүүчү жана өзү жүрбөгөн кемелерди бортко каршы сүйрөөгө тыюу салынат.

 61. Кемелер менен мунайзаттарды, уу химикаттарды жана башка кооптуу жүктөрдү ташууга тыюу салынат.

62. Калкып жүрүүчү крандарды сүйрөөгө аба ырайы жагымдуу болгондо жана алдыдагы суткага жакшы прогноздо, таянычка түшүрүлгөн краны менен жана экиден кем эмес команда болгондо гана жол берилет.

63. Шамалдын күчү кеменин документтеринде белгиленген чектөөлөрдөн ашкан бороондуу аба ырайында, ошондой эле аба ырайынын жалпы жана рейстик божомолун кемелердин капитанына жана шкиперине тапшырбастан кемелерди рейске чыгарууга тыюу салынат.

Кеменин капитаны жолдо бороон-чапкын эскертүүсүн алганда:

 а) конкреттүү кырдаалды эске алуу менен өзүнүн турган жери жана кабыл алынган чечим жөнүндө диспетчерге билдирүү менен курамды жакынкы башпаанекке чейин коопсуз жөнөтүүнү камсыздоочу чечим кабыл алуу;

            б) радио байланыш режимин орнотуу;

в) баш калкалоочу жайда жүргөндө кемени жардам берүүгө даяр абалда кармоо,кемесикыйраган адамдарга жардам берүү.

63. Диспетчер кемелерди рейске жиберердин алдында кемелердин коопсуз сүзүү үчүн жарактуулугун, өзү жүрбөгөн кемелерде командалардын бар экендигин жана кемелердин туура жүктөлүшүн текшерүүгө милдеттүү.

Өзү жүрбөгөн кемелерди рейске эки кишиден кем эмес команда болгондо гана жөнөтүү керек.

Өзү жүрбөгөн кемелердин экипаждарына палубага чыгууга жана кеминде эки кишиден турган кеме иштерин жүргүзүүгө уруксат берилет.

Кемелердин капитандары жана шкиперлери мындай учурларда диспетчерге кемелердин сүзүүгө жарактуулугун ырастоочу кеме документтерин көрсөтүшөт.

Диспетчер жөнөтүү буйругунда кемелердин сүзүүсүнө уруксат берилген негизги шарттарды белгилейт, атап айтканда:

- аба ырайына жараша сүзүүнү чектөө, борттун бийиктиги белгиленген, ошондой эле аба ырайынын жалпы жана рейстик божомолун тапшырат.

Аба ырайы боюнча ар кандай чектөөлөрү бар бир нече кемелердин курамын түзүүдө курамы үчүн жалпы чектөө эң көп чектөөсү бар кеме боюнча берилет.

64. Рейске чыгаардын алдында ар бир кеме ар кандай бороондуу аба ырайына туруштук бере ала турган сууда жүрүү абалына даярдалышы керек, бул үчүн зарыл:

            а) рулду жана казыкты текшерүү;

б) жебелерди, кайыктарды, палубалык жүктөрдү ж. б. бекитүү.

Рейсте, өзгөчө бороондуу аба ырайында, корпуска суу киришин көзөмөлдөө.

65. Портко кирген жалгыз кеме же сүйрөөчү курамы бар кеме порттон чыккан кемелерге жол берет.

66. Пайдалануудагы ар бир өзү жүрүүчү кеме жол-транспорт коопсуздугу чөйрөсүндөгү контролдоо жана көзөмөлдөө боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан белгиленген ченемдерге ылайык навигациялык, штурмандык приборлор менен жабдылат.

67. Ар бир кемеде вахталык журнал жүргүзүлүүгө тийиш, анда вахталык начальниктин уруксаты менен гана жол берилүүчү багыттын өзгөрүшү, жүрүү ылдамдыгынын өзгөрүшү, кеменин деңиздеги ордунун координаттары, аба ырайынын абалы (булуттуулук, шамалдын багыты жана күчү), ошондой эле кеменин кыймылына, ишине жана экипаждын жашоосуна тиешелүү башка окуялар жөнүндө маалыматтар киргизилет.

Вахталык журналга жазуулар кеме сааты боюнча жазылат: - 5 мүнөткө чейин тактык менен өзү жүрүүчү кемеде; - өзү жүрбөгөн кемеде - 10 мүнөткө чейин.

Авариялык кырдаалдарда жазуулар 1 мүнөткө чейинки тактык менен жүргүзүлөт.

Эскертүү: кеме саатынын туура көрсөтүлүшүн контролдоо капитандын Улук жардамчысына (1-штурман) жана өзү жүрбөгөн кеменин шкиперине жүктөлөт.

68. Кооптуу жерлерди өтүп жаткан учурда, башка кемелер менен тараганда жана пристанга же башка кемеге жакындаганда вахтаны алмаштырууга тыюу салынат.

69. Сүйрөлгөн кемелер менен сунушталган сүйлөшүү үндөрү 1-тиркемеде келтирилген.

Өзгөчө учурларда, ракеталар үн сигналдарына жооп бербеген башка кемелердин көңүлүн буруу үчүн колдонулушу мүмкүн:

            - күндүз жашыл;

- түнкүсүн жана күндүз көрүү чектелген учурда-ак түс.

70. Чакан кемелер, моторлуу кайыктар, кайыктар, спорттук жана кайыктар кемелердин кыймылына тоскоол болбошу керек жана алардын багытынан алдын ала кетүүгө милдеттүү.

Көрсөтүлгөн сүзүүчү каражаттарга транспорттук кемелерге жакындоого жана алардын курсунан өтүүгө катуу тыюу салынат.

Келе жаткан кемелердин жанында калактуу кайыктарда жүрүүгө тыюу салынат.

71. Балык уулоочу кемелерге жана кайыктарга тирөөч белгилеринин сызыгы же кеме жүрүү жагдайынын сүзүүчү белгилери менен белгиленүүчү кеме жүрүүсүнүн огунан 2 километрден аз аралыкта илгич торлорду жана неводдун ставкаларын коюуга, ошондой эле булуңдардын кире бериштерин ушул балык уулоочу шаймандар менен тосууга тыюу салынат.

Сунуш кылынган курста же бухта районунда өтүп жаткан кайсы бир кеменин тарамдарды же жебелерди винтке орогон учурда кеме тыюу салынган жерде коюлган торлордун же жебелердин бузулушу үчүн жоопкерчилик тартпайт жана кармоо куралдарынан бошотуу боюнча токтоп туруудан келип чыккан чыгымдардын ордун толтурууну талап кылууга укуктуу.

Орнотулган торлор кеменин жүрүшүнөн тосулушу керек:

            - ак желектер күнү;

- түнкүсүн суунун деңгээлинен бир метрден кем эмес бийиктикте орнотулган ак жарыктар менен.

72. Көрүү начар шарттарда (туман, кар, нөшөрлөп жааган жамгыр) сүзүп бара жатканда, ар бир кеме орточо ылдамдыкта жүрүшү жана сигнал бериши керек.

Мындан тышкары, кемеде көзөмөлчү дайындалып, ал алдыга коюлат. Көзөмөлчүнүн фамилиясы, байкоо башталган жана аяктоо убактысы вахта журналына жазылат.

73. Жол-транспорт коопсуздугу чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик контролдоо жана көзөмөлдөө органынын уруксаты жок кемелерге музда иштөө үчүн муз шартында сүзүүгө тыюу салынат.

74. Кемелердин рейдде якорь коюучу жайы башка кемелердин эркин жүрүшүнө тоскоол болбой тургандай тандалат.

75. Жарылуучу, ууландыруучу жана жеңил күйүүчү жүктөрдү ташыган кемелер порттордо атайын жабдылган причалдарда туруп, ал эми рейдде — кемелер жүрүүчү жолдон же якорьдо турган кемелерден кеминде 500 метр аралыкта турушат.

Башка кемелер жарылуучу, ууландыруучу жана оңой тутануучу жүктөр жүктөлгөн кемелерге 500 метрден жакын жакындабоого тийиш (бул эреже жогоруда аталган жүктөрдү ташууга Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн атайын чечими менен жол берилген учурда колдонулат).

76. Бороондуу аба ырайында кеме башкарууну жоготуп, жээкке чыгып кетүү коркунучу бар бардык учурларда, бул кеменин командасы өз убагында казык берип, узундугу 50-75 метр болгон чынжырды казыкка түшүрүүгө милдеттүү.

77. Ар бир казыкта анын салмагы жана тиешелүүлүгү менен оюк (белги)болушу керек. Кемелерден берилген бардык казыктарда ак жана кызыл сызыктар менен боелгон буялар болушу керек. Буйрепанын узундугу якорь артка чегингенден кийин буек дайыма суунун бетинде тургандай болушу керек.

Аталган казыктарды буйкасыз кайтарууга тыюу салынат.

78. Сүйрөөчү буксирлерди сүйрөөдө же анкерлөөдө, алар кеменин жолун бошотуп бүтмөйүнчө жана буксирдин нөөмөтчүсү алардын бекем жана коопсуз казылганына ынанмайынча аларды таштап кетүүгө укугу жок.

79. Кемелердин айдоочулары жана шкиперлери кеме жүрүү жагдайынын белгилери бузулган бардык учурлар жөнүндө, ошондой эле кеменин жүрүшүндө башка кемелердин коопсуздугуна коркунуч туудурган якорь же башка буюмдун жоголгондугу жөнүндө жагдай постуна жана башка кемелерге билдирүүгө, ошондой эле чөгүп кеткен предметтердин токтоосуз көтөрүлүшүнө же аларды эскертүүчү белгилер менен тосууга чара көрүүгө милдеттүү.

80. Кемелердеги өрткө каршы иш-чаралар Кыргыз Республикасынын "Өрт коопсуздугу жөнүндө" Мыйзамына жана башка тиешелүү ченемдик укуктук актыларга ылайык жүргүзүлөт.

Кеменин экипажынын ар бир мүчөсү өрт графиги боюнча, ошондой эле суу сигнализациясы жана "кемеден тышкары калган адам"сигнализациясынын графиги боюнча өз милдеттерин так билиши жана аткарышы керек.

81.Ар бир кеме, анын ичинде сүзүүчү крандар жана командасыз баржалар, кеменин жашоосу үчүн күрөшүүнүн авариялык каражаттарынын комплектиси менен жабдылышы керек: (клиндер, бөлгүчтөр, жаздыкчалар, цемент ж. б.)

Экипаждары бар өзү жүрүүчү жана өзү жүрбөгөн кемелер камсыздоо стандарттарына ылайык кырсык сигнализациясы жана куткаруу каражаттары менен жабдылышы керек.

82. Эгерде кеме суу каптоо коркунучунда болсо, ал кеменин капитаны же шкипери же аны сүйрөп бара жаткан кеме жолду бошотуу жана куткаруучу кемени жээкке же тайыз жерге алып баруу үчүн бардык чараларды көрүшү керек. Жардамга муктаж болгон кемеге жакын жайгашкан бардык кемелер өзүнө жана андагы адамдарга жана жүктөргө коркунуч келтирбестен, колдо болгон бардык каражаттар менен токтоосуз камсыз кылууга тийиш.

Эгер кеме кыйроого дуушар болсо, капитан жүргүнчүлөрдү сактап калуу үчүн бардык чараларды көргөндөн кийин кеме экипажына кемени таштап кетүүгө уруксат берет. Капитан өзү кемени акыркы бойдон калтырат.

83. Суу кырсыгында, адамдардын өмүрүнө коркунуч туулса,кеменин жанында тургандардын бардыгы тез арада жардам көрсөтүүгө катышуусу керек.

84. Кырсык тууралуу кеменин капитаны схемалык чиймелери менен акт түзөт жана аны жол-транспорт коопсуздугу чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик контролдоо жана көзөмөлдөө органына өткөрүп берет. Акт 5-тиркемеде көрсөтүлгөн форма боюнча түзүлөт.

85. Бул Эрежелерде каралбаган бардык учурларда кеме айдоочусу бул эрежелер аны бул чараларды көрбөөнүн натыйжасында келип чыккан кесепеттер үчүн жоопкерчиликтен бошотпогондугун эске алуу менен кеме сүзүү практикасы же авариясыз сүзүүнү камсыз кылуучу өзгөчө жагдайлар менен белгиленген бардык чараларды көрүүгө милдеттүү.

IX бөлүм

Кыргыз Республикасында чакан кемелерди жана аларды токтотуу үчүн базаларды (курулмаларды) пайдалануу эрежелери

            87. Бул эрежелер Кыргыз Республикасынын дарыяларында, суу сактагычтарында, көлдөрүндө жана башка көлмөлөрүндө аларды токтотуу үчүн чакан кемелерди жана базаларды (курулмаларды) пайдалануу тартибин белгилейт жана юридикалык жана жеке жактардын менчигинде же пайдалануусунда болгон бардык чакан кемелерге жана алардын базаларына-токтоочу жайларга жайылтылат.

88. Чакан кеме-узундугу 20 метрден ашпаган жана бортунда уруксат берилген адамдардын саны 12ден ашпаган кеме.

89. Чакан кемелерди коюучу база (курулма), токтотуучу база (прокат пункту) бул курулмалары жана ага жанаша жайгашкан суу акваториясы бар кайтарылуучу жээк аймагы, анын чектеринде кемелер жайгашкан жер.

90. Ушул Эрежелердин жана чакан кемелердин сүзүү коопсуздугу боюнча ченемдик документтердин аткарылышын көзөмөлдөөнү суу транспорту жаатындагы контролдоо жана көзөмөлдөө функцияларын жүзөгө ашыруучу ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жүзөгө ашырат, анын талаптары бардык кеме айдоочулары жана чакан кемелерди жана аларды токтотуу үчүн базаларды (курулмаларды) пайдаланууга жооптуу адамдар үчүн милдеттүү болуп саналат.

Суу транспорту жаатындагы контролдоо жана көзөмөлдөө функцияларын жүзөгө ашыруучу ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган ушул эрежелердин аткарылышын көзөмөлдөө боюнча ага жүктөлгөн милдеттерди чечет.

91. Көлмөлөрдө чакан кемелердин мелдештерин, майрамдарын, регаттарын өткөрүүгө суу транспорту жаатындагы контролдоо жана көзөмөлдөө функцияларын жүзөгө ашыруучу ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган менен макулдашуу боюнча ал үчүн атайын бөлүнгөн жерлерде жана кеме жүрүштөрүндө уруксат берилет.

92. Техникалык көзөмөлгө алынууга тийиш болгон чакан кемелер өзүнүн жабдылышы, техникалык абалы жана экипажы менен комплекттелиши боюнча Бажы союзунун техникалык регламентинин (ТР ТС 026/2012) жана ушул Эрежелердин талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

93. Чакан кемелерде экскурсияларды, эс алууга жамааттык чыгууларды жана башка массалык иш-чараларды өткөрүүдө бул иш-чараларды уюштуруучулар суудагы коопсуздук үчүн жооптуу адамдарды бөлүп берүүгө милдеттүү.

Кеме айдоочунун жалпы милдеттери

            94. Чакан кеменин айдоочусун өзү менен кошо алып жүрүүгө милдеттүү:

- тиешелүү кыймылдаткыч күчү жана парус аянты менен аныкталган аймакта ушул категориядагы чакан кемени башкаруу укугуна күбөлүк;

          - 2 жылда бир жолу кеме жүрүүгө жарактуулугуна техникалык кароодон өткөндүгү жөнүндө белгиси бар кемеге билет;

- рейске план-тапшырма, жолдук (маршруттук барак), ташылуучу жүккө документтер (жеке менчик ээлерине таандык кемелерден тышкары);

- кемеде ээси жок болгон учурда жарандарга таандык кемелерде чакан кемени пайдалануу укугуна белгиленген тартипте күбөлөндүрүлгөн ишеним кат жана кемени башкарууга укук берген документ;

            95. Кеме айдоочу милдеттүү:

- өз кемесинин навигациялык сапаттарын жана маневрдик мүнөздөмөлөрүн, ар кандай гидрометеорологиялык шарттарда башкаруу өзгөчөлүктөрүн, сүзүүнүн белгиленген разрядын, ошондой эле сүзүүнүн коопсуздугун жөнгө салуучу документтерди билүү;

- сүзүүгө чыгаар алдында кеменин жабдууларынын жарактуулугун жана толуктугун текшерүү, рейс учурунда анын абалына көз салуу;

- сууда кырсыкка кабылгандарга жардам көрсөтүү, жардам көрсөтүү жана биринчи медициналык жардам, жабыркагандарды дарылоо мекемесине жеткирүү;

            - жаратылышты коргоо талаптарын сактоого;

- оорулууга өмүрүнө коркунуч туудурган учурларда ага жакындоо үчүн же оорулууну жээкке чейин жеткирүү үчүн медициналык персоналга чакан кемени токтотууга жана берүүгө;

- кемени белгиленген ченемден ашык ашыкча жүктөөгө жол бербөөгө;

- токтогонго жана сууда сүзүүнүн коопсуздугун контролдоочу ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдардын кызматкерлерине текшерүү үчүн чакан кемени башкаруу укугуна күбөлүктү, жолдомо (маршруттук) баракты, кеме документтерин (кеме күбөлүгү, кеме билети), ташылып бара жаткан жүктүн документтерин көрсөтүүгө. Кеме коопсуз жерде токтотулушу керек. Кызмат адамдары кеме айдоочуга өзүнүн кызматтык күбөлүгүн көрсөтүүгө милдеттүү.

            96. Чакан кемени башкарган адамга тыюу салынат:

- чакан кемени алкоголдук же баңгизатка мас абалында башкаруу;

- чакан кемени башкарууну жанында чакан кемени башкаруу укугуна күбөлүгү жок адамдарга өткөрүп берүүгө;

            - чакан кемелерди байкоосуз калтыруу;

- жүк көтөрүмдүүлүк, жүргүнчүлөргө жөндөмдүүлүк жана белгиленген ылдамдык ченемдерин бузууга;

-кемеде максималдуу кубаттуулуктан ашкан кыймылдаткычты колдонуу;

-отуруу үчүн жабдылган орундар жок болгон учурда кемелерде жүргүнчүлөрдү ташууга;

-өрт коопсуздугунун жана айлана-чөйрөнү коргоонун талаптарын бузууга.

Чакан кемелерди жана аларды токтотуу үчүн базаларды (курулмаларды) эксплуатациялоо

            97. Эксплуатациялоо райондоруна карабастан юридикалык жана жеке жактарда турган чакан кемелер суу транспорту жаатында контролдоо жана көзөмөлдөө функцияларын жүзөгө ашыруучу ыйгарым укуктуу мамлекеттик органда эсепке алынууга жана катталууга (кайра катталууга) жатат.

98. Ар бир чакан кеме суу транспорту жаатындагы контролдоо жана көзөмөлдөө функцияларын жүзөгө ашыруучу ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан ошол кеме үчүн белгиленген, аны туура пайдаланууну жана сүзүү коопсуздугун камсыз кылуучу шарттарды, ченемдерди жана талаптарды сактоо менен оң техникалык абалда эксплуатацияланууга тийиш;

сүзүү аймагы боюнча, жээктен алыс, кеме сүзө ала турган толкундун бийиктиги; максималдуу кубаттуулуктун жана кыймылдаткычтардын санынын, парустардын жол берилген аянтынын, жүк көтөрүмдүүлүгүнүн, жүргүнчүлөрдүн сыйымдуулугунун;

кемени куткаруучу жана өрткө каршы каражаттар, сигналдык жарыктар, навигациялык приборлор менен жабдуу.

99. Ремонтто турган чакан кемелердин ээлерине жаратылышты коргоо жана өрткө каршы талаптарды сактоо менен бул кемелерди жээкте сактоого уруксат берилет.

Бул кемелерди сактоону жана күтүүнү уюштуруу алардын бөтөн адамдар тарабынан пайдаланылышын болтурбоого тийиш.

Оңдолуп жаткан кемелерди кошпогондо, техникалык абалы сууда сүзүү коопсуздугунун талаптарына жооп бербеген чакан кемелер суу акваториясында болбошу керек.

100. Кеме айдоочусу үчүн жана чакан кемедеги ар бир жүргүнчү үчүн жеке куткаруу каражаттары болушу керек.

101. Мындай учурларда чакан кемени эксплуатациялоого тыюу салынат:

- корпустун суу өткөргүчтүгү жана суу өткөрбөй турган жабуулардын бузулушу;

- валдык өткөргүчтүн, винттин, якордук жана рулдук түзүлүштүн, кургатуу системасынын, кеменин эксплуатациялоо жана сүзүү коопсуздугун аныктоочу кеме түзүлүштөрүнүн бузуктугу;

- кеме документтери жок болсо же мөөнөтүн өткөрүп жиберсе.

102. Чакан моторлуу жана парустук кемелерди башкарууга 18 жашка толгон, суу транспортунун ишин жөнгө салуу боюнча ыйгарым укуктуу орган тарабынан берилүүчү чакан кемени башкаруу укугуна күбөлүгү бар адамдарга жол берилет.

103. Жээк аймактары, курулуштары, отун үчүн сактоочу жайлары, акваториялары, куткаруу посттору жана башка объекттери бар чакан кемелерди токтотуучу жайлар үчүн базаларды (курулмаларды) пайдаланууга суу транспорту жаатында контролдоо жана көзөмөлдөө функцияларын жүзөгө ашыруучу ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан алар катталгандан жана пайдаланууга жарактуулугу техникалык күбөлөндүрүлгөндөн кийин гана уруксат берилет.

104. Чакан кемелер жайгашкан жерлерде өрт коркунучун, кемелерди суу каптоо жана курчап турган чөйрөнү булгоону болтурбоочу чаралар көрүлүшү керек.

Жыл сайын навигациянын алдында (жайкы туристтик сезон) базалык-токтоочу акваториянын түбүн суучулдар карап чыгып, аны ушул базалардын ээлеринин эсебинен тазалоо жана тазалоо жүргүзүлүшү керек.

 Кеме туруучу базасынын аймагын жабдуу үчүн төмөнкүлөр талап кылынат:

- ыңгайлуу кирүүчү жолдор;

- жүргүнчүлөрдү отургузуу жана түшүрүү үчүн атайын жабдылган причалдардын (пирстердин) болушу;

- Кыргыз Республикасынын жаратылышты коргоо мыйзамдарынын талаптарына ылайык келген чакан кемелерди сактоо жана техникалык тейлөө үчүн жайлар;

- Кыргыз Республикасынын жаратылышты коргоо мыйзамдарынын талаптарына ылайык келген, атайын бөлүнгөн жердеги май куюу пункту;

- Кыргыз Республикасынын жаратылышты коргоо мыйзамдарынын талаптарына ылайык келүүчү контейнерлер жана кемелерден сарыккан сууларды, иштетилген мунайзаттарды, кургак таштандыларды жана тамак-аш калдыктарын кабыл алуу үчүн атайын идиштер;

- аймакты, суу акваториясын, пирстерди, боксторду, шварттык түзүлүштөрдү, куткаруучу жана өрткө каршы каражаттарды жарыктандыруу үчүн жарык берүүчү түзүлүштөр.

105. Базанын суу акваториясынын-чакан кемелердин токтоочу жайынын (прокат пунктунун) чек арасы жана сүзүүчү каражаттардын жээкке жакындай турган жери пляждык зонадан жана сууга түшүүчү жерден белгиленүүгө (тосулууга) тийиш.

106. Чакан кемелердин токтоочу жай-базаларына, көрүнүктүү жерлерине:

- Кыргыз Республикасынын суу объектилеринде адамдардын өмүрүн жана ден соолугун коргоо боюнча коопсуздук чараларын сактоо максатында ушул эрежелерден жана тиешелүү эрежелерден үзүндүлөр;

 - ошол акваторияда же ошол райондо сүзүүчү каражаттардын сүзүү чек араларынын схемасы;

- жакынкы куткаруу станциясынын же куткаруу постунун, Жарандык коргонуунун ыйгарым укуктуу мамлекеттик органынын ыкчам нөөмөтчүлөрүнүн телефон номерлеринин көрсөткүчү.

107. Пирстердин (прокат пунктунун) ээлери чыгуучу (кирүүчү) кемелерди контролдоо үчүн кезметчиликти өтөө үчүн кемелердин экипажынын ичинен жооптуу адамдарды дайындоо менен контролдук пост уюштурат. Контролдук тозотто кемелердин чыгышын жана алардын кайтып келишин эсепке алуу журналы жүргүзүлөт. Кемелердин суу акваториясына чыгуусуна кеме айдоочусунда болгон учурда контролдук тозоттун кезметчиси (жооптуу адамы) уруксат берет:

 - кеме документтери (кеме билети, кемени техникалык кароонун актысы ж.б.);

           - чакан кемени башкаруу укугуна күбөлүк;

           - маршрут баракчасы

           - куткаруучу жабдуулардын (куртка, төш белги, круг (шакек) ж.б.) болушу.

108. База-унаа токтотуучу жайдын (прокат пунктунун) ээлери жарандарга кемелерди берүү журналын жүргүзүүгө тийиш, анда кемени пайдалануунун коопсуздук чаралары менен таанышуу жөнүндө графа болууга тийиш, анда кемени алуучу жарандар прокат пунктунун акваториясында кемени пайдалануу эрежелери менен таанышкандан кийин кол коюшат.

109. Кыргыз Республикасынын кеме жүрүүчү көлмөлөрүндө жайгашкан токтоочу–базанын (прокат пунктунун) суу акваториясы сууда сүзүүчү каражаттар менен сыртка чыгууга тыюу салынган ылдам чакан кемелердин суу мейкиндигине чыгуусу жана кирүүсү үчүн суу коридорлорунун сүзүүчү белгилери жана тосмолору менен белгиленет.

110. Унаа токтоочу жайдын базасында (прокат пунктунда):

-база-токтоочу жайдын суу акваториясы жана ага чектеш район боюнча кемелердин кыймылынын схемасы (1-тиркеме);

- унаа токтотуучу жайдын (прокат пунктунун) ички иш тартиби;

            - чакан кемелерди пайдалануу нускамасы;

- сууда адам кырсыктарынын алдын алуу плакаттары;

-токтоочу-база (прокат пункту) катуу сүйлөөчү түзүлүш жана байланыш менен жабдылат.

111. Чакан кемелердин база-токтоочу жайларынын (прокат пунктунун) ээлери жол-транспорт коопсуздугу чөйрөсүндө контролдоо жана көзөмөлдөө ыйгарым укуктуу органы тарабынан белгиленген ченемдерге ылайык сууда сүзүүчү каражаттардын санын базалоону, токтоону жана жээкте сактоону, причалдарды, пирстерди, курулмаларды жана кемелерди толук бузук абалда кармоону камсыз кылышат.

112. Чакан кемелердин токтоочу жайлары үчүн базасы (курулмалары) бар бардык уюмдар гидрометеорологиялык шарттар жана аба ырайынын божомолу жөнүндө кеме айдоочуларына өз убагында кабарлоого, чакан кемелердин сүзүүсүнүн коопсуздугун камсыз кылуучу чыгаруу режимин белгилөөгө жана бул үчүн жеке жооптуу адамдарды дайындоого милдеттүү.

113. Кеменин токтоочу жайдан сүзүүгө ар бир чыгуусу, анын максаты, пландалган сүзүү аймагы жана маршруту, базага кайтуунун болжолдуу убактысы-токтоочу жай жана анын иш жүзүндө кайтып келиши кеме жайгашкан жери боюнча атайын журналда белгиленет.

Кеме пландаштырылган мөөнөткө кайтарылбаган учурда Жарандык коргонуу жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан издөө боюнча чаралар көрүлүшү керек.

Чакан кемелердин сүзүү тартиби

            114. Чакан кемелердин кеме жүрүүчү көлмөлөрдө жүрүшүнө кеме жүрүшүнүн чек араларын бойлото жана анын чегинен тышкары гана жол берилет.

Калктуу конуштардын чектеринде ылдамдыгы аз чакан кемелердин кыймылына 40 км/сааттан ашпаган ылдамдык менен уруксат берилет.

Порттордун, пристандардын, база–токтоочу жайлардын жана кайык–прокат станцияларынын акваториясында ылдамдыгы аз чакан кемелердин кыймылына 15 км/сааттан ашпаган ылдамдык менен уруксат берилет.

Пляждарга жана сууга түшүүчү жерлерге жакын жерде ылдам жүрүүчү чакан кемелердин кыймылына, база–парковкага чыгууга жана кирүүгө 5 км / сааттан ашпаган ылдамдыкта уруксат берилет.

           Кемелер, жол-транспорт коопсуздугу чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу контролдоо жана көзөмөлдөө органы жана куткаруу кызматы сууда сүзүү эрежелерин бузууларга бөгөт коюу же сууда кырсыкка учурагандарга жардам көрсөтүү учурунда коопсуздук чараларын сактоо менен жогорку ылдамдыкта жүрө алышат.

            115. Тыюу салынат:

- катталбаган жана техникалык күбөлөндүрүүдөн өтпөгөн чакан кемелерде, ошондой эле борттук номерлери жазылбаган кемелерде сүзүү;

- кемеде чакан кемени башкаруу укугуна күбөлүгү жок болгон учурда моторлуу же желкендүү кемелерде сүзүүгө чыгууга;

- сууда сүзүүнүн коопсуздугун камсыз кылуучу белгиленген шарттар, нормалар жана техникалык талаптар сакталбаган учурда чакан кемелерди пайдаланууга;

-чакан кемелердин туманда же башка жагымсыз метеорологиялык шарттарда кыймылы, качан көрүнбөгөндүктөн багыттоо мүмкүн эмес;

- чакан кемелердин муздуу шарттарда жана мүмкүн болгон муз каптоодо сүзүүсү;

- башка кемелердин сүзүүсүнө тоскоолдук кылуу;

- кайык билетинде тиешелүү жазуусу жок кайыктарга парусту орнотуу;

-сууга түшүү жана пляждар үчүн бөлүнгөн акваторияга чакан кемелердин кириши, буга суу транспортунун ишин жөнгө салуу чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын, жол-транспорт коопсуздугу чөйрөсүндөгү контролдоо жана көзөмөлдөө боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын, Суучулдар жана куткаруу кызматынын кемелери кирбейт;

- чакан кемелердин кеме жүрүү жагдайынын калкып жүрүүчү белгилерине жакындашы жана аларга токтошу;

- сутканын караңгы мезгилинде белгиленген сигнал чырактары жок чакан кемелер менен сүзүүгө чыгуу;

- жүргүнчү жана жүк причалдарында, дебаркадерлерде, техникалык, көмөкчү кемелерде чакан кемелердин жакындоосу жана токтоосу, алардын курстан өтүүсү же аларга жакын жерде жүрүү;

- кемеден сууга тамак-аш калдыктарын жана мунайзаттарды төгүү, көлмөлөрдү, акваториялардын базаларын жана жээктерин булгоо жана акыр-чикирлерге толтуруу;

- бул үчүн уруксат берилген акваториядан тышкары жана кыймылдын маршруттарын (схемаларын) бузуу менен прокаттык чакан кемелер менен сүзүү;

- кеме жүрүүсүндө чакан кемени токтотуу;

- кайык катары катталган кемелерге моторлорду орнотуу;

- чакан кемелерден сууга түшүү, адамдарды бир кемеден экинчи кемеге которуу, кемени солкулдатуу;

-  калактары комплектисиз кайыктарды (катамарандарды) ижарага берүү;

- көпүрөлөрдүн аймагында жана көпүрөлөрдүн астында чакан кемелерди токтотуу;

- жээк сызыгынан кайыктардагы көлмөлөрдү 500 метрден ашык аралыкка алып салуу

- эс алуучу кайыктарда, катамарандарда 200 метрден ашык аралыкка;

- моторлуу кайыктар, суу мотоциклдери, скутерлер, катерлер жана яхталар үчүн 2000 метрден ашык аралыкка;

- суу транспортунун ишин жөнгө салуу чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын, Суучулдар жана куткаруу кызматынын кемелерин кошпогондо, пляждарга жакын жээк тилкесине жана сууга түшүүчү жерлерди тосуу линиясына 300 метрден аз ылдамдыкта жүрүүчү чакан кемелерди жакындатуу;

- шамалдын күчү 3 баллдан жогору болгондо чакан кемелердин сүзүүсүнө;

-суу транспорту жаатындагы контролдоо жана көзөмөлдөө функцияларын жүзөгө ашыруучу ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан берилүүчү, өткөрмөсүз сүзүүгө тыюу салынган деп жарыяланган акваторияларда жана райондордо чакан кемелердин сүзүүсү

- жарылуу коркунучу бар жана өрт коркунучу бар жүктөрдү бул үчүн арналбаган кемелерде ташуу;

- сууда токтоп туруу, катталбаган чакан кемелерди парковкаларда жана жээк участокторунда сактоо, ошондой эле аларды бул үчүн белгиленбеген жерлерде байлоо;

116. Суу транспорту жаатындагы контролдоо жана көзөмөлдөө иш-милдеттерин жүзөгө ашыруучу ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган суу транспорту жаатындагы:

- чакан кемелердин айрым акваториялар, райондор боюнча сүзүү режими;

- чакан кемелерди эксплуатациялоо мөөнөтү жана убактысы боюнча;

- кемелердин түрлөрүнө жана жергиликтүү сүзүү шарттарына жараша алардын кыймыл ылдамдыгы жана башка чектөөлөр боюнча.

117. "Ысык-Көл" көлүнүң Чолпон -Ата чыгыш булуңунда жайгашкан Кыргыз Республикасынын Президентинин №2 Мамрезиденциянын жээк акваториясынын коргоо зонасына кызматтык жана атайын кемелерден тышкары суунун жээгинен 300 метр периметринде ар кандай типтеги жана багыттагы бардык сүзүүчү каражаттардын киришине тыюу салынат.

      Төрт тактылуу кыймылдаткычы жана электр кыймылдаткычы бар            суу мотоциклин (гидроцикл, скутер) колдонуу тартиби

1. Төрт тактылуу кыймылдаткычы жана электр кыймылдаткычы (мындан ары - гидроцикл) бар суу мотоциклин (гидроциклди, скутерди) пайдалануунун тартиби суу транспортун башкарууда коопсуздуктун жалпы эрежелерин, ошондой эле төрт тактылуу кыймылдаткычтар жана электр кыймылдаткычтары менен байланышкан өзгөчө талаптарды камтыйт.

      2. Суу кемесин пайдаланууга адамдар көп чогулбаган жана эс алуучулар жок атайын туристтик аймактарда гана экологиялык нормаларды жана коопсуздук эрежелерин милдеттүү түрдө сактоо менен уруксат берилет. Гидроцикл жээкке жакындаган жерлер буй тосмолор, веха жана желектер менен белгилениши керек. Жабдылбаган жерлерде гидроциклдин жээкке жакындашына тыюу салынат.

       Пляж аймагында, пирстердин жанында 500 метрден жакын эмес атайын сууга түшүүчү жерге гидроциклды башкарууга катуу тыюу салынат.

        3. Эс алуучуларга кызмат көрсөтүүнү уюштуруу үчүн гидроциклга отургузуу жана түшүрүү коопсуздук чараларын сактоо менен атайын бөлүнгөн пристандарда жана пирсингдерде жүргүзүлөт. Гидроциклдин  ээлери сууга орнотула турган стационардык түзүлүштү (пристанды) жабдышы керек. Причал туруктуу же калкып турушу керек.  Ал гидроциклды ыңгайлуу байлоону жана алып кетүү жана түшүрүү үчүн кирүүнү камсыз кылат. Суу кемесинде кайык менен саякаттоодо суудагы жүрүм-турум эрежелери жөнүндө нускама менен причалга белгилерди жана такталарды орнотуу зарыл. 

            4. Суу кемесин эксплуатациялоодо тыюу салынат:

   1) суу транспорту чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу көзөмөлдөө органында катталбаган гидроциклди башкарууга;

   2) чакан кемени башкаруу укугуна күбөлүгү жок;

   3) борттогу номерлер жок;

   4) алкоголдук жана башка мас абалында башкарууга;

   5) жеке коргонуу каражаттары, куткаруучу жилет жана коргоочу суу костюму жок сууга чыгууга;

    6) гидроциклди сутканын тункүубагында, ошондой эле күндүз көрүү начар болсо (туманда) башкаруу;

    7) гидроцикл менен чакан кемелерди, суу лыжасын сүйрөө катары колдонуу;

 8) жээктен кеме билетинде көрсөтүлгөндөн көп аралыкка сүзүү;

   5. Гидроциклды иштетүүдө төмөнкү тартипти так сактаңыз:

 1) гидроцикл кыймылдаткычын иштетүү 0,6 метрден кем эмес тереңдиктен "сууда" гана жүргүзүлөт;

2) эгерде отургузуу тайыз суудан жүргүзүлсө, аны арткы же каалаган капталынан жасоого болот. Суудан отургузуу арткы бөлүгүнөн гана жүргүзүлөт;

3) мотор иштетилгенден кийин, от алдыруу ачкычын тешиктен алып чыгып, жоготпош үчүн ишенимдүү жерге алып салуу керек;

4) мотор ишке киргенде, кыймылдаткычтын муздатуу жана суу айлануу системасы жакшы экенин текшерүү керек, дренаждык тешиктен суу чыгышы керек;

5) кыймылдаткыч которгучтун коопсуздук өчүрүү шнуру башкаруучунун колуна бекитилет;

Гидроциклди башкарууда суу акваториясындагы кырдаалды баалоо керек, суу кемесинин толкун изи менен башка кемелерге зыян келтириши мүмкүн болгон толкундарды кылбоо керек.

Тиркеме 2

Кыргыз Республикасынын аймагындагы бардык кемелерди убактылуу жана туруктуу негизде мамлекеттик милдеттүү каттоо, кеме реестрин жүргүзүү, ошондой эле кемелердин абалын, аларды токтотуу үчүн базаларды (курулмаларды) эсепке алуу жана техникалык көзөмөлдөө эрежелери.

I Жалпы жобо

            1. Кыргыз Республикасынын аймагындагы бардык кемелерди убактылуу жана туруктуу негизде мамлекеттик милдеттүү каттоо, кеме реестрин жүргүзүү, эсепке алуу жана кемелердин абалына техникалык көзөмөл жүргүзүү, аларды токтотуу үчүн базалар (курулмалар) жана токтоп туруу пункттары (мындан ары - эрежелер) "ички суу транспорту жөнүндө"Кыргыз Республикасынын Мыйзамына ылайык иштелип чыккан. Эреже Кыргыз Республикасынын бүткүл аймагында кемелердин милдеттүү мамлекеттик реестрин жүргүзүүнүн, эсепке алуунун, номерлерди ыйгаруунун, бардык кемелерге, базаларга (аларды токтотуу үчүн курулмаларга) каттоо ордун аныктоонун тартибин белгилейт, кемелердин сүзүү коопсуздугу үчүн техникалык абалына, бардык кемелерге, унаа токтотуучу базаларга, курулуштарга жана токтоп туруу пункттарына мамлекеттик көзөмөлдүн талаптарын белгилейт.

2.Бул Эреженин талаптары Кыргыз Республикасынын бардык суу сактагычтарында, көлдөрүндө жана башка көлмөлөрүндө юридикалык жана жеке жактардын менчигинде же пайдалануусунда болгон бардык өзү жүрүүчү жана өзү жүрбөгөн кемелерге жана сүзүүчү каражаттарга, алардын токтоочу базаларына, дебаркадерлерге жайылтылат.

3. Ушул Эрежелерге ылайык Кыргыз Республикасынын аймагындагы бардык кемелерди убактылуу жана туруктуу негизде милдеттүү каттоо, кеме реестрин жүргүзүү, эсепке алуу жана кемелердин абалына техникалык көзөмөл жүргүзүү, аларды токтотуу үчүн базалар (курулмалар) жана жайгаштыруу пункттары боюнча мамлекеттик кеме реестри транспорт чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган (мындан ары – Ыйгарым укуктуу орган) тарабынан жүргүзүлөт.

4. Катталгандан кийин анын ээсине кеме күбөлүгү же кеме билети берилет, ал кеменин Кыргыз Республикасынын желеги астында сүзүү укугун күбөлөндүрөт.

5. Маалыматты сактоо режимин сактоо менен өзүнчө тартипте коргоо чөйрөсүндөгү мамлекеттик органдын кемелерин каттоо жүргүзүлөт.

6. Мамлекеттик контролдоочу органдын кеме китебине милдеттүү мамлекеттик каттоодон өтүүгө тийиш болгон, бирок анда катталбаган ар кандай кемеге Кыргыз Республикасынын көлмөлөрүндө сүзүүгө жол берилбейт. Кеме билеттеринин, кеме күбөлүгүнүн бланктарын каттоо, даярдоо, кайра каттоо, дубликаттарды даярдоо үчүн акы төлөө акы төлөө негизинде жүргүзүлөт, алардын өлчөмү өзүнчө акт менен бекитилет.

II Кемелерди каттоо

7. Юридикалык жана жеке жактар өздөрүнө таандык болгон кемелерди сатып алган (сатып алган), курган же кеменин техникалык абалына, жылдын мезгилине жана жайгашкан жерине карабастан ыйгарым укуктуу органда кайра каттоого алып келүүчү жагдайлар келип чыккан учурдан тартып 10 сутканын ичинде каттоого (кайра каттоого) милдеттүү.

8. Эки же андан ашык жарандын менчигинде турган кемелер алардын бирөөсүнө гана катталат.

           9. Уюмдарга таандык болгон кемелер алардын туруктуу жайгашкан жери боюнча же ошол кемелер турган жери боюнча катталат, ал эми жарандардын жеке менчигинде турган кемелер анын туруктуу катталган жери боюнча ээсинин өзүнүн атына гана катталат.

10. Кемени каттоодо жана эсепке коюуда анын ээси же андан ишеним каты бар адам паспортун же инсандыгын күбөлөндүргөн башка документин көрсөтүүгө милдеттүү.

11. Кемелерди каттоо боюнча ыйгарым укуктуу органда (анын түзүмдүк бөлүнүштөрүнө) көрсөтүлгөндөн кийин жүргүзүлөт:

-кеменин негизги техникалык маалыматтары, анын турган жери, уюмдун аталышы жана дареги, анын ведомстволук таандыктыгы көрсөтүлгөн ээсинин жазуу жүзүндөгү арызы (1-тиркеме);

- фамилиясы, аты, атасынын аты, туулган жылы, туруктуу жашаган жери жана иштеген жери;

- заводдо курулган кеменин техникалык паспортун жана соода уюмунун аларды саткандыгы жөнүндө белгиси бар кыймылдаткычтын техникалык паспортун;

 - кемени алуунун же сатып алуунун мыйзамдуулугун ырастоочу документтер (сатып алуу – сатуу келишими, белекке берүү актылары, мурастоо жөнүндө күбөлүк, соттун чечими, бажы декларациясы);

- кемени каттоо, кайра каттоо, эсептен чыгаруу жана техникалык кароо үчүн акы төлөнгөндүгү жөнүндө квитанция;

 - техникалык кароо актысы же техникалык күбөлөндүрүү актысы;

12. Эгерде бир кемеде бир нече мотор орнотулган болсо же алмаштырылуучу кыймылдаткычтар орнотула турган болсо, анда бардык кыймылдаткычтардын түрлөрү, кубаттуулугу жана номерлери кеменин күбөлүгүнө же кеме билетине жазылат.

13. Курулган же сатып алынган, бирок өз убагында катталбаган, сатып алуунун мыйзамдуулугун ырастоочу баштапкы документтери сакталбаган жеке менчик ээлеринин кемелерин каттоо үчүн жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынан же ушул органдарга ыйгарым укук берилген башка органдардан кеменин тиешелүүлүгүн ырастоочу маалымкат берилет.

Мында кеме ээлерине классификациялоо органынан классификация жөнүндө күбөлүк же сертификаттоо боюнча аккредиттелген орган тарабынан берилген шайкештик сертификатын берүү зарыл.

15. Уюмдарга таандык кемелерди каттоодо жетекчинин колу коюлган, бул кеме уюмдун менчиги болуп эсептелээрин тастыктаган документ берилет.

16. Кеме күбөлүгүн же кеме билетин толтуруу үчүн талап кылынган каттоо үчүн зарыл болгон бардык документтер жана техникалык маалыматтар болгон учурда документтер каттоого кабыл алынат, ал эми ээсине кеме күбөлүгүн же кеме билетин алуу үчүн убакыт дайындалат (3-тиркеме жана 4-тиркеме). Ыйгарым укуктуу орган ушул Эреженин 2 жана 3-тиркемелеринде көрсөтүлгөн үлгү боюнча үч жумушчу күндүн ичинде кеме күбөлүгүн же кеме билетин берет.

17. Кемелерди жүгүртүүгө чыгарууда (өз күчү менен курулган же кайра жабдылган, үчүнчү өлкөлөрдөн алып келинүүчү) сертификаттоо боюнча аккредиттелген орган тарабынан берилген классификация органы же шайкештик сертификаты классификациялык күбөлүктү берүүдө каттоо жүргүзүлөт.

18. Каттоодо чакан кемелер Бажы бирлигинин чакан кемелердин коопсуздугу жөнүндө "Техникалык регламентинин талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

19. Өзү жүрүүчү кемени каттоодо ага борттук номер берилет жана кеме ээсине кеме күбөлүгү же кеме билети тапшырылат. Берилген борт номери үч тамгадан (литерден) жана төрт сандан турат:

- биринчи тамга К - (билдирет) Кыргыз Республикасы;

- экинчи жана үчүнчү - (белгилейт) облус, район, сотторду каттоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан аныкталган тартипте белгиленет.

Облустардын аймагында жана Бишкек шаарында борттук номерлер орнотулат:

Бишкек ш. - КБА 0001-9999га чейин;

Жалал-Абад облусу - КДТ 0002-9999га чейин;

Ош облусу- КОН 0003-9999 чейин;

Нарынская область – КНК 0004-9999чейин;

Таласская область – КТБ 0005-9999чейин;

Баткен облусу-КБН 0006-9999 чейин;

Иссык-Кульская область – КИИ 0007-9999чейин;

Чуйская область – КЧЗ 0008-9999чейин.

Сандар кеме китебиндеги каттоонун катар номерине жана кеме күбөлүгүнүн же кеме билетинин номерине туура келет.

20. Өзү жүрбөгөн кемелерге борттук номерлерди ыйгаруу тартиби төмөнкүдөй тартипте аныкталат:

- бир тамга литературасы жана катар номери;

- кайыктын капталынын ички бетине жүргүнчүлөрдүн белгиленген сыйымдуулугу түшүрүлөт.

21. Борттук номер кеменин эки капталына сабынан корпустун узундугунун 1/4 аралыгында бир катар өчпөс контрасттык боек менен түшүрүлөт. Тамгалардын жана сандардын бийиктиги 100-150 мм кем эмес, тамгалардын жана сандардын сызыгынын туурасы - 15-20 мм кем болбошу керек.

Кеменин аталышы борттук номерден арткы жагына сапка жазылат. Куткаруу кызматынын сууда сүзүү каражаттарында короого борттук номерден эки борт боюнча кеменин дайындалгандыгы жөнүндө жазуу жазылат. Мончоктун сыртына башка жазууларды жазууга тыюу салынат.

22. Кемелерди каттоо 18 жашка толгон адамдарга жүргүзүлөт.

III Кемелерди кайра каттоо

  23. Кемелерди кайра каттоо төмөнкү учурларда жүргүзүлөт:

- ээсинин туруктуу жашаган жери өзгөргөндө (уюмду көчүрүү);

- укуктук жана техникалык мүнөздөгү өзгөрүүлөр (ээсин алмаштыруу, аталышын, жүк көтөрүмдүүлүгүн, жүргүнчүлөрдүн сыйымдуулугун өзгөртүү, конструкциянын каалаган бөлүгүндөгү өзгөрүүлөр, башкы кыймылдаткычты жаңы маркага алмаштыруу).

24. Кемелерди кайра каттоо ээсинин жазуу жүзүндөгү арызынын негизинде жүргүзүлөт.

   25. Кемени кайра каттоо кайра каттоо жана техникалык кароо, күбөлөндүрүү үчүн акы төлөнгөндүгү жөнүндө квитанцияны берүү боюнча жүргүзүлөт. 26. Кемени кайра каттоодо ээсине жаңы кеме күбөлүгү же кемеге жаңы борттук номер ыйгаруу менен кеме билети берилет.

IV Кеме билеттерин калыбына келтирүү тартиби

    27. Кеме билети жоголгон, бузулган учурда кеменин ээсине арыздын негизинде, кезексиз техникалык кароодон өткөндөн кийин кеме билетинин дубликаты же кеме күбөлүгү берилет.

28. Эгерде кеменин каттоосу жөнүндө маалыматтар документтештирилген болсо, кеме ээсине кеме билетинин дубликаты же үч жумушчу күндүн ичинде кеме китебинде катталган каттоо номери менен кеме күбөлүгү берилет. Жаңы кеме билетинин биринчи бетине "Дубликат" деген штамп коюлат, ал эми кеме китебине "дубликат берилди" деген жазуу жазылат жана берилген күнү көрсөтүлөт.

Документтин үлгүсү ушул Эреженин 4-тиркемесинде келтирилген.

29. Кемелерди каттоодо жана кайра каттоодо бардык зарыл маалыматтар алар жөнүндө кеме китебине (Реестрге) (2-тиркеме) киргизилет.

30. Ар бир катталган кеме санарип форматта электрондук картага жазылат.

31. Республикага убактылуу алынып келинүүчү кемелер кеме китебине (реестрине) киргизбестен убактылуу эсепке алынат.

                              V Кемелерди эсептен чыгаруу

32. Кемени эсептен чыгаруу ээсинин жазуу жүзүндөгү арызы боюнча: - кеменин ээси алмашканда (баланстан баланска өткөрүп берүү, сатуу, белекке берүү, мурастоо);

- ээси жаңы туруктуу жашаган жерине көчүп кеткенде;

- ыйгарым укуктуу орган ырастаганда кеменин толук эскириши;

33. Кеме эсептен чыгарылган учурда анын ээсинин жаңы туруктуу жашаган жерине көчүп кеткендигине байланыштуу кеме күбөлүгүнө же кеме билетине эсептен чыгаруу жөнүндө белги коюлат жана кеме китебине тиешелүү жазуу менен борттук номери жокко чыгарылат. "Жоюлган" штампы бар кеме күбөлүгү же кеме билети кемени каттоо үчүн ээсине кайтарылып берилет.

34. Ээси алмашкандыгына байланыштуу кеме эсептен чыгарылган учурда кеме күбөлүгү же "тындырылды" деген штампы бар кеме билети ыйгарым укуктуу органда сакталат. Жаңы ээсине жаңы кеме күбөлүгү же кеме билети берилет.

35. Кеме толук техникалык эскиргендигинен улам алынып салынган учурда кеме күбөлүгү же кеме билети жоюлат жана кемелерди каттоо боюнча мамлекеттик ыйгарым укуктуу органда сакталат.

36. Эсептен чыгарылган кеменин борттук номери башка бир дагы суу кемесине беш жыл бою ыйгарылбайт.

37. Башка республикаларга, облустарга туруктуу катталган жерин өзгөртпөстөн убактылуу чыгып кеткен же ижарага берилип жаткан уюмдардын жана жеке менчик ээлеринин соттору эсептен чыгарылбайт.

VI Кемелерге техникалык көзөмөл

38. Кемелерге техникалык көзөмөл төмөнкүлөрдү камтыйт:

- алгачкы жана жыл сайын техникалык күбөлөндүрүүлөрдү жана кароолорду өткөрүү;

- кемени пайдалануу процессинде анын техникалык абалына көзөмөл жүргүзүү;

 - кемелерди куруу, кайра жабдуу стадиясында көзөмөлдү жүзөгө ашыруу;

- курууда, кайра жабдууда жана эксплуатациялоодо кемелердин коопсуздугун камсыз кылуу.

39. Кемелерге техникалык көзөмөл бажы союзунун "чакан кемелердин коопсуздугу жөнүндө" техникалык регламентине (Бажы союзунун техникалык регламенти 026/2012), Кыргыз Республикасынын суу транспорту чөйрөсүндөгү стандарттарга жана ченемдик укуктук актыларга ылайык жүргүзүлөт.

40. Чакан кемелерди техникалык кароо (5-тиркеме) ыйгарым укуктуу орган тарабынан эки жылда бир жолу жүзөгө ашырылат.

41. Узундугу 20 метрден ашкан жана жүргүнчүлөрүнүн сыйымдуулугу 12 адамдан ашкан суу транспорту үчүн техникалык кароо жыл сайын ыйгарым укуктуу орган тарабынан жүргүзүлөт, ал чакан кемени күбөлөндүрүү актысы менен белгиленет (5-тиркеме).

42. Кемени сүзүүгө жарактуулугун техникалык кароодо коопсуз эксплуатациялоонун шарттары жана нормалары белгиленет:

- сууда сүзүү аймагы, толкун бийиктиги боюнча;

- моторлордун кубаттуулугунун чеги жана саны;

- парустардын уруксат берилген аянты;

- тунма, суу үстүндөгү эң кичине борт (узунунан жана туурасынан туруктуулугу);

- кемени куткаруучу жана өрткө каршы каражаттар, сигналдык жарыктар, байланыш каражаттары жана навигациялык жабдуулар менен жабдуу;

- кеменин техникалык документтери;

- анын жүк көтөрүмдүүлүгү жана жүргүнчүлөрдүн сыйымдуулугу боюнча шарттар, ченемдер жана техникалык талаптар;

Кемелердин техникалык абалы, ушул Жобонун белгиленген талаптарына ылайык келген учурда кемелерди техникалык күбөлөндүрүү актысы түзүлөт (үлгү 9-Тиркемеде) жана сүзүүгө жарактуулугу жөнүндө күбөлүк берилет. (6-тиркеме)

Кемени жыл сайын сүзүүгө жарактуулугун техникалык кароодон өткөрүүдө кеменин негизги элементтеринин өзгөрбөстүгү, анын техникалык абалы, белгиленген ченемдерге ылайык жабдуулардын жана жабдуулардын бар экендиги текшерилет, эксплуатациялоо шарттары такталат жана кеме билетине белги коюлат же күбөлөндүрүү актысы түзүлөт, анда кеменин сүзүүгө жарактуулугун аныктоочу аткарууга милдеттүү шарттар жана нормалар жазылат. Мында кеме ээлери кеме күбөлүгүн же кеме билетин, техникалык кароо үчүн акы төлөнгөндүгү жөнүндө квитанцияны көрсөтүүгө милдеттүү.

43.Корпустун суу алдындагы бөлүгүнүн техникалык абалын тактоо үч жылда бир жолу навигация аралык мезгилде доковкалоо, күбөлөндүрүү актысын түзүү аркылуу жүргүзүлөт.

44. Кемелерди кезексиз техникалык кароодон өткөрүү:

- кеме кыйраганда, кайра жабдылганда, оңдолгондо;

- зарыл болгон учурда кеменин ээсинин демилгеси боюнча корпустун суу алдындагы бөлүгүнүн техникалык абалын тактоо

- үстүнкү түзүлүштөгү кеменин конструкциясы өзгөргөндө (кошумча палубаларды, отсектерди жана ватерлинден жогору турган ар кандай конструкцияларды орнотуу;)

- деңизге ылайыктуу жана маневрлүү сапаттар.

45. Кемелердин сүзүүгө жарактуулугуна алгачкы техникалык кароо жана кемелерди кезексиз кароо катталган жери боюнча жүргүзүлөт.

VII Кемелердин токтоочу жайлары үчүн базаларды (курулмаларды) техникалык күбөлөндүрүү

46. Кемелердин токтоочу жайлары үчүн базаларды (курулмаларды) техникалык күбөлөндүрүү жыл сайын ыйгарым укуктуу орган тарабынан коопсуз эксплуатациялоонун шарттарын жана ченемдерин аныктоо үчүн жүргүзүлөт.

47. Базаларды (курулмаларды) техникалык күбөлөндүрүүдө алардын түзүлүшүнүн мыйзамдуулугу, техникалык документтери, жээктеги жана сүзүүчү курулмалардын, отун үчүн сактоочу жайдын, куткаруу постунун, рейддик посттун техникалык абалы, өрткө каршы жана тиешелүү навигациялык жабдуулар менен комплектелгендиги текшерилет.

Трюмдун ичинде чогулган сууларды кабыл алуу үчүн цистерна жана катуу тиричилик калдыктары үчүн контейнерлердин болушу.

48. Базаны (курулманы) техникалык күбөлөндүрүүнүн жыйынтыктары суу транспортунун токтоочу жайларынын базасын техникалык күбөлөндүрүүнүн тиешелүү актысы менен таризделет (7-тиркеме).

49. Суу транспорту токтоочу жайдын базасын техникалык күбөлөндүрүү актысына ылайык кемелерди каттоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан унаа токтотуучу жайдын базасынын күбөлүгү берилет (8-тиркеме).

VIII Кемелердин токтоочу жайлары үчүн базаларга (курулмаларга) техникалык көзөмөл

               50. Чакан кемелердин токтоочу жайлары үчүн базаларга (курулмаларга) техникалык көзөмөл (мындан ары-базалар) жыл сайын техникалык күбөлөндүрүүлөрдү жүргүзүүнү жана аларды пайдалануу мезгилинде адамдардын коопсуздугун камсыз кылуу жана сууда адамдардын өмүрүн коргоо боюнча талаптардын аткарылышын контролдоону ишке ашырууну камтыйт.

51. Базаларды эсепке алуу транспорт жана коммуникациялар министрлигинин жол - транспорттук коопсуздук чөйрөсүндөгү контролдоо жана көзөмөлдөө башкармалыгында жүргүзүлөт.

52. Базаларды жыл сайын техникалык күбөлөндүрүү эреже катары кеме токтоочу жайларды пайдаланууга жана коопсуздугун камсыз кылууга алардын даярдыгын текшерүү максатында навигация башталганга чейин жүргүзүлөт. Техникалык күбөлөндүрүүнү жүргүзүүнүн конкреттүү мөөнөттөрү Транспорт жана коммуникациялар министрлигинин Жол-транспорт коопсуздугу чөйрөсүндөгү көзөмөлү тарабынан базалардын ээлери менен макулдашуу боюнча белгиленет.

53. Техникалык күбөлөндүрүүдө базанын түзүлүшүнүн техникалык документтери, жээктеги жана калкып жүрүүчү курулмалардын техникалык абалы, авариялык-куткаруучу мүлк жана жабдуулар менен комплекттелгендиги, бүтүрүү режиминин ишке ашырылышы текшерилет. Чакан кемелердин коопсуз токтоп туруусун камсыз кылуу, базада катталбаган кемелердин жоктугу жана чакан кемелердин санынын базалоонун белгиленген ченемдерине ылайык келиши.

54. Базаны техникалык күбөлөндүрүүнүн жыйынтыктары 2 нускадагы акт менен таризделет, анын бир нускасы базанын ээсине берилет. Базанын техникалык абалы белгиленген талаптарга ылайык келген учурда базаны пайдаланууга уруксат берилет, бул жөнүндө актыга тиешелүү жазуу жазылат.